آیا تا به حال پیش آمده است که نیمهشب به ایمیلهای کاری پاسخ دهید؟ این تجربه برای بسیاری از کارکنان دیگر اتفاقی نادر نیست و به بخشی از زندگی روزمره آنان تبدیل شده است.
گسترش دورکاری، همراه با بیثباتی بازار کار و تعدیل نیرو در کشورهای مختلف، مرز میان ساعات کاری و زندگی شخصی را بیش از گذشته از بین برده است. در نتیجه، میلیونها نفر در اروپا احساس میکنند کار بهتدریج زمان استراحت و زندگی خصوصی آنها را اشغال کرده است.
بر اساس مطالعهای که «یوروفاند» (Eurofound) در ماه ژوئن منتشر کرده، حدود یک نفر از هر پنج کارمند در اتحادیه اروپا اعلام کرده است که در طول هر ماه، چندین بار خارج از ساعات کاری برای انجام امور شغلی با او تماس گرفته میشود. این مسئله نهتنها استرس افراد را افزایش میدهد، بلکه فرهنگ «همیشه آنلاین و در دسترس بودن» را نیز تقویت میکند.
این وضعیت تنها به کشورهای عضو اتحادیه اروپا محدود نیست. گزارش جدید Always-On Workforce Report 2026 که از سوی شرکت MyPerfectCV در بریتانیا منتشر شده، نشان میدهد بیش از نیمی از کارکنان انگلیسی هر روز بیش از ساعات کاری معمول خود کار میکنند.
تماسهای کاری خارج از ساعت اداری؛ عامل مهم افزایش استرس
طبق بررسی یوروفاند، ۵۹ درصد کارکنان اروپایی گفتهاند که همیشه یا تقریباً همیشه در محل کار دچار استرس هستند. این پژوهش نشان میدهد هرچه تماسهای کاری خارج از ساعات اداری بیشتر باشد، میزان استرس کارکنان نیز افزایش مییابد.
در مقابل، تنها ۱۷ درصد افرادی که هرگز خارج از ساعت کاری با آنها تماس گرفته نمیشود، از تجربه استرس شغلی خبر دادهاند.
همچنین تحلیل تازه «کنگره اتحادیههای کارگری بریتانیا» (TUC) از آمار بازار کار این کشور نشان میدهد سال گذشته حدود ۳.۵ میلیون نفر، معادل یک نفر از هر هشت کارگر، بهطور منظم اضافهکاری بدون دریافت دستمزد انجام دادهاند؛ کاری که ارزش آن حدود ۲۸.۵ میلیارد پوند (معادل ۳۳.۳ میلیارد یورو) برآورد شده است.
کارشناسان معتقدند رواج فرهنگ «همیشه در دسترس بودن» تأثیر قابل توجهی بر سلامت روان و تعادل میان کار و زندگی افراد گذاشته است.
دورکاری؛ مرز میان کار و زندگی را کمرنگتر کرده است
یوروفاند اعلام کرده حجم بالای وظایف شغلی مهمترین عامل تماسهای کاری خارج از ساعت اداری در اروپا است.
کارکنانی که بهصورت دورکار فعالیت میکنند، بیش از دیگران با مشکل حفظ مرز میان کار و زندگی شخصی روبهرو هستند. این افراد بیشتر در معرض اضافهکاری، برنامههای کاری نامنظم و ورود کار به اوقات فراغت خود قرار دارند و اغلب انتظار میرود همواره در دسترس باشند.
بر اساس این گزارش، ۶۴ درصد کارکنانی که ساعات شروع و پایان کار انعطافپذیر دارند، دستکم گاهی اوقات خارج از ساعات اداری پیام یا تماس کاری دریافت میکنند؛ در حالی که این رقم در میان کارکنانی که برنامه کاری ثابت دارند، ۴۹ درصد است.
همچنین ۶۳ درصد افرادی که بهصورت دورکار فعالیت میکنند، از تماسهای کاری خارج از ساعات اداری خبر دادهاند؛ این در حالی است که این نسبت در میان کارکنانی که فقط در محل کار حضور دارند، ۴۸ درصد است.
از سوی دیگر، گزارش Always-On Workforce Report نشان میدهد ۹۲ درصد کارکنان بریتانیایی هنگام مرخصی یا اوقات استراحت نمیتوانند از نظر ذهنی خود را از کار جدا کنند؛ رقمی که بهمراتب بالاتر از میانگین ۷۸ درصدی اروپا است.
همچنین ۸۸ درصد پاسخدهندگان گفتهاند هنگام درخواست مرخصی احساس اضطراب یا عذاب وجدان دارند.
چرا کارکنان نمیتوانند از کار فاصله بگیرند؟
پژوهشگران مجموعهای از عوامل عملیاتی، شخصی و فرهنگی را در این زمینه مؤثر میدانند؛ از جمله:
- ترس از عقب ماندن از اتفاقات محل کار؛
- انتظار مدیران برای پاسخگویی دائمی؛
- نصب برنامههای کاری روی تلفن همراه؛
- نگرانی از اینکه در صورت در دسترس نبودن، جایگزین شوند یا کمتر متعهد به نظر برسند.
کشورهای اروپایی چه اقداماتی انجام دادهاند؟
برای حمایت از تعادل میان کار و زندگی، چندین کشور اروپایی از جمله فرانسه، ایتالیا، بلژیک، اسپانیا، پرتغال، ایرلند، یونان و لوکزامبورگ قوانین یا مقرراتی را برای محدود کردن تماسهای کاری خارج از ساعات اداری و حفظ حق استراحت کارکنان تصویب کردهاند.
این اقدامات شامل «حق قانونی قطع ارتباط با کار»، اصلاح قوانین کار، توافقهای جمعی و دستورالعملهای حرفهای است.
در مقابل، بریتانیا هنوز قانون مستقلی درباره «حق قطع ارتباط» ندارد.
اجرای قوانین همچنان با چالش روبهرو است
با وجود این پیشرفتها، اجرای مؤثر این قوانین آسان نیست. رویکرد کشورهای مختلف تفاوتهای زیادی با یکدیگر دارد و همین موضوع باعث شده چارچوبهای قانونی در اروپا یکپارچه نباشد.
از سوی دیگر، فرهنگ ریشهدار «همیشه در دسترس بودن»، گسترش دورکاری، همکاریهای بینالمللی و فعالیت تیمهایی که در مناطق زمانی مختلف قرار دارند، تعیین مرز روشن میان ساعات کاری و زمان شخصی را دشوارتر کرده است.
این مسئله بهویژه برای مدیران ارشد و کارکنانی که از الگوی کاری انعطافپذیر استفاده میکنند، بیشتر دیده میشود؛ زیرا مسئولیتهای آنها معمولاً با ساعات کاری نامنظم، استقلال بیشتر و همکاری با همکارانی در کشورهای مختلف همراه است. در نتیجه، مشخص نیست چه زمانی باید در دسترس باشند و از چه زمانی حق استراحت و زندگی شخصی آنها آغاز میشود.
همچنین در برخی کشورها، این حمایتهای قانونی تنها شامل شرکتهایی با تعداد مشخصی از کارکنان میشود و کارمندان کسبوکارهای کوچک از سطح مشابهی از حمایت برخوردار نیستند.
کارشناسان در پایان هشدار میدهند که ترس از واکنش مدیران یا نگرانی از کمتعهد جلوه کردن، باعث میشود بسیاری از کارکنان حتی بدون اجبار رسمی، خارج از ساعات کاری به پیامها و تماسهای شغلی پاسخ دهند؛ موضوعی که تغییر فرهنگ سازمانی را دشوارتر میکند.
منبع ؛ یورونیوز
نظرات کاربران