نگرانی کییف از توافق قدرتهای بزرگ؛ آیا در نشست شنژن بر سر اراضی اوکراین معامله میشود؟
به گزارش ایلنا، سخنگوی وزارت خارجه چین روز دوشنبه اعلام کرد شی جینپینگ، رئیسجمهور این کشور، روز پنجشنبه (۲۸ آبان) میزبان نشستی سهجانبه با حضور دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا و ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، در شهر شنژن در جنوب چین خواهد بود.
دیدار سران سه قدرت بزرگ هستهای جهان در شرایطی برگزار میشود که احتمال شکلگیری تفاهمهای راهبردی میان آنها، نگرانیهایی درباره تأثیر این توافقها بر پروندههای حساس بینالمللی، بهویژه جنگ اوکراین، ایجاد کرده است.
نشست در مقطعی حساس
یک منبع نزدیک به ریاستجمهوری اوکراین در گفتوگو با «ارمنیوز» اعلام کرد که اعلام برگزاری این نشست سهجانبه در مقطع کنونی، نگرانیهایی را در محافل سیاسی کییف برانگیخته است؛ بهویژه آنکه هر سه طرف این نشست، بهطور مستقیم بر روند جنگ اوکراین تأثیرگذارند.
این منبع با اشاره به غیبت اوکراین در مذاکراتی که ممکن است بر آینده سرزمینها و امنیت ملی این کشور تأثیر بگذارد، گفت کییف با حساسیت تحولات مربوط به هرگونه تفاهم احتمالی میان واشنگتن، مسکو و پکن را دنبال میکند و تأکید دارد که سرنوشت اراضی اوکراین نباید به موضوع معامله میان قدرتهای بزرگ تبدیل شود.
وی افزود هرگونه توافق درباره حاکمیت ملی و امنیت اوکراین باید با مشارکت نمایندگان قانونی این کشور صورت گیرد و هیچگونه راهحلی نباید از خارج بر کییف تحمیل شود.
این منبع همچنین تأکید کرد که خارج ماندن پرونده اوکراین از دستورکار رسمی نشست، نگرانیها درباره احتمال گنجاندن آن در چارچوب تفاهمهای گستردهتر سه قدرت را برطرف نمیکند؛ بهویژه آنکه موضوعات امنیتی و راهبردی در عرصه بینالمللی به یکدیگر گره خوردهاند و ممکن است تحولات جنگ اوکراین نیز در مذاکراتی غیرمستقیم مورد توجه قرار گیرد.
نشستی تاریخی با سایه کنفرانس یالتا
خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داد که قرار است این سه رهبر در حاشیه نشست مجمع همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (اپک) با یکدیگر دیدار کنند؛ نشستی کمسابقه که سران سه قدرت بزرگ هستهای جهان را گرد هم میآورد.
کاخ سفید نیز پیشتر از برنامهریزی برای برگزاری این نشست سهجانبه خبر داده بود؛ دیداری که در شرایط پیچیده روابط میان سه کشور و همزمان با افزایش اختلافات آنها درباره امنیت بینالمللی، تسلیحات و جنگهای منطقهای برگزار میشود.
بر اساس گزارشها، ترامپ قصد دارد در این دیدار درباره جنگ آمریکا با ایران و همچنین امکان دستیابی به توافقی سهجانبه درباره ذخایر تسلیحات هستهای سه کشور گفتوگو کند.
یک مقام ارشد آمریکایی که به شرط فاش نشدن نامش، خبرنگاران را در جریان جزئیات این نشست قرار داده، گفته است ترامپ قصد دارد موضوع جنگ ایران را با شی و پوتین مطرح کند، اما از پرداختن به پرونده اوکراین خودداری خواهد کرد.
این موضوع پرسشهایی را درباره دامنه تفاهمهای احتمالی در این نشست و احتمال تأثیرگذاری آنها بر پروندههایی که رسماً در دستورکار قرار ندارند، مطرح کرده است.
هراس کییف از تکرار یالتا
برگزاری این نشست، خاطره کنفرانس یالتا در سال ۱۹۴۵ را زنده کرده است؛ نشستی که در پایان جنگ جهانی دوم با حضور رهبران آمریکا، اتحاد جماهیر شوروی و انگلیس برگزار شد و در آن، درباره آینده کشورها و تقسیم حوزههای نفوذ در جهان پس از جنگ گفتوگو شد؛ بیآنکه همه طرفهای متأثر از تصمیمات آن در مذاکرات حضور داشته باشند.
مقایسه نشست پیشرو با کنفرانس یالتا، بهویژه با توجه به غیبت اوکراین، نگرانیهایی را در کییف برانگیخته است؛ چراکه این کشور همچنان درگیر جنگ با روسیه است و هرگونه تفاهم میان واشنگتن و مسکو میتواند بر آینده این مناقشه تأثیر بگذارد.
ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، نیز ماه گذشته نسبت به تبدیل شدن دیدارهای قدرتهای بزرگ به نسخه جدیدی از کنفرانس یالتا هشدار داده و گفته بود: «واقعا نمیخواهیم این دیدارها به یالتای دوم، سوم و چهارم و بازتوزیع حوزههای نفوذ تبدیل شود.»
آناستازیا گراسیماشوک، تحلیلگر سیاسی اوکراینی، نیز معتقد است نشست سهجانبه پیشرو از منظر امنیت اروپا و اوکراین، چالشی راهبردی به شمار میرود؛ زیرا میتواند نشانهای از بازگشت سیاست بلوکبندی و تفاهم قدرتهای بزرگ بر سر مسائل بینالمللی باشد.
وی در گفتوگو با ارمنیوز توضیح داد که گردهم آمدن آمریکا، روسیه و چین برای بررسی مسائل کلان راهبردی، این پرسش را مطرح میکند که کشورهای کوچک و متوسط در نظم بینالمللی چه جایگاهی خواهند داشت و در صورت توافق قدرتهای بزرگ بر سر مسائلی که بدون مشارکت آنها بر امنیت و آیندهشان تأثیر میگذارد، تا چه اندازه قادر به دفاع از منافع خود خواهند بود.
نگرانی فراتر از اوکراین؛ تأکید بر تغییر معادلات جهانی
نگرانیها درباره پیامدهای این نشست تنها به اوکراین محدود نمیشود. چو هیون، وزیر خارجه کره جنوبی، اعلام کرد سئول بهصراحت به واشنگتن و پکن هشدار داده است که این دیدار نباید به «کنفرانس یالتای دوم» تبدیل شود.
در مقابل، شماری از دیپلماتهای ارشد پیشین چین، دانشگاهیان و مقامهای کشورهای منطقه نسبت به مقایسه شتابزده نشست پیشرو با کنفرانس یالتا هشدار دادهاند. به اعتقاد آنها، ساختار نظام بینالملل و مناسبات میان سه قدرت بزرگ در مقایسه با دوران جنگ جهانی دوم دستخوش تغییرات اساسی شده و هرگونه تفاهم احتمالی باید منافع سایر کشورها را نیز در نظر بگیرد.
در همین زمینه، چنگ شو جینگ، تحلیلگر سیاسی چین، میگوید پکن تلاش میکند نگرانیهای منطقهای و بینالمللی درباره این نشست، بهویژه گمانهزنیها درباره احتمال تقسیم مجدد حوزههای نفوذ، را کاهش دهد.
وی در گفتوگو با ارمنیوز توضیح داد که رهبران چین از حساسیت مواضع کشورهای اروپایی و آسیایی آگاه هستند و به همین دلیل بر این نکته تأکید دارند که هدف از این دیدار، تقویت ثبات راهبردی و مدیریت اختلافات بینالمللی است، نه تقسیم حوزههای نفوذ یا نادیده گرفتن منافع سایر کشورها و بازیگران منطقهای غایب از نشست.