بحران مواد معدنی کمیاب و وابستگی ارتش ایالات متحده به چین
غزال زیاری- اندیشکده پروژه مطالعات راهبردی رقابتی که از سوی اریک اشمیت، مدیرعامل سابق گوگل تأسیس شده است، در گزارشی عمیق به تحلیل وابستگی صنایع دفاعی ایالات متحده به تأمین مواد معدنی کلیدی از چین پرداخته است. این گزارش به جزئیات خطراتی که ممکن است در نتیجه تشدید محدودیتهای صادراتی چین بر سامانههای تسلیحاتی آمریکا وارد شود، میپردازد.
در این گزارش، که با استفاده از دادههای هوش مصنوعی شرکت فناوری زنجیره تأمین Exiger تهیه شده، تقریباً ۹ میلیون قطعه و حدود ۳ هزار سامانه تسلیحاتی مورد بررسی قرار گرفته و تمرکز آن بر چهار ماده معدنی و فلزی کلیدی شامل آنتیموان، گالیم، ژرمانیوم و تنگستن که در تجهیزات نظامی کاربرد دارند، بوده است.

تحلیلها نشان میدهد که بیش از ۲۸ هزار قطعه داخل حدود ۱۴۰۰ سامانه تسلیحاتی به یکی از این چهار ماده وابستهاند؛ و نکته قابل توجه این است که تعلیق محدودیتهای صادراتی چین به سرعت به پایان نزدیک میشود و احتمال دارد که این محدودیتها در روزهای آینده دوباره به حالت اول برگردند. اختلال در تأمین این مواد احتمالاً فرآیندهای تولید و تحویل تسلیحات، آمادگی عملیاتی نیروهای نظامی و حتی خدمات تعمیر و نگهداری تجهیزات فعلی ایالات متحده را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
کیت کانکلین، مدیر ارشد راهبرد و امور جهانی در شرکت Exiger، یادآور شده که این بحران تنها یک تهدید احتمالی برای آینده نیست و نشانههای آن هماکنون در صنایع مختلف مشاهده میشود. به عنوان نمونه، او به وضعیت ژاپن اشاره کرد که بعد از کاهش بیش از ۸۰ درصدی واردات برخی مواد معدنی کمیاب از چین، با خطر توقف فعالیتهایی در برخی کارخانجات خود روبهرو شده است.
به گفته او، شرکتهای متعددی برای دریافت مجوز صادرات از چین با موانع مواجه شدهاند و این شرایط ممکن است به اخلال در تولید تجهیزات ضروری برای ارتش آمریکا منجر شود و در این صورت، بدون دسترسی به مواد اولیه، توسعه ظرفیت تولید پهپادها و افزایش تولید موشکهای رهگیر با مشکلات جدی روبهرو خواهد شد.

زیردریاییهای کلاس ویرجینیا؛ در صدر فهرست آسیبپذیرها
یکی از سامانههای کلیدی که به شدت به مواد معدنی حیاتی چین وابسته است، زیردریاییهای تهاجمی هستهای کلاس ویرجینیا هستند. هر یک از این زیردریاییها به بیش از ۳۰۰ قطعه با شناسه ملی منحصر به فرد نیاز دارند که برای ساخت آنها از چهار ماده معدنی آنتیموان، گالیم، ژرمانیوم و تنگستن استفاده شده و در این میان، ۱۹۰ قطعه به ژرمانیوم وابستهاند.
ژرمانیوم در ساخت تجهیزات اپتیکی، سامانههای دید در شب و تجهیزات الکترواپتیکی و فروسرخ به کار میرود و چین حدود ۶۸ درصد از ژرمانیوم پالایششده جهان را تأمین میکند.
وضعیت گالیم که در تولید نیمهرساناها، سلولهای خورشیدی و رادارهای پیشرفته به کار میرود، به مراتب حساستر از آن است و طبق برآوردها، چین تقریباً ۹۹ درصد از تولید آن را در اختیار دارد. همچنین هر زیردریایی کلاس ویرجینیا به ۵۰ قطعه شامل گالیم احتیاج دارد.
حدود نیمی از تولید جهانی آنتیموان که در سختسازی مهمات و تهیه تجهیزات اپتیکی و الکترونیکی به کار میرود، در چنگ چین قرار دارد و این کشور همچنین نزدیک به ۸۰ درصد از عرضه جهانی تنگستن که برای ساخت ابزار صنعتی، کلاهکهای جنگی و قطعات مقاوم در برابر حرارت به کار میرود را تأمین میکند، که این موضوع به عنوان یک نقطه ضعف بارز در زنجیره تأمین آمریکا شناخته میشود.

بر اساس برآوردها، هر زیردریایی کلاس ویرجینیا به حدود ۴۲۰۰ کیلوگرم از این مواد معدنی نیاز دارد، در حالی که برای جنگنده اف-۳۵ این مقدار حدود ۴۰۰ کیلوگرم است.
کلاس ویرجینیا به عنوان تنها زیردریایی تهاجمی هستهای در حال تولید آمریکا شناخته میشود. این زیردریاییها از سال ۲۰۰۴ به خدمت گرفته شدهاند و تا به امروز ۲۳ فروند از آنها که تقریباً نیمی از تعداد موردنظر در برنامه ساخت این کلاس است، عملیاتی شدهاند. با این حال، مشکلات تنها محدود به مواد معدنی نمیشوند؛ این زیردریاییها به حدود ۱۷۰۰ قطعه حیاتی برای مأموریت یا ایمنی نیاز دارند که باید از طریق فرایندهای ریختهگری، آهنگری یا اکستروژن تولید شوند و ظرفیت محدود این صنایع به یکی از موانع اصلی تبدیل شده است. چین نیمی از تولید جهانی قطعات ریختهگریشده را در دست دارد و در برخی مواقع، فقط تأمینکننده قابل اعتماد برای قطعات ریختهگری بزرگ بهشمار میرود.

وضعیت بمبافکنها و جنگندهها
خطر وابستگی به مواد معدنی کلیدی فقط به زیردریاییها محدود نمیشود و هواپیماهای نظامی ایالات متحده هم از خطرات مشابهی رنج میبرند.
بمبافکن رادارگریز B-۲ Spirit که تا حضور بمبافکن نسل جدید B-۲۱ Raider به عنوان تنها بمبافکن رادارگریز هستهای آمریکا به حساب میآمد، به ۷۸۲ قطعه حاوی این چهار نوع ماده معدنی نیاز دارد.

در حوزه ریختهگری فولاد، خانواده جنگندههای F/A-۱۸ نیروی دریایی و تفنگداران دریایی آمریکا، به ویژه مدل جنگ الکترونیک EA-۱۸G Growler، در صدر این فهرست قرار دارند و تولید قطعات مورد نیاز این خانواده به حدود ۳۸۰۰ قطعه ریختهگریشده بستگی دارد. همچنین، هواپیمای سوخترسان KC-۱۳۵ با ۲۵۷۰ قطعه در رتبه بعدی قرار دارد. جالب توجه است که هر ۱۰ سامانه تسلیحاتی با بالاترین نیاز به قطعات ریختهگریشده، هواپیماها هستند.
بخشی از این تجهیزات، مانند جنگندههای قدیمی هورنت و هواپیمای KC-۱۳۵، سالهاست از خط تولید خارج شدهاند. همچنین تولید سوپرهورنت نیروی دریایی نیز قرار است در سال ۲۰۲۷ متوقف شود؛ به همین دلیل، نیاز به قطعات ریختهگریشده برای این هواپیماها بیشتر به تأمین قطعات یدکی و انجام تعمیرات مربوط میشود.
از دیگر نقاط ضعف نیروی هوایی ایالات متحده، وابستگی به قطعات پوششدار با کادمیم است. این پوشش برای افزایش مقاومت قطعات هوافضایی در برابر خوردگی به کار میرود، اما با محدودیتهای ایمنی زیستمحیطی که از سال ۲۰۰۸ اعمال شده، تعداد تأمینکنندگان داخلی این قطعات کاهش یافته است.
در واقع، تمام ۱۰ سامانه تسلیحاتی با بالاترین نیاز به قطعات با پوشش کادمیم، شامل هواپیماها میشوند. هواپیمای سوخترسان KC-۱۳۵ با ۲۷۸۰ قطعه، در صدر این لیست قرار دارد. همچنین هواپیماهای ترابری C-۱۳۰ Hercules و C-۵ Galaxy و بمبافکن B-۵۲ Stratofortress هرکدام به بیش از ۲۰۰۰ قطعه از این نوع نیاز دارند.

بمبافکن B-۵۲ که طبق برنامههای نوسازی تا دهه ۲۰۵۰ همچنان در خدمت خواهد بود، ممکن است با چالشهای زیادی در تأمین قطعات ریختهگریشده و پوششدار کادمیم مواجه شود و همچنین با مانع دیگری نیز روبهرو باشد: سختگیری بیش از حد در استانداردهای نظامی برای تولید قطعات.
تأمین برخی قطعات بال و سامانه تهویه سوخت این بمبافکن به بیش از ۴۰۰ روز وقت نیاز دارد و الزامات استانداردهای نظامی که اغلب با روشهای تولید فعلی تجاری سازگاری ندارند، تعداد تأمینکنندگان بالقوه را کاهش داده و فرآیند تولید را کند کرده است. این موضوع میتواند برنامه نوسازی B-۵۲ و حفظ قابلیت عملیاتی آن را در آینده، با تأخیر مواجه کند.

آیا ایالات متحده میتواند وابستگیاش را کاهش دهد؟
اگرچه ایالات متحده اقداماتی چون افزایش تولید داخلی مواد معدنی کلیدی و تقویت صنایع دفاعی را آغاز کرده است، اما به احتمال زیاد این تلاشها برای جلوگیری از بحرانها در صورت قطع یا کاهش شدید صادرات چین کافی نخواهند بود. یکی از اصلیترین موانع، زمان طولانی برای راهاندازی معادن جدید است؛ بهطوری که به طور میانگین ۲۹ سال طول میکشد تا یک معدن جدید در ایالات متحده آماده بهرهبرداری شود.
در حال حاضر، معدن و مرکز فرآوری Mountain Pass که در نزدیکی لاسوگاس واقع شده، به عنوان تنها معدن تثبیتشده عناصر خاکی کمیاب در ایالات متحده شناخته میشود و سالانه بیش از ۵۰ هزار تن اکسید عناصر خاکی کمیاب تولید میکند. همچنین، پارسال بعد از حدود هفت دهه، یک معدن جدید در ایالت وایومینگ افتتاح گردید که قرار است از سال ۲۰۲۹ به استخراج مواد معدنی از زغالسنگ، از جمله گالیم و ژرمانیوم بپردازد.

با وجود این تلاشها، هیچ یک از تولیدکنندگان تسلیحات ایالات متحده هنوز مدرنیتهای نکردهاند که کمبود عناصر خاکی کمیاب باعث توقف یا اختلال مستقیم در تولید آنها شده است، اما دولت ایالات متحده به شدت نگران امنیت زنجیره تأمین این مواد اولیه است.
اگرچه پیشبینیها نشان میدهد که احتمال تغییر عمده در صادرات عناصر خاکی کمیاب از چین تا پایان سال میلادی بالا نیست، اما وابستگی عمیق صنایع دفاعی ایالات متحده به منابع چینی به وضوح نمایانگر این است که هر گونه تشدید محدودیتها در این زمینه میتواند عواقب فراتر از افزایش هزینههای تولید به دنبال داشته باشد و بطور مستقیم بر ظرفیت ایالات متحده برای ساخت، نوسازی و حفظ آمادگی عملیاتی تسلیحاتش تأثیر خواهد گذاشت.
منبع: twz
۵۸۳۲۱