فرارو- زمانی که بحث درباره جنگنده‌های نسل پنجم مطرح می‌شود، معمولاً تصوری از یک هواپیمای تک‌نفره با سرعت‌های بسیار بالا و تجهیزاتی پیشرفته در زمینه راداری و الکترونیکی ایجاد می‌شود. اما روسیه به تازگی تصمیم به وارد کردن یکی از اهمیت‌دارترین جنگنده‌های خود، سوخو-۵۷، به مرحله‌ای جدید گرفته است: افزودن یک صندلی دیگر به کابین آن.

به گزارش فرارو، نسخه دو نفره‌ این جنگنده که در منابع روسی به عنوان Su-57D شناخته می‌شود، نخستین پرواز آزمایشی خود را در تاریخ ۱۹ مه ۲۰۲۶ به ثبت رساند. شرکت هواپیمایی متحد روسیه اعلام کرده که این نمونه، یک جنگنده چندمنظوره و نسل پنجم است که عملیات آزمایش پرواز آن آغاز گردیده است. تصاویر رسمی منتشر شده نیز نشان می‌دهد که کابین این هواپیما نسبت به نسخه استاندارد به گونه‌ای طراحی شده که دو خلبان در آن جای گیرند.

اما سوال اصلی اینجاست: با توجه به اینکه سوخو-۵۷ اصولاً برای پرواز با یک خلبان طراحی شده است، چرا روسیه الآن به وجود یک نفر دیگر نیاز دارد؟

صندلی دوم صرفاً آموزشی نیست

اولین برداشت آسان این است که نسخه دو سرنشینه قرار است تنها به منظور آموزش خلبانان به کار گرفته شود؛ موضوعی که در بسیاری از خانواده‌های جنگنده‌ها سابقه داشته است. اما با توجه به آنچه درباره سوخو-۵۷ منتشر شده، شواهد حکایت از این دارد که موضوع فراتر از یک هواپیمای آموزشی است.

میخائیل استرلتس، مدیر دفتر طراحی سوخو، در مرداد امسال بیان کرد که نسخه دو سرنشینه سوخو-۵۷ می‌تواند به عنوان مرکز کنترل پهپادها عمل کند. او همچنین به توسعه ویژگی‌های مربوط به هوش مصنوعی رزمی در این جنگنده‌ها اشاره کرد.

این توضیح به وضوح معنای صندلی دوم را تبیین می‌کند. در جنگ‌های هوایی آینده، خلبان لاجرم مأموریت‌های متعددی را به تنهایی انجام نخواهد داد. او باید در عین حال هواپیما را کنترل کند، وضعیت میدان نبرد را رصد کند، اهداف را شناسایی کند، تهدیدات هوایی و زمینی را تحت نظر قرار دهد و با تعداد زیادی سیستم بدون سرنشین ارتباط برقرار کند. واگذاری برخی از این وظایف به یک خدمه دوم می‌تواند بار کاری خلبان اصلی را کاهش دهد.

سوخو-۵۷ در جستجوی «فرماندهی» پهپادهاست

روسیه پیش‌تر هم از ایده همکاری میان جنگنده‌های سرنشین‌دار و پهپادها صحبت کرده بود. سوخو-۵۷ در فرآیند توسعه خود به طور آزمایشی با پهپاد سنگین «اوخوتنیک» پرواز کرده است؛ مفهومی که امروز در ادبیات نظامی معمولاً به عنوان همکاری میان انسان و ماشین و «تیم‌سازی» میان جنگنده و پهپاد مطرح می‌شود.

اکنون نسخه دو سرنشینه می‌تواند این مفهوم را یک گام جلوتر ببرد. در چنین سناریویی، خلبان اصلی می‌تواند روی پرواز و درگیری‌های هوایی تمرکز کند در حالی که خدمه دوم مسئولیت مدیریت اطلاعات، برقراری ارتباط با پهپادها و هماهنگی وظایف را بر عهده دارد.

البته باید یک نکته را شفاف‌سازی کرد: این بدان معنا نیست که سوخو-۵۷D در حال حاضر به‌طور عملیاتی می‌تواند کنترل یک ناوگان بزرگ از پهپادهای رزمی را در میدان جنگ انجام دهد. آنچه تاکنون به‌طور رسمی اعلام شده، وجود این قابلیت به عنوان یکی از زمینه‌های کاربردی نسخه دو سرنشینه است و بسیاری از ویژگی‌های مرتبط با آن همچنان در مراحل توسعه و آزمایش می‌باشد.

اهمیت این تغییر در چیست؟

اهمیت این موضوع در واقع کمتر مربوط به «یک صندلی اضافه» و بیشتر به تحول نقش جنگنده‌های پیشرفته بازمی‌گردد.

جنگنده‌های نسل پنجم از جمله سوخو-۵۷ از ابتدا با تأکید بر ترکیبی از پنهانکاری، حسگرهای پیشرفته، پردازش اطلاعات و قابلیت درگیری با اهداف متعدد طراحی شده‌اند. سوخو-۵۷ یک جنگنده چندمنظوره است و بخش قابل توجهی از تسلیحات آن در محفظه‌های داخلی حمل می‌شود تا ویژگی‌های پنهانکاری هواپیما حفظ گردد.

اما میدان نبرد هوایی به سرعت در حال دگرگونی است. ظهور پهپادهای ارزان‌قیمت، مهمات سرگردان، سامانه‌های شناسایی بدون سرنشین و شبکه‌های پیچیده ارتباطی سبب شده است که یک جنگنده دیگر نمی‌تواند به سادگی برای شلیک موشک به یک جنگنده دشمن طراحی شود. ارزش واقعی یک هواپیمای پیشرفته ممکن است در توانایی آن برای رصد میدان جنگ، پردازش اطلاعات و فرماندهی مجموعه‌ای از سیستم‌های دیگر نهفته باشد.

از این جنبه، صندلی دوم سوخو-۵۷ را می‌توان نشانه‌ای از این دگرگونی تلقی کرد.

روسیه به دنبال چه اهدافی است؟

هنوز برای ارزیابی موفقیت سوخو-۵۷D زمان زیادی باقی‌است. نمونه دو سرنشینه تازه‌وارد به آزمایش‌های پروازی رسیده و بسیاری از جزئیات مرتبط با سیستم‌های کنترل پهپاد، هوش مصنوعی و معماری ارتباطات آن هنوز به طور علنی مطرح نشده است. به همین دلیل، ادعاهایی نظیر اینکه این هواپیما قادر به «فرماندهی یک اسکادران پهپادی» به طور کامل خواهد بود، فعلاً بیشتر به یک چشم‌انداز فناورانه شباهت دارد تا یک قابلیت عملیاتی اثبات شده.

با این حال، اصل ماجرا واضح است: روسیه در حال آزمایش نسخه‌ای از سوخو-۵۷ است که قرار نیست صرفاً به عنوان یک جنگنده تک‌نفره ایفای نقش کند. وجود نفر دوم در کابین می‌تواند نشان‌دهنده تلاش برای تبدیل این هواپیما به یک اهرم هوایی در شبکه‌ای از جنگنده‌ها و پهپادها باشد.

شاید به همین دلیل است که عجیب‌ترین ویژگی سوخو-۵۷ جدید، موتور، رادار یا موشک‌های آن نیست؛ بلکه همان صندلی است که سال‌ها در کابین این جنگنده غیاب داشت.

اگر این ایده به‌طور عملی موفق شود، نقش خلبان جنگنده به طور چشمگیری دچار تغییر خواهد شد: از فردی که تنها یک هواپیما را هدایت می‌کند به شخصی که قادر است یک تیم از هواپیماهای بدون سرنشین را از آسمان مدیریت کند.