جنگنده محرمانه F-117 بر روی ناو هواپیمابر؛ ابتکاری که به شکل‌گیری F-35C منتهی گردید

در انتهای قرن بیستم و با پیشرفت تکنولوژی‌های نوین، مفهوم هواپیمای رادارگریز به دگرگونی عمیقی دچار شد. F-117 نایت‌هاوک به‌عنوان نخستین جنگنده پنهانکار عملیاتی ایالات متحده، به عنوان نمادی از این دگرگونی عمل کرد و درهای ورود به نسل‌های جدید را گشود. نیروی دریایی آمریکا با شناسایی توان بالقوه این تکنولوژی، در جستجوی الگویی از آن برای ناو هواپیمابر خود بود، هرچند با چالش‌های بسیاری مواجه شد. در نهایت، این تلاش‌ها به ظهور پروژه‌های پیشرفته‌تری نظیر F-35C منجر گردید.

پروژه F-117N Seahawk: جاه‌طلبی نیروی دریایی

F-117 نایت‌هاوک، به عنوان نخستین جنگنده پنهانکاری که توسط ایالات متحده ساخته شد، در دهه ۱۹۷۰ طراحی و توسعه یافته و زمینه‌ساز ظهور جنگنده‌های نسل پنجم مانند F-22 رپتور و F-35 گردید. اگرچه این جنگنده عمدتاً در نیروی هوایی آمریکا به کار گرفته می‌شد، نیروی دریایی به طور موقت به‌دنبال ایجاد یک نسخه دریایی از آن بود. این پروژه که با نام F-117N Seahawk شناخته می‌شد، نیاز به بازطراحی قابل توجهی از هواپیما داشت که لاکهید مارتین تمایل به عرضه آن داشت. نیروی دریایی ایالات متحده در سال ۱۹۸۴ جنگنده F-117 را برای ارزیابی عملکرد آن در شرایط عملیات ناو هواپیمابر آزمایش کرد، اما درنهایت آن را نادرست شناسایی کرد.

لاکهید مارتین با ارائه طرحی جدید و متفاوت از F-117N Seahawk که تفاوت‌های قابل توجهی با مدل اصلی نایت‌هاوک داشت، مجدد به دنبال جلب نظر نیروی دریایی بود. این نسخه پیشنهادی شامل یک کابین خلبان حبابی، طراحی با زوایای تندتر در بدنه، تنظیم بال و دم با زوایای نرم‌تر و جایگزینی موتورهای GE F404 با نسخه‌های GE 414 بود. همچنین این طرح امکان حمل ۸,۰۰۰ پوند مهمات اضافی را نیز دارا بود.

برآوردها نشان می‌داد که هزینه هر فروند از این جنگنده حدود ۷۰ میلیون دلار خواهد بود و با تولید ۲۵۵ فروند، هزینه کل پروژه به بالای ۱۷,۸۵۰,۰۰۰,۰۰۰ دلار خواهد رسید. اما در نهایت وزارت دفاع آمریکا این پیشنهاد را رد کرد زیرا نیروی دریایی به دنبال یک هواپیمای چندمنظوره بود که Seahawk نتوانست نیازهای آن‌ها را برآورده کند. همچنین، وزارت دفاع نگران بود که توسعه F-117 دریایی ممکن است هزینه‌بر باشد و بودجه را از پروژه‌های دیگر، از جمله برنامه Joint Advanced Strike Technology (که بعدها به برنامه Joint Strike Fighter تبدیل شد) منحرف کند.

تلاش‌های مکرر و مسیر به سوی F-35C

با وجود رد اولیه، لاکهید مارتین همچنان به تلاش خود ادامه داد و با یک پیشنهاد به‌روز به نیروی دریایی بازگشت که بر قابلیت‌های چندمنظوره تأکید بسیار بیشتری داشت و شامل قابلیت پس‌سوز برای افزایش سرعت و انطباق با نیازهای مختلف بود. همچنین، لاکهید یک نسخه زمینی از F-117N را با عنوان F-117B به نیروی هوایی آمریکا و نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا ارائه کرد. نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا در سال‌های ۱۹۸۶ تا ۱۹۸۷ این هواپیما را بررسی نموده و تعدادی آزمایش پروازی با یک فروند F-117 انجام داد، اما در نهایت آن را رد کرد.

پروژه‌های Seahawk و F-117B هیچ‌گاه موفق به دریافت سفارش رسمی نشدند و به فراموشی سپرده شدند. نیروی دریایی آمریکا همچنین پیش‌تر به دنبال یک نسخه دریایی از جنگنده F-22 رپتور تحت برنامه Navy Advanced Tactical Fighter (NATF) بود، اما با پایان جنگ سرد و کاهش بودجه دفاعی، این برنامه نیز لغو گردید. سرانجام در سال ۲۰۱۹، جنگنده F-35C با قابلیت عملیات بر روی ناو هواپیمابر، بعد از سال‌ها انتظار به خدمت نیروی دریایی آمریکا درآمد. برنامه Joint Strike Fighter از ابتدا با هدف طراحی یک جنگنده پنهانکار برای حمل بر روی ناو در نظر گرفته شده بود و با وجود موانع مختلف، به هدف نهایی خود دست یافت.

F-117 Nighthawk: پیشگام پنهانکاری

F-117 نایت‌هاوک هرگز به خدمت نیروی دریایی در نیامد، لیکن تاریخچه عملیاتی غنی‌ای را از خود به جا گذاشت. این هواپیما به عنوان یک پروژه فوق محرمانه که با نام «Have Blue» شناخته می‌شود، آغاز گردید. طراحان در بخش «Skunk Works» لاکهید مارتین، هواپیمایی را طراحی کردند که با اعمال تکنیک‌های نوآورانه‌ای در پنهان‌کاری (با الهام از کار دانشمند شوروی، پیوتر اوفمیتسف) ساخته شد. چندین نمونه اولیه با استفاده از اجزای هواپیماهای دیگر و سیستم‌های نوین پرواز با سیم (fly-by-wire) که به این هواپیما اجازه پرواز در وضعیت‌های آیرودینامیکی ناپایدار را می‌داد، تولید شد.

با اینکه چند فروند از این نمونه‌های اولیه در طول آزمایشات دچار سانحه شدند، داده‌های پروازی به‌دست آمده بسیار باارزش و مؤثر بود و توسعه تحت نام رمز «Senior Trend» پیگیری شد. F-117 به‌طور رسمی در سال ۱۹۸۳ وارد خدمات نظامی شد و نیروی هوایی آمریکا تا سال ۱۹۸۸ آن را به‌طور رسمی تأیید نکرد.

نایت‌هاوک در جنگ خلیج فارس به طرز گسترده‌ای مورد استفاده قرار گرفت و توانست با موفقیت در برابر سامانه‌های دفاعی هوایی عراق در عملیات بمباران‌ها عمل کند. برخی گزارشات ادعا می‌کنند که جنگنده‌های F-117 در این جنگ حدود ۱,۳۰۰ پرواز را انجام داده و بیش از ۶,۹۰۰ ساعت پرواز ثبت کردند. همچنین، در سال ۱۹۹۹، F-117 در رویارویی با یوگسلاوی در جنگ کوزوو به کار گرفته شد که در آن یک فروند نایت‌هاوک برای اولین و آخرین بار سرنگون شد. این برنامه به‌طور رسمی در سال ۲۰۰۶ خاتمه یافت، اگرچه نیروی هوایی آمریکا تعدادی از F-117ها را برای آزمایش و آموزش نگه‌داشت.