خبرگزاری مهر، گروه استانها - امیرماهان محمدی یکتا: در استانی که فشار بر روی منابع آب و خاک محسوستر از هر زمان دیگر شده است، رشد کشاورزی اکنون دیگر نمیتواند فقط با افزایش سطح زیرکشت توجیهپذیر باشد. تهران، به عنوان یک شهر با جمعیت فراوان و بازار گستردهای برای محصولات کشاورزی، هم به تولید مداوم و قابل اعتماد نیاز دارد و هم با محدودیتهای منابع اولیه مواجه است. در چنین وضعیتی، کشت گلخانهای به یکی از راهکارهای کلیدی برای تغییر الگوی تولید تبدیل شده است؛ روشی که با کنترل شرایط محیطی، اجازه تولید را در تمامی فصول سال فراهم کرده و میتواند به بهبود بهرهوری زمین و آب کمک کند.
براساس آمارهای منتشرشده توسط سازمان جهاد کشاورزی استان تهران، این استان تا پایان سال گذشته، ظرفیتی برابر با پنجهزار و ۴۸۰ هکتار از گلخانههای اجراشده را داشته است. جبرئیل برادری، رئیس سابق سازمان جهاد کشاورزی استان تهران که به تازگی به عنوان سرپرست شرکت پشتیبانی امور دام کشور منصوب شده است، در زمان ریاست خود بر سازمان جهاد کشاورزی، به خبرنگار مهر اعلام کرد که هدفگذاری برای توسعه سالانه ۳۰۰ هکتار کشت گلخانهای صورت گرفته است؛ هدفی که از پیشبینیشده ۲۵۰ هکتار در سال در برنامه هفتم توسعه، فراتر میرود.
او همچنین اظهار داشت که در طی پنج ماه ابتدایی سال، روند احداث و بازسازی ۱۸۶ هکتار گلخانه ادامه داشته است.
وی خاطرنشان کرد: این توسعه، به معنای افزایش صرفاً تعداد سازههای گلخانهای نیست، بلکه تلاش است تا شیوه تولید در استانی که با محدودیت منابع آب و خاک مواجه است، تغییر یابد.
حجم کل تولیدات گلخانهای استان تهران حدود ۷۰۰ هزار تن است
برادری تصریح کرد: عملکرد تولید گلخانهای بسته به نوع محصول و شرایط، میتواند تا ۱۰ برابر بیشتر از کشت در فضای باز باشد. به همین دلیل، انتقال کشتهای آببر از فضای آزاد به محیطهای کنترلشده در اولویت قرار گرفته است؛ رویکردی که اگر همراه با مدیریت علمی منابع آب، انرژی و نهادهها باشد، میتواند فشار بر منابع طبیعی را کاهش داده و تولید را در برابر نوسانات شدید آبوهوایی محافظت کند.
جایگاه استان تهران در این بخش تنها به سطح زیرکشت محدود نمیشود. بر اساس اعلام رئیس سابق سازمان جهاد کشاورزی استان، حدود ۴۲.۸ درصد از خیارهای گلخانهای، ۳۱.۵ درصد از بادمجانهای گلخانهای و ۶۸ درصد از گلهای شاخهبریده کشور در این استان تولید میشود.
برادری همچنین گفت: حجم کل تولیدات گلخانهای در استان به نزدیکی ۷۰۰ هزار تن میرسد که تقریباً ۲۷۰ هزار تن از آن مربوط به خیار است.
وی تأکید کرد: همچنین تولید سالانه گلهای شاخهبریده در استان به حدود یک میلیارد و ۷۰۰ میلیون شاخه بالغ میشود.
یک کارشناس کشاورزی و دامپروری به خبرنگار مهر اظهار داشت: با وجود این ظرفیت، دستیابی به توسعه گلخانهها زمانی به نتیجه اقتصادی پایدار میانجامد که موانع تولید نیز به صورت همزمان رفع شوند؛ یکی از مهمترین این موانع، هزینههای جاری واحدهای تولیدی است که شامل هزینههای مربوط به بذر، کود، سم، دستمزد نیروی کار، نگهداری از سازهها و تأمین انرژی میشود.
نگرانیها از افزایش هزینه انرژی بر کشت گلخانهای
حمید محمدی افزود: در گلخانه، بر خلاف بسیاری از کشتهای فضای باز، تنظیم دما در فصل سرد و حفظ شرایط مطلوب برای رشد محصول از اهمیت حیاتی برخوردار است. بنابراین، هرگونه افزایش ناگهانی در هزینه انرژی یا اختلال در تأمین سوخت میتواند به طور مستقیم بر قیمت تمامشده و توانایی ادامه فعالیت تولیدکننده تأثیرگذار باشد.

البته این نگرانی در هفتههای اخیر در سطح ملی هم مطرح شده است. پیمان عالمی، رئیس اتاق اصناف کشاورزی ایران، در تاریخ ۱۵ آبان امسال از افزایش ۷۰ تا ۸۰ برابری تعرفه گاز برخی گلخانهها خبر داد و نسبت به خروج تعدادی از واحدها از چرخه تولید به دلیل افزایش هزینهها هشدار داد.
محمدی همچنین به این نکته اشاره کرد که تأمین پایدار آب نیز یکی از مسائل بنیادین برای تولیدکنندگان است.
این مطلبی است که فرماندار قرچک نیز بر آن تأکید دارد. وی توسعه کشتهای گلخانهای را از ظرفیتهای مهم این شهرستان برای افزایش بهرهوری، مدیریت مصرف آب، ایجاد اشتغال و ارتقاء تولید دانسته و بر اهمیت حمایت از کشاورزان و تولیدکنندگان و تسریع در روند بررسی و صدور مجوزهای لازم برای متقاضیان تأکید کرده و به خبرنگار مهر گفت: افزایش ظرفیت سهمیه گاز اضطراری گلخانههای فعال و با سابقه کشت نیز باید در دستور کار قرار گیرد.
علیمحمد اسلامی همچنین به لزوم افزایش بهرهوری منابع آبی، تأمین سوخت موردنیاز گلخانهها و حمایت از گسترش این واحدها تأکید کرد.
محدودیت منابع آبی در یکی از قطبهای کشت گلخانهای تهران
مثال روشن این موضوع را میتوان در پیشوا، یکی از کانونهای اصلی تولید گلخانهای استان، مشاهده کرد. حمید دانشآموز، فرماندار پیشوا، در این خصوص به خبرنگار مهر گفت: هر سال نزدیک به ۷۴۰ هزار تن محصول گلخانهای سبزی و صیفی در این شهرستان تولید میشود و حدود دو هزار و ۶۰ هکتار از اراضی آن به کشت گلخانهای اختصاص یافته است.
او همچنین از محدودیتهای منابع آبی و دشواریهای تأمین آب پایدار صحبت کرد که ضرورت استفاده بهینه از منابع موجود و به کارگیری روشهای نوین آبیاری را نمایان میسازد.
با این حال، چالشهای تولیدکنندگان تنها به مرحله برداشت محصول محدود نمیشود بلکه رساندن محصول تازه به بازار با کیفیت و قیمت مناسب نیز گاهی دشوارترین مرحله است. محصولات گلخانهای، به ویژه سبزیجات و صیفیجات، نیاز به حفظ و انتقال سریع دارند و فقدان امکانات کافی برای سردخانه، درجهبندی، بستهبندی و عرضه متمرکز میتواند بخش قابل توجهی از ارزش محصول را به هدر دهد. این مسأله در پیشوا، با توجه به ظرفیت بالای تولید، به عنوان یکی از موانع اساسی توسعه بازار محسوب میشود.
این شهرستان اکنون با وجود تولید سالانه حدود ۷۴۰ هزار تن محصول گلخانهای، هنوز از پایانه تخصصی صادرات محصولات کشاورزی بیبهره است و تولیدکنندگان این منطقه از مشکلات بازاریابی، نقش واسطهها در تعیین شرایط فروش و کاهش قدرت چانهزنی کشاورز شکایت داشتهاند.
کشاورزان بر این باورند که ایجاد مرکزی برای تجمیع محصولات، سورتینگ، بستهبندی و نگهداری در سردخانه میتواند مسیر عرضه مستقیم و صادرات را هموارتر کند.
پیگیریهای اداری برای احداث پایانه صادراتی پیشوا
فرماندار پیشوا نیز از اقدامات اداری جهت ایجاد پایانه صادراتی خبر داد، اما به حدود محل اجرا، منابع مالی و مشخصکردن متولی طرح، از مسائلی است که باید در مراحل اجرایی مشخص گردد.
از سوی دیگر، تسهیل پروسههای اداری و دسترسی به منابع مالی نیز در زمره پیشنیازهای توسعه این بخش قرار دارد. رئیس سابق سازمان جهاد کشاورزی استان تهران، تسریع در صدور مجوزها را عاملی مؤثر در جذب سرمایهگذاران دانسته و در توضیح پروژههای کشاورزی استان به خبرنگار مهر گفت: بیش از یک همت سرمایهگذاری از بخش خصوصی و همچنین تقریبا ۳۰۰ میلیارد تومان تسهیلات بانکی دولتی برای اجرای مجموعهای از طرحهای کشاورزی و آبوخاک اختصاص یافته است.
واقعیت این است که توسعه گلخانهای تنها با تعیین اهداف برای افزایش سطح زیرکشت به چند صد هکتار امکانپذیر نیست. سرمایهگذار پیش از ورود به این حوزه باید از امکان تأمین آب و انرژی، روند شفاف صدور مجوز، دسترسی به تسهیلات مناسب با هزینههای ساخت و همچنین بازار فروش محصول اطمینان حاصل کند.

از طرفی، تولیدکننده فعال برای ادامه کار نیاز به ثبات در سیاستهای حمایتی و پیشبینیپذیری هزینهها دارد. اگر محصولی در گلخانه با بهرهوری بالا تولید شود، ولی در مراحل نگهداری، حملونقل یا صادرات با مشکل مواجه شود، بخش عمدهای از مزیت اقتصادی این شیوه تولید از بین میرود.
از این رو، رفع موانع تولید باید همزمان با توسعه فیزیکی گلخانهها پیش برود: تأمین پایدار و قابل پیشبینی انرژی، مدیریت منابع آب، تسهیل صدور مجوزها، دسترسی به تسهیلات، تقویت زیرساختهای سردخانهای و ایجاد مسیرهای منظم برای فروش و صادرات. تهران ظرفیت این را دارد که نهتنها در میزان تولید بلکه در تکمیل زنجیره ارزش محصولات گلخانهای نیز جایگاهی برجستهتر به دست آورد؛ اما تحقق این هدف نیاز به آن دارد که حمایت از تولیدکننده فراتر از ساخت گلخانه باشد و از تأمین نهادهها تا رساندن محصول به دست مصرفکننده و خریدار خارجی ادامه یابد.