نیلوفر مولایی: مدتهاست که فیلترینگ پلتفرمهایی همچون تلگرام، اینستاگرام و غیره به روالی عادی تبدیل شده، اما همچنان هیچ تاریخ دقیقی برای پایان این محدودیتها مشخص نشده است. در حالی که مسعود پزشکیان، رئیس دولت چهارم در زمان انتخابات بهطور واضح وعده رفع فیلترینگ را داده و برای این وعده خود ابراز تعهد کرده، در آغاز سال سوم دوره ریاست جمهوریاش، نه تنها هیچ اقدامی در این زمینه صورت نگرفته بلکه اینترنت کشور در یک سال اخیر به سه نوبت برای مدت طولانی قطع شد.
همچنین، صدای اعتراض مردمی و حتی برخی مسئولان در خصوص فیلترینگ، کاهش سرعت اینترنت، اختلال در برنامههای مسیریاب و GPS، هزینههای بالای فیلترشکنها و... در گوشه و کنار کشور به وضوح شنیده میشود. این موضوع سببساز مشکلاتی جدی برای کسبوکارهای میلیونها نفر در کشور در سال گذشته گردید و میلیاردها تومان به جیب مافیای فیلترشکن وارد کرد. بر اساس گفتههای محمدجعفر قائمپناه، معاون اجرایی رئیسجمهوری، افرادی که این درآمدها را به دست میآورند، مشخص نیستند و سرنوشت این پولها به کجا میرود؛ «فروش فیلترشکنها درآمدی بین ۷ تا ۱۲ هزار میلیارد تومان ایجاد میکند که سرنخی از اینکه به جیب چه کسانی میرود وجود ندارد، اما معلوم است که به وزارت ارتباطات یا اپراتورها نمیرسد.»
فیلترینگ دو پلتفرم لغو شد اما...
پزشکیان که به واسطه وعده خود مبنی بر ایستادگی در برابر فیلترینگ توانست بخشی از آرای خاموش را در دوران دوم انتخابات ریاستجمهوری ۱۴۰۳ جذب کند، از روزهای نخست ریاستجمهوریاش تاکنون تحت فشار افکار عمومی برای تحقق این وعده قرار گرفته است. بررسی مواضع مسعود پزشکیان از زمانی که به عنوان کاندیدای انتخابات ریاست جمهوری وارد میدان شده، نشان میدهد که وی به شدت مخالف فیلترینگ است و آن را به نوعی زندگی در قفس تعبیر کرده است.
به عنوان مثال، در مناظرهای با سعید جلیلی صراحتاً بیان کرده: «تک تک کشورها در شرایط خاصی محدودیتهایی دارند، اما فیلترینگ در ایران سبب ایجاد کاسبی برای برخی شده و امکان محدودیت را فیلترشکنها از بین میبرند. باید به گونهای عمل کنیم که مردم قادر به فعالیت آزادانه در فضای مجازی باشند و نمیتوان گفت باید در قفسی زندگی کنیم و از دنیا بیخبر باشیم. بازار فیلترشکنها اشتباهی است که باید پایان یابد. لازم است صاحبان شرکتها با پلتفرمهای بزرگ به گفتگو بنشینند و این موضوع را به مسئولیتپذیری تبدیل کنند.»
راهبرد پزشکیان برای برطرف کردن فیلترینگ
قطعیهای طولانیمدت اینترنت و نارضایتی شدید مردم از کیفیت آن و تأثیرات منفی بر کسبوکارها، مسعود پزشکیان را به شدت نگران کرده است. او به همین خاطر با صدور فرمان تشکیل ستاد راهبری و ساماندهی فضای مجازی، محمدرضا عارف، معاون اول خود را مأمور حل موضوع بازگشایی اینترنت کرده تا همه افراد بتوانند به اینترنت دسترسی داشته باشند.
به تازگی، عارف از خواست جدید رئیسجمهوری نسبت به فیلترینگ خبر داد و گفت: «رئیسجمهور تصمیم بر این دارد که پرونده فیلترینگ بسته شود، ولی به دلیل وجود نهادها و شوراهای قانونی این فرایند کمی زمانبر خواهد بود. اما به تدریج مشکل فیلترینگ حل خواهد شد. همچنین، دولت به کیفیت اینترنت نیز اهمیت زیادی میدهد.» تحلیل اظهارات معاون اول رئیسجمهوری نشان میدهد که دولت در حال تلاش برای حل این معضل پیچیده است و نیاز به زمان و تلاش دارد تا به سادگی به این موضوع خاتمه دهد. اما سوال اساسی این است که رئیسجمهوری با چه روشی قصد دارد این مسئله پرپیچوخم را حل کند؟
به نظر میرسد پزشکیان بار دیگر این موضوع را به شورای عالی فضای مجازی سپرده و با هدف ایجاد همگرایی، در جستجوی موافقت آنها برای عملیاتی کردن وعدههای انتخاباتی خود است. با این حال، نکتهای که باید در نظر گرفت اینکه برخی از اعضای حقیقی و تعدادی از اعضای حقوقی این شورا از مخالفان بزرگ رفع فیلترینگ هستند و به سادگی نمیتوان آرای مثبت آنها را به دست آورد. عدم برگزاری جلسات شورای عالی فضای مجازی در سال گذشته موید همین موضوع است. برخی از اعضای این شورا هم، با بهانه قرار دادن وضعیت جنگی و وجود نداشتن پایگاههای شرکتهای تلگرام و اینستاگرام در ایران، سدی در برابر تصمیمهای رئیسجمهوری شدهاند.
علاوه بر این، طی دو سال اخیر، مسعود پزشکیان همواره تلاش کرده است با ابراز نظراتی نظیر ایجاد وفاق میان مسئولان و پرهیز از نزاع بر سر تصمیمات کلان، به همکاری با آنها بپردازد. با این حال، عدم همکاری آنان با دولت ممکن است رئیس دولت چهارم را به اتخاذ رویکردی متضاد با گفتمان وفاق ملی وادار کرده باشد تا در ستاد راهبری و ساماندهی فضای مجازی خود، مسئولیت صدور دستور فیلترینگ یا لغو محدودیتها را بر عهده بگیرد. بنابراین میتوان امیدی جزئی به برطرف کردن محدودیتهای چالشبرانگیز اپلیکیشنها در این ستاد داشت. همچنین، با توجه به اینکه پلتفرمهایی مانند تلگرام بر اساس حکم قضایی فیلتر شدهاند، باید دید آیا رئیسجمهوری میتواند با همکاری رئیس قوه قضائیه، راهحلی برای بازنگری فیلتر آن پیدا کند یا خیر. با وجود اراده سیاسی پزشکیان برای پایان دادن به فیلترینگ، مسیر اجرایی هنوز با چالشهای جدی نهادینه و قانونی روبروست.
* شما میتوانید در جدول زیر دیدگاهها و وعدههای مسعود پزشکیان در مورد رفع فیلترینگ را مشاهده کنید؛
ردیف
تاریخ
اظهارات مسعود پزشکیان درباره اینترنت، فضای مجازی، فیلترینگ و ... در ایام انتخابات
۱
۱۴۰۳/۰۳/۲۴
* {با اشاره به حوزه صنعت دیجیتال}: فراری دادن مغزها از کشور مشکل ماست. ظرفیت رشد اقتصاد دیجیتال در ایران بسیار زیاد است و میتواند در شرایط تحریمی به مثابه یک فرصت عمل کند؛ سهم هسته اقتصاد دیجیتال از جیدیپی ۴.۵ درصد است در حالی که در اروپا این عدد به ۶ میرسد، و سهم پوسته این صنعت در اروپا ۱۰ درصد و ما تنها ۲ درصد آن هستیم؛ پیشران این اختلاف حدوداً ۸ درصد شرکتهای استارتاپی بوده اما ما چه اقداماتی انجام دادهایم؟ در عوض فیلتر کردیم و مسیر مهاجرت نیروی متخصص را فراهم نمودیم و از سوی دیگر، شرایط سرمایهگذاری را آماده نکردیم. به عبارتی، به جای تسهیل وضعیت، موجب آزار شدهایم و اگر از این کار میپرهیزیدم و به رشد اجازه میدادیم اکنون در این وضعیت نبودیم.
۲
۱۴۰۳/۰۳/۲۵
ما باید با قدرت علمی ایران همگام باشیم و از توسعه «هوش مصنوعی» و آثار آن در زندگی مردم و حکمرانی عقب نمانیم. با اعتماد شما، پیشنهاد دکتر شریفی و متخصصان همکارش را در برنامه دولت قرار خواهم داد و از آنها در پیشبرد این پیشنهاد بهره خواهم گرفت.
۳
۱۴۰۳/۰۳/۳۰
باید تضمین کنیم که حقوق مردم، کشاورزان، صنعتگران، جوانان، بانوان، مذاهب و... از بین نرود. فیلترینگ امروز راهحل مشکلها نیست و ما باید صدای مظلومان باشیم و برای تغییرات مثبت تلاش کنیم.
۴
۱۴۰۳/۰۳/۳۰
* مشکل ما در ساز و کارهای شکننده است و همچنین عدم تسلط به تحرکات اجتماعی در جامعهای که به اینترنت دسترسی دارد. چگونه ممکن است مرتکب تخلف شویم و کسی متوجه نشود یا چگونه قاچاقی در کشور انجام شود و هیچ کس از آن آگاه نگردد! ناتوانی ما در پایش و نظارت بر رویدادها مسبب چنین وضعیتی است. در دنیا با هر موردی که مبالغز به حساب یک فرد واریز گردد، وی مورد سؤال قرار میگیرد، اما در کشور ما به راحتی مبالغ هنگفتی گم میشود که نشان از سوء مدیریت است و باید بپذیریم که خود ما مقصر هستیم.
۵
۱۴۰۳/۰۴/۰۲
* در مورد فضای مجازی و اینترنت، درست است که ما به زیرساختها نیاز داریم، اما تا آن زمان باید برای کسانی که معیشتشان از طریق اینترنت تأمین میشود و قطع شده، چارهای بیندیشیم.
* آنها میگویند که شبکه اینترنت را پهن کردهاند، اما چرا به هر پنج متر، موانع و مشکلات گذاشتهاند؟ این توسعه زیرساخت نیست!
* ما نباید از توسعه هوش مصنوعی عقب بمانیم و باید با دنیای تکنولوژی ارتباط داشته باشیم. بسیاری از نخبگان به دلیل فقدان بستر مناسب از کشور مهاجرت میکنند.
* مدعیان میگویند همه مشکلات به ما مربوط میشود، در حالی که ما تنها در آستانه قدرت نیستیم و دائماً قصور را به دوش یکدیگر میاندازیم. واقعیت این است که ما بستر لازم را برای کارآفرینی فراهم نکردهایم و اگر این کار را کرده بودیم، آنقدر موانع نمیساختیم که منجر به بدتر شدن وضعیت مردم شود.
* از مردم خواهش میکنم قضاوت کنند! نظرسنجی کنند و ببینند مردم چه احساسی دارند! هدف من این است که موانعی که بر سر راه زندگی مردم قرار دارد، برطرف شود.
* به وضوح مشخص است که ما عامل اصلی فیلترینگ هستیم و بسیاری از شغلها به خاطر این اقدام از بین رفته و زندگی افراد آسیب دیده است.
* از سویی، برخی با فروش فیلترشکن کاسبی کردهاند و اینکه چرا این موضوع پیگیری نمیشود، زمینه بحث و گفتگو است.
* واقعیت این است که مشکل در جای دیگری است و همگی مخالف فیلترینگ هستیم و خواهان رفتار محترمانه با زنان در جامعه، اما اینکه چه کسی حجاببانها را در مترو گذاشته، سوالی بدون پاسخ خواهد ماند. هزینههای زیادی صرف میشود و مردم با فرزندانشان به علتهای مختلف برخورد برخورد میشود و سپس افرادی به عنوان مدافع حقوق زنان به گفتگو مینشینند.
* عقیدهام بر این است که باید فضای مجازی را آزاد کنیم و توئیتر محلی برای یادگیری و آموزش است. در این فضای قابل توجه میتوان سرمایه و تکنولوژی را یاد گرفت و ارتباطات را گسترش داد.
* اگر به مقام ریاست جمهوری برسم، بیشک با محدودیتهایی که ایجاد شده، برای مردم مشکلاتی به وجود آمده و بر روی کسب و کارها تأثیر منفی گذاشته، با قاطعیت در برابر آن میایستم.
* اگر در شرایط خاصی نیاز به مداخله باشد، این اقدام انجام خواهد شد. اما در حال حاضر چه نیازی به فیلتر کردن اینترنت داریم، در حالیکه عدهای در حال کسب درآمد از فیلترشکنها هستند؟
* با این فیلترشکنها دسترسی به محتواهای نامناسب بسیار آسانتر میشود تا بتوان دولت را مورد کنترل قرار داد.
* دولت میتواند این فضای مجازی را تحت کنترل خود داشته باشد، اما باید اجازه دسترسی مردم را نیز فراهم کند.
۶
۱۴۰۳/۰۴/۰۲
ما در مقابل حامیان فیلترینگ و فروشندگان تحریم و افرادی که راه آزادی را میبندند ایستاده و تمامی ظرفیتها و نخبگان را به کار خواهیم گرفت. عقلانیت مورد نیاز است و ما نگرانیم که افرادی با تفکرات متحجر به میدان بیایند.
۷
۱۴۰۳/۰۴/۰۳
*{ با اشاره به اظهارات علیرضا زاکانی}: در مناظرهای ذکر شد: «ما نمیگذاریم تو رئیسجمهور شوی»، پاسخ من این است: «آنها نمیتوانند قدرت مردم را مهار کنند.» تمامیتخواهی آنان را به پایان خواهیم برد و فیلترینگ نیز رفع خواهد شد.
۸
۱۴۰۳/۰۴/۱۰
تضمین میکنم که تمام دولت در برابر گشتهای اجباری، فیلتر کردن و بازیهای فیلترشکن و فشارهای خارجی در تمام قوا ایستاده و مقاوم خواهد بود.
۹
۱۴۰۳/۰۴/۱۰
افرادی که با خط بدون فیلتر توییت زدهاند، برای اینترنت مردم «طرح صیانت» تعریف میکنند. سفره آنان ثروتآور است، اما مشکل ما سفرههای خالی مردم است. آقای جلیلی، من برنامهای برای افزایش قیمت بنزین ارائه ندادهام، اما از شما خواهش میکنم بگویید آیا قیمت بنزین در دولت شما کمتر از ۶۰ هزار تومان خواهد بود؟
۱۰
۱۴۰۳/۰۴/۱۱
* در همه دنیا در شرایط خاصی محدودیتها اعمال میشود، اما اکنون که هیچ مشکل مشخصی وجود ندارد، نیازی به فیلترینگ نیست و عدهای با این دکانها به نفع خود بهرهبرداری میکنند. کنترل به هیچ عنوان نیست که به سایتها به دلخواهشان دسترسی ایجاد کنند.
* نمیتوان گفت در قفس هستیم و ارتباطی با دنیا نداریم. باید به شرکتها اجازه داده شود تا مذاکره کنند و قرارداد ببندند. این سرویس فراهم نشود.
* گروهی از افراد از این وضعیت بهرهبرداری اقتصادی میکنند.
* چه بلایی بر سر مردم آمد، کسبوکارها به هم ریخته و زندگی آنها با این تصمیمات به خطر افتاده است.
چرا جلوی افرادی که فیلترشکن میفروشند، نمیایستند؟ حتی در دوران فیلترشکن نیز تجربه استفاده اقتصادی به راحتی وجود نداشت. در دوران اعتراضات، دسترسی به اینترنت را قطع کردیم اما اکنون که خبری از اعتراض نیست.
* باید اقدام کنیم که مردم در این فضا بهتر زندگی کرده و درآمد کسب نمایند.
*{ در پاسخ به سوالی درباره فضای مجازی باید تحت کنترل باشد}: مثل تمام دنیا، آیا ما باید رفتار خاصی داشته باشیم؟ ما که قرار نیست هیچ چیز اختراعی از خود داشته باشیم؟
* به دلیل برخورد با زنان و فیلترینگ و گرانی روز به روز پایه اجتماعیمان را از دست میدهیم.
۱۱
۱۴۰۳/۰۴/۱۳
در برابر تحریم، فیلترینگ و انحصار در دنیای دیجیتال خواهیم ایستاد؛ با این خواسته بخش خصوصی همگام و همدل هستیم و به مردم گزارشهای شفافتری ارائه خواهیم داد.
۲۹۲۱۵
نظرات کاربران