وحید یزدانیان در مصاحبه‌ای با ایسنا، به بیان تازه‌ترین آمار مربوط به پیشرفت پروژه شبکه ملی اطلاعات پرداخت و اعلام کرد: ارزیابی نهایی که در پایان سال ۱۴۰۳ توسط مرکز ملی فضای مجازی صورت گرفته، حاکی از ۵۸.۹۴ درصد پیشرفت در این پروژه است. این ارزیابی معمولاً در انتهای سال و به ویژه در اسفند ماه انجام می‌گردد. با این حال، در اسفند ۱۴۰۴ به دلیل وضعیت جنگ، مرکز ملی فضای مجازی فرصتی برای ارزیابی مجدد نداشت و مجموع عملکرد ثبت شده منوط به نظارت این مرکز، عدد ۵۸.۹۴ درصد را نشان می‌دهد.

وی در ادامه اظهار داشت: مرکز ملی فضای مجازی به طور داخلی ارزیابی‌ای در این زمینه انجام داده که به زودی نتایج آن را اعلام خواهیم کرد. با توجه به خود ارزیابی که انجام داده‌ایم، پیشرفت پروژه به بیش از ۷۳ درصد رسیده است، بنابراین ۵۸.۹۴ درصد نتیجه ارزیابی رسمی و ۷۳.۵ درصد مربوط به ارزیابی مرکز ملی فضای مجازی محسوب می‌شود.

معاون توسعه شبکه ملی اطلاعات همچنین به رشد تقریبی ۱۴ درصدی پروژه در یک سال گذشته اشاره کرده و بیان کرد: این ارزیابی بر اساس هفت محور مختلف شامل توسعه زیرساخت ارتباطی، توسعه زیرساخت اطلاعاتی، توسعه خدمات پایه، مزیت بخشی و مدل اقتصادی، استقلال و مدیریت یکپارچه، ارتقای امنیت، سالم‌سازی و بومی‌سازی انجام شده است. حدود ۹۰ درصد از موفقیت‌های مرکز ملی فضای مجازی مربوط به دو محور بسیار حیاتی، یعنی استقلال و مدیریت یکپارچه و توسعه زیرساخت ارتباطی می‌باشد که پیشرفت قابل توجهی در آن‌ها حاصل شده است.

بر اساس خود ارزیابی مرکز ملی فضای مجازی، میزان پیشرفت پروژه به بیش از ۷۳ درصد افزایش یافته است.

وی ادامه داد: بیشتر اقدامات وزارت ارتباطات نیز بر این دو محور متمرکز شده است و نسبت به این دو وظیفه‌ای دارد. تامین استقلال و مدیریت یکپارچه از ارکان اصلی به شمار می‌آید، زیرا تداوم مدیریت یکپارچه بر شبکه، اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد.

معاون توسعه شبکه ملی اطلاعات با اشاره به عملکرد کلی شبکه، توضیح داد: در حال حاضر، در زمینه محورهای مدل اقتصادی، مزیت بخشی و امنیت و سالم‌سازی، عملکرد ما در حدود ۵۰ درصد و در حوزه بومی‌سازی حدود ۴۰ درصد است که این موارد باعث کاهش عملکرد کلی شبکه ملی اطلاعات می‌شود، وگرنه عملکرد ما در دو محور گفته شده در سطح ۹۰ درصد بوده است.

یزدانیان با تاکید بر این نکته که به منظور شبکه ملی اطلاعات، بایستی اعتماد عمومی ایجاد گردد، گفت: اعتماد عمومی می‌تواند باعث ورود سرمایه بخش خصوصی به شبکه شده و توسعه و شکوفایی شبکه را با همکاری بخش خصوصی به دنبال داشته باشد که این امر منجر به ایجاد بازده اقتصادی خواهد شد.

وی همچنین به مسؤولیت‌ها و ماموریت‌های سایر نهادها در راستای توسعه شبکه ملی اطلاعات اشاره کرده و افزود: یکی از محورهای مهم در خصوص شبکه ملی اطلاعات، مسأله بومی‌سازی است که عملکرد آن تنها ۴۰ درصد است. بومی‌سازی مختص وزارت ارتباطات نیست و دیگر وزارتخانه‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان و بخش خصوصی نیز در این امر دخیل هستند. ارزیابی فعلی ما در زمینه عملکرد بومی‌سازی حدود ۶۰ درصد است و این مسئله موجب کاهش عملکرد ۹۰ درصدی شده است. به همین دلیل، دسترسی به اهداف کلی شبکه تنها با همکاری سایر دستگاه‌ها مقدور خواهد بود.

ضروری است که برای شبکه ملی اطلاعات، اعتماد عمومی برقرار شود، تا سایر دستگاه‌ها به وظایف خود به طور جدی پرداخته و بازنگری در طرح کلان و معماری راهبردی شبکه ملی اطلاعات انجام گیرد.

معاون توسعه شبکه ملی اطلاعات ضمن اشاره به چهار لایه اصلی شبکه ملی اطلاعات گفت: این شبکه بر پایه یک مدل چهار لایه بنا شده است؛ لایه اول زیرساخت شبکه، لایه دوم خدمات شبکه ملی اطلاعات، لایه سوم خدمات کاربردی و لایه چهارم محتواست. ارزیابی‌های موجود در خصوص شبکه نیز بیشتر بر روی دو لایه زیرساخت و خدمات شبکه متمرکز شده است، در حالی که آنچه مورد نیاز جامعه است، لایه محتوا و خدمات کاربردی است.

یزدانیان ادامه داد: خدمات کاربردی شامل دولت الکترونیک، سلامت الکترونیک، آموزش الکترونیک، خدمات اینترنت اشیا، خدمات صوت و تصویر و همچنین خدمات هوش مصنوعی و ... و محتوا نیز شامل بازی‌های سرگرم‌کننده، محتوای صوت و تصویر، و محتوای داده یا ارتباطات در فضای مجازی بوده و در واقع مردم بیشتر با این دو لایه مواجه هستند. بنابراین، هرچند وزارت ارتباطات نقش اصلی را در این حوزه نداشته، اما ما به این عرصه‌ها ورود کرده و در راستای حمایت و پیگیری اقدامات لازم عمل نموده‌ایم.

وی متذکر شد: اینکه چرا تاکنون موفق به آغاز پروژه شبکه ملی اطلاعات نشده‌ایم، به دلیل تمرکز بر همان دو لایه‌ای است که اولویت بیشتری دارند، درحالی که ۱۵ نهاد و سازمان دیگر نیز به همراه وزارت ارتباطات موظف به مشارکت در این پروژه هستند تا سهم خود را به طور کامل ایفا کنند.

معاون توسعه شبکه ملی اطلاعات بر این نکته تاکید کرد که نباید به مشکل دوگانه اینترنت و شبکه ملی اطلاعات دامن زد و افزود: در سال‌های گذشته دوگانگی بین اینترنت و شبکه ملی اطلاعات به وجود آمده بود که ما تلاش کردیم این دیدگاه را تغییر دهیم. شبکه ملی اطلاعات به معنای نفی اینترنت نیست و نباید به عنوان یک مجموعه جدا از دسترسی‌های جهانی تلقی گردد. این دوگانگی نادرست است و اتکا به شبکه ملی اطلاعات باید با پایه‌ای از اعتماد همراه باشد. شبکه‌ای که ضامن دسترسی مردم به اطلاعات است و در این فرآیند، سرمایه‌گذاری بخش خصوصی به جریان خواهد افتاد.

با وجود سختی‌ها و مشکلات ناشی از قطع دسترسی به اینترنت در ایام جنگ، شبکه ملی اطلاعات در بسیاری از خدمات خود توانست اعتماد شهروندان را جلب کرده و رضایت آنان را به دست آورد.

یزدانیان در پایان، بر ضرورت بازنگری طرح کلان و معماری شبکه ملی اطلاعات به همراه ایجاد اعتماد عمومی و ایفای نقش مؤثر دیگر دستگاه‌ها در ارتقاء و پیشرفت شبکه ملی اطلاعات تأکید نمود و گفت: طرح کلان و سند معماری شبکه ملی اطلاعات در سال ۱۳۹۸ تهیه و در سال ۱۳۹۹ به تصویب رسید. بر اساس قانون، این دو مستند باید هر دو سال یک بار توسط مرکز ملی فضای مجازی و با همکاری وزارت ارتباطات مورد بازنگری قرار گیرد. در سال‌های اولیه، موضوع هوش مصنوعی به آن گستردگی مطرح نبود و در حالی که تمامی جست‌وجوها به سمت موتورهای جست‌وجو و گوگل معطوف می‌شد، اکنون متخصصین کمتر به سراغ این موتور جست‌وجو می‌روند و از ابزارهای هوش مصنوعی بهره می‌برند. بدیهی است که مدل‌های جست‌وجو تغییر کرده و با ظهور فناوری‌های نوین و واقعیت افزوده، نیاز به تغییر در مدل‌های ارزیابی ما به سمت کیفی‌تر و دقیق‌تر احساس می‌شود.

وی همچنین در ادامه گفتگو درباره اینکه آیا می‌توان در شرایط بحرانی مانند جنگ بر شبکه ملی اطلاعات برای تسهیل دسترسی مردم تکیه کرد؟ اظهار داشت: تصوری که از شبکه ملی اطلاعات برای ایجاد دسترسی پایدار مردم به وجود آمده، امکان‌پذیر است. واقعاً تلاش‌های گسترده‌ای از سوی بخش دولتی و همچنین از سمت بخش خصوصی انجام شده و توسعه‌دهندگان نرم‌افزار و پلتفرم‌های مختلف که بسیاری از آن‌ها نخبگان و دانشگاهیان و شرکت‌های دانش‌بنیان هستند، در این راستا زحمات فراوانی کشیده‌اند. جالب است که دوران جنگ، چه جنگ ۱۲ روزه و چه جنگ رمضان، زمینه‌ای برای آزمودن استحکام شبکه فراهم کرد و ما ملزم به شناسایی نقاط قوت و ضعف شدیم. قطعاً نواقصی وجود داشت که نمی‌توان آن‌ها را نادیده گرفت.واقعاً مشکل قطع اینترنت و دسترسی مردم تلخ بود اما با این حال، شبکه ملی اطلاعات در بسیاری از خدمات خود توانست اعتماد و رضایت مردم را به خوبی جلب کند.

معاون توسعه شبکه ملی اطلاعات تصریح کرد: مردم به خوبی از پیام‌رسان‌های داخلی استفاده کرده و علی‌رغم تبادل زیاد اطلاعات و خدمات صوت و تصویر، خدمات الکترونیکی بدون اختلال باقی ماند. در همان ایام جنگ، مردم توانستند امور اداری خود را به راحتی انجام دهند.

به گفته وی، در مرکز تبادلات الکترونیکی سازمان فناوری اطلاعات بیش از یک میلیارد تراکنش ثبت شده که مردم توانستند خدمات مورد نیاز خود را بر اساس نسخ الکترونیکی ثبت کرده و در مدت زمان کوتاهی اختلالات اولیه برطرف گردید تا امور مردم دچار وقفه نشود.

انتهای پیام