مجسمه ۱۱ هزار ساله «انسان سوار بر پلنگ» در ترکیه کشف شد

براساس گزارش هریتیج دیلی، باستان‌شناسان در سایت باستانی کاراهان‌تپه واقع در جنوب شرقی ترکیه، موفق به کشف یک مجسمه سنگی فوق‌العاده و بی‌نظیر شده‌اند که حدود ۱۱ هزار ساله برآورد می‌شود و تصویری از یک انسان نشسته را بر روی پلنگ به نمایش می‌گذارد؛ این اثر ممکن است سرنخ‌هایی نوین در مورد عقاید و نمادپردازی‌های جوامع اولیه دوران نوسنگی به ما ارائه دهد.

این مجسمه به طول تقریبی ۷۰ سانتی‌متر است و در طی فصل کاوش در سال ۲۰۲۶ در نزدیکی شانلی‌اورفه یافت شده است. وزارت فرهنگ و گردشگری ترکیه این هنر را «مجسمه‌ای ترکیبی» نامیده است؛ چراکه برای نخستین بار در کاراهان‌تپه، ترکیب انسان و حیوان به‌صورت یکپارچه به تصویر کشیده شده است.

این مجسمه بر روی نیمکتی از سنگ که در امتداد دیوار یک سازه دایره‌ای با قطر تقریبی سه متر قرار داشته است، قرار گرفته بود؛ این بنا که کف‌اش با سنگ‌های صاف پوشیده شده، موقعیت خاص آن را به پژوهشگران امکان می‌دهد تا گمان کنند این پیکره ممکن است بخشی از فعالیت‌های اجتماعی یا مذهبی مهمی که در این ناحیه انجام می‌شده، به شمار آید.

اگرچه معنای دقیق این تصویر هنوز به‌طور کامل شفاف نیست، اما باستان‌شناسان معتقدند که نشستن انسان بر روی پلنگ می‌تواند به نوعی بیانگر ارتباط نمادین انسان با حیوانات وحشی در جوامع بیش از ۱۰ هزار سال پیش باشد.

این سایت باستانی تنها ۳۰ کیلومتر از گوبکلی‌تپه فاصله دارد؛ محلی که نگاهی نو به تاریخ آغاز تمدن را به پژوهشگران ارائه داده است. هر دو منطقه به مجموعه بزرگ‌تری به نام «تاش تپه‌لر» یا «تپه‌های سنگی» تعلق دارند؛ شبکه‌ای شامل بیش از ده سایت باستانی که همگی به دوران نوسنگی پیش از سفال مربوط می‌شوند.

این محوطه‌ها به زمانی بازمی‌گردند که انسان‌ها به‌تدریج از زندگی شکارچی-گردآورنده فاصله گرفته و آغاز به شکل‌گیری نخستین سکونتگاه‌های دائمی کردند؛ این دوران در گذر تاریخ، سال‌ها پیش از ظهور شهرها، خط و دولتی متمرکز قرار دارد.

گوبکلی‌تپه به خاطر ستون‌های بزرگ T شکل و نقوش برجسته حیوانی‌اش نشان‌دهنده این است که انسان‌ها در آن عصر توانایی انجام پروژه‌های عظیم معماری و خلق نمادهای پیچیده را دارا بودند. کاوش‌های انجام شده در کاراهان‌تپه که از سال ۲۰۱۹ آغاز شده، هم به وضوح نشان داده که این محوطه هم استثنایی نبوده و بخشی از یک بستر فرهنگی وسیع‌تر در منطقه شانلی‌اورفه محسوب می‌شود.

در سال‌های اخیر، این منطقه مجموعه‌ای شگفت‌انگیز از پیکره‌های انسانی و حیوانی را نمایان ساخته و اکنون مجسمه انسان بر روی پلنگ، به عنوان یکی از خاص‌ترین آثار آن شناخته می‌شود.

وجود حیوانات وحشی در آثار هنری دوران نوسنگی در این منطقه چندان بی‌سابقه نیست؛ پلنگ، گاو نر، گراز و پرندگان بارها در نقوش سنگی و مجسمه‌ها حضور داشته‌اند. اما اهمیت این کشف در این است که برای نخستین بار، انسان و پلنگ در یک صحنه به‌هم متصل شده‌اند.

پژوهشگران می‌گویند برای رمزگشایی از معنای واقعی این اثر، نیاز به تحلیل‌های بیشتری در مورد موقعیت دقیق مجسمه، لایه‌های باستان‌شناسی و دیگر یافته‌های مرتبط وجود دارد؛ اما این کشف جدید بار دیگر روشن می‌سازد که جوامع ۱۱ هزار سال پیش، نظام‌های نمادین و تفکراتی به‌مراتب پیچیدهتر از آنچه قبلاً اعتقاد می‌رفت، داشته‌اند.