خاموش شدن کوره رشد اقتصاد

براساس آمارهای رسمی، رشد تولید ناخالص داخلی در ۹‌ماهه‌۱۴۰۳ حدود ۱/۳‌درصد بود، اما این رقم در ۹‌ماهه ۱۴۰۴ به تنها یک ‌درصد کاهش یافته است.

به بیان دیگر سرعت رشد اقتصاد ایران در مدت یک‌سال تقریبا به یک‌سوم کاهش یافته است.  اما اگر نفت از محاسبات کنار گذاشته شود، تصویر حتی ضعیف‌تر خواهد بود.

رشد تولید ناخالص داخلی بدون نفت که در ۹‌ماهه۱۴۰۳ حدود ۲/۲‌درصد بود، در ۹‌ماهه۱۴۰۴ به تنها ۴/۰‌درصد رسیده است. این یعنی بخش واقعی اقتصاد کشور تقریبا در وضعیت ایستایی قرار دارد. نشانه‌های این رکود را می‌توان در زیرشاخه‌های خدمات نیز مشاهده کرد. همانطورکه داده‌ها نشان می‌دهد بخش‌هایی مانند خرده‌فروشی و هتلداری وارد رشد منفی شده‌اند و بخش‌هایی مانند حمل‌ونقل نیز تنها رشد محدودی را تجربه می‌کنند.  این روند به‌طور مستقیم به کاهش تقاضای مصرفی در اقتصاد مربوط است.

کاهش قدرت خرید خانوارها در سال‌های اخیر باعث شده بسیاری از بازارها با افت تقاضا روبه‌رو شوند. در چنین شرایطی بنگاه‌ها با مشتریان کمتری مواجه می‌شوند و سرعت گردش پول در اقتصاد کاهش می‌یابد. به همین دلیل شاید دقیق‌ترین توصیف برای وضعیت فعلی اقتصاد ایران همان عبارتی باشد که فعالان بازار بارها تکرار می‌کنند: اقتصادی که بیش از هر چیز با کمبود مشتری روبه‌رو شده است.

کشاورزی از پا افتاده

 داده‌های رسمی نشان می‌دهد ابخشکشاورزی به ویژه زیر بخش زراعت که در سال گذشته روندی نسبتا باثبات داشت، در سال جاری وارد محدوده رکود شده است. رشد کشاورزی در ۹‌ماهه سال‌۱۴۰۳ حدود ۳/۳درصد بود اما در ۹‌ماهه۱۴۰۴ به منفی‌ ۳‌درصد سقوط کرده است.

یعنی در فاصله یک‌سال رشد این بخش بیش از ۶‌واحد ‌درصد کاهش یافته است. جزئیات فصلی نیز همین تصویر را تایید می‌کند. کشاورزی در سه‌ماهه اول‌۱۴۰۴ رشد منفی ۷/۲درصد را ثبت کرد و این روند در ادامه سال نیز تشدید شد به‌طوری که رشد آن در شش‌ماهه اول و ۹ ماهه سال هر دو به منفی ۳‌درصد رسید. جست‌وجو کرد. خشکسالی‌های پی‌درپی، کاهش منابع آب زیرزمینی، افزایش هزینه نهاده‌های کشاورزی و ضعف سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های تولید باعث شده توان تولیدی این بخش کاهش یابد.

سرد شدن کوره رشد صنعت

ارزش افزوده بخش صنعت در تولید ناخالص داخلی بیشترین اهمیت را دارد و نیز بیشترین سطح اشتغال را به خود اختصاص می‌دهد. با این همه اما آمارهای رسمی از سوی مرکز امار نشان می‌دهد کوره رشد تولید صنعتی خاموش شده است. صنعت خاموش، نفت روشن

داده‌ها نشان می‌دهد رشد گروه صنایع و معادن در ۹‌ماهه۱۴۰۳ حدود ۶/۳‌درصد بوده اما این رقم در ۹‌ماهه۱۴۰۴ به ۴/۱درصد کاهش یافته است. اما وقتی نفت از این گروه کنار گذاشته شود، تصویر بسیار نگران‌کننده‌تر می‌شود.  رشد صنایع و معادن بدون نفت که در ۹‌ماهه ۱۴۰۳ حدود ۷/۱‌درصد بود، در سال جاری عملا متوقف شده و در ۹‌ماهه۱۴۰۴ به صفر‌درصد رسیده است.

این یعنی بخش واقعی تولید صنعتی کشور تقریبا هیچ رشدی نداشته است. نگاهی دقیق‌تر به زیرشاخه‌های صنعتی نیز همین روایت را تایید می‌کند. بخش صنعت که در ۹‌ماهه۱۴۰۳ رشد ۴/۱‌درصدی داشت، در سال جاری وارد محدوده منفی شده و در ‌ ۹ماهه۱۴۰۴ رشد منفی ۵/۰درصد ثبت کرده است. در حوزه زیرساخت‌های انرژی نیز وضعیت حتی نگران‌کننده‌تر است.

رشد تامین آب و برق از ۵/۲‌درصد در ۹ماهه۱۴۰۳ به منفی ۸/۷درصد در ۹ ماهه۱۴۰۴ سقوط کرده است. در مقابل، بخش نفت همچنان موتور اصلی رشد اقتصادی محسوب می‌شود. استخراج نفت و گاز طبیعی که در ۹‌ماهه۱۴۰۳ رشد ۱/۶‌درصدی داشت، در ۹‌ماهه۱۴۰۴ نیز رشد ۲/۳‌درصدی را ثبت کرده است. هرچند سرعت رشد این بخش نسبت به سال قبل کاهش یافته اما همچنان چند برابر سایر بخش‌های تولیدی است.