باشگاه خبرنگاران جوان؛ محبوبه کباری - احد وظیفه، رئیس مرکز خشکسالی و مدیریت بحران سازمان هواشناسی کشور، با اشاره به نگرانی‌های مطرح شده در مورد تأثیر منتظر پدیده ال‌نینو بر کشور، تصریح کرد: در حال حاضر یکی از شاخص‌های مهمی که امکان ارزیابی اثرات آن از دیدگاه بلندمدت وجود دارد، ال‌نینو است؛ هرچند که پدیده‌های دورپیوند دیگری نیز بر شرایط جوی ایران تأثیرگذارند و پیش‌بینی دقیق تناسب اثرات آنها از چند ماه پیش ممکن نیست.
وی بیان کرد: ال‌نینو به گرم شدن آب‌های اقیانوس آرام در ناحیه مرکزی تا شرقی این اقیانوس اطلاق می‌شود، به‌خصوص در ناحیه‌ای نزدیک به سواحل غربی آمریکا. این ناحیه آبی در عرض جغرافیایی حدود ۱۰ تا ۲۰ درجه شمالی و جنوبی، در صورتی که دما به‌طور غیرمعمول افزایش یابد، می‌تواند به فاز ال‌نینو وارد شود.
وظیفه ادامه داد: برای تشخیص ال‌نینو، بررسی میانگین دمای آب اقیانوس در بازه‌ای چندماهه الزامی است و افزایش دما برای فقط یکی دو روز کافی نیست. دمای نرمال آب این ناحیه معمولاً حدود ۲۶.۵ درجه سانتی‌گراد است و اگر به حدود ۲۷ درجه برسد، امکان وجود شرایط ال‌نینو مطرح می‌شود.
رئیس مرکز خشکسالی سازمان هواشناسی کشور با بیان اینکه در ماه‌های اخیر افزایش قابل توجهی در دمای آب اقیانوس آرام دیده‌ایم، اظهار کرد: در حال حاضر دمای آب در بخش مرکزی این مناطق حدود ۲.۱ درجه و در بخش شرقی به میزان ۳ تا ۳.۵ درجه بالاتر از سطح نرمال قرار گرفته است. این افزایش سریع و شدید دما می‌تواند به واسطه تعاملات میان اقیانوس و جو، اثرات متنوعی را بر آب‌وهوای مناطق دوردست مانند آمریکای جنوبی، شرق و جنوب آفریقا، خاورمیانه و آسیای میانه بر جا بگذارد.
وی افزود: الگوی رفتاری ال‌نینو در برخی کشورها به‌وضوح قابل مشاهده است؛ به‌طوری‌که ورود به این پدیده در کشورهایی همچون اندونزی و شمال استرالیا با احتمال ۹۰ تا ۱۰۰ درصد به خشکسالی منجر می‌شود، و در تابستان‌های هند و پاکستان نیز شانس بارش‌های کمتر از معمول و خشکسالی بسیار بالا است.
وظیفه با تأکید بر تفاوت شرایط ایران خاطرنشان کرد: رفتار ال‌نینو در ایران یکسان نیست. برای مثال، در سال ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۴ که ال‌نینو وجود داشت، اگرچه شدت آن قابل‌توجه نبود، بارش در منطقه جنوب‌غرب کشور به میزان ۳۰ تا ۴۰ درصد بیش از حد نرمال بود و مناطق مانند خوزستان، چهارمحال و بختیاری و کهگیلویه و بویراحمد بارش بیشتری را تجربه کردند، اما در تهران با خشکسالی و کاهش بارش ۳۰ تا ۴۰ درصدی مواجه شدیم.
وی یادآور شد: سال گذشته نیز وضعیت «لانینا» حاکم بود، به‌طوری‌که دمای آب اقیانوس کمتر از معمول بود، اما بارش در تهران به میزان ۵۰ درصد کاهش یافت.
او اظهار کرد: ازاین‌رو، رفتار آب‌وهوایی ایران نسبت به برخی مناطق آمریکای جنوبی یا شمال استرالیا ثابت و منظم نیست و عوامل دیگری در کنار ال‌نینو می‌توانند تأثیر متقابل داشته باشند و آثار یکدیگر را تقویت یا تضعیف کنند.
رئیس مرکز خشکسالی سازمان هواشناسی با تأکید بر اینکه ال‌نینو به‌عنوان یکی از پدیده‌های دورپیوند شناخته می‌شود، گفت: هرچند این پدیده در هزاران کیلومتر دورتر از ایران و در اقیانوس آرام اتفاق می‌افتد، اما تأثیر آن در کشور مشهود خواهد بود. البته دورپیوندهای دیگری نظیر وضعیت اقیانوس اطلس و اقیانوس هند نیز گوناگونی‌های آب‌وهوای ایران را تحت تأثیر قرار می‌دهند، اما پیش‌بینی دقیق اثرات آنها از هم‌اکنون امکان‌پذیر نیست.
وظیفه ادامه داد: با توجه به شرایط کنونی، این احتمال به‌وضوح وجود دارد که بارش‌ها در ایران، به‌ویژه در جنوب‌غرب کشور افزایش یابد. استان‌هایی همچون چهارمحال و بختیاری و کهگیلویه و بویراحمد در دامنه‌های زاگرس واقع شده‌اند و به دلیل موقعیت کوهستانی و قرار گرفتن در مسیر سامانه‌های جبهه‌ای که از غرب وارد می‌شوند، معمولاً بیشترین تأثیر را از این سامانه‌ها دریافت می‌کنند.
وی همچنین استان‌های کردستان، کرمانشاه، ایلام، چهارمحال و بختیاری، لرستان و حتی خوزستان را از جمله مناطقی برشمرد که در معرض بارش‌های مؤثر و فعالیت‌های سامانه‌های جبهه‌ای قرار دارند و افزود: بنابراین این نواحی می‌توانند بیشترین بهره‌وری را از شرایط پیش‌رو ببرند.
ضرورت تهیه آماده‌سازی برای بارش‌های احتمالی
وظیفه بر لزوم آمادگی ادارات برای مواجهه با شرایط پیشِ رو تأکید کرد و گفت: هنوز برای ورود به فصل بارش زمان باقی مانده و هدف از مطرح کردن این موضوعات، آماده‌سازی در مناطق مختلف کشور و انجام فعالیت‌های ضروری است، اما باید ریسک‌های احتمالی نیز لحاظ شود.
وی افزود: نباید این تصور وجود داشته باشد که حتماً بارش‌ها در تهران یا استان قزوین افزایش خواهد یافت. هم‌اکنون تهران با کمبود شدید آب روبروست و همچنین شرایط آبی در استان‌های قزوین و مرکزی چندان مطلوب نیست. ازاین‌رو، این احتمال وجود دارد که وضعیت بارش در تهران در سال پیش‌رو تغییر قابل توجهی نکند و نباید تنها بر اساس پیش‌بینی ال‌نینو انتظار داشت که خشکسالی به‌طور حتم برطرف خواهد شد.
تأثیر احتمالی ال‌نینو بر کشاورزی
رئیس مرکز خشکسالی و مدیریت بحران سازمان هواشناسی کشور درباره تأثیرات احتمالی این پدیده بر کشاورزی نیز گفت: سال گذشته تا حدود ۱۵ آذر، ۲۵ استان کشور هنوز بارش نداشته بودند، اما انتظار می‌رود که امسال چنین شرایطی تکرار نشود و بارش‌ها به‌موقع آغاز شوند.
وظیفه ادامه داد: در صورت شروع به‌موقع بارش‌ها، به ویژه در کشت دیم، شرایط می‌تواند به‌خوبی رقم بخورد. البته کشت‌های آبی نیز به شرایط ماه‌های آتی وابسته است. پیش‌بینی‌های فصلی به‌صورت ماهانه به‌روزرسانی می‌شود و می‌توان آینده را ارزیابی کرد؛ بنابراین اگر پیش‌بینی‌های قبلی در به‌روزرسانی‌های بعدی نیز تأیید شود، احتمال بارش‌های مناسب افزایش می‌یابد.
وی بیان کرد: در چنین حالتی، وزارت جهاد کشاورزی می‌تواند برای کشت آبی نیز برنامه‌ریزی انجام دهد و کشت در مناطقی که از نظر منابع آبی و شرایط جوی مطلوب اند، صورت گیرد.
وظیفه با اشاره به احتمال استمرار شرایط بارشی مناسب در زمستان و بهار تأکید کرد: در صورتی که بارش‌ها در زمستان و بهار نیز مطلوب باشد، امکان بهبود وضعیت وجود دارد؛ زیرا در سال‌هایی که ال‌نینو اتفاق می‌افتد، به‌طور معمول زمستان و بهار نیز بارش‌های بهتری را به خود می‌بیند.
وی در پایان به آثار لانینا نیز اشاره کرد و گفت: در دوره‌های لانینا معمولاً با برخی از شدیدترین خشکسالی‌ها مواجه می‌شویم. دلیل این وضعیت تأثیر گرمایش یا سرمایش یک ناحیه وسیع از اقیانوس بر الگوهای جوی است که باعث تغییرات قابل‌توجهی می‌شوند و در حین وقوع لانینا معمولاً شاهد رشد سامانه‌های واچرخندی و شرایط سکون جوی در زمستان هستیم که این موضوع می‌تواند با بالا رفتن آلودگی هوا همراه باشد.
رئیس مرکز خشکسالی سازمان هواشناسی کشور تأکید کرد: اما در شرایط ال‌نینو، تعداد بیشتری از سامانه‌های جبهه‌ای می‌توانند وارد کشور شوند. به‌این‌ترتیب آنچه در شرایط فعلی محتمل به نظر می‌رسد، این است که در فصل پاییز و زمستان، به‌ویژه با امواج جوی بیشتری مواجه خواهیم بود و این وضعیت می‌تواند شرایط مناسبی را برای کشت دیم و آبی رقم بزند.