به نقل از ایسنا، جعفر گوهرگانی - معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی - در خلال نشست بررسی اهمیت و ضرورت توسعه آبیاری هوشمند، با اشاره به حضور استادان دانشگاه، فناوریداران، تولیدکنندگان، کارآفرینان، شرکتهای دانشبنیان، بخش خصوصی و فعالان عرصه کشاورزی، تصریح کرد: با توجه به سیاستها و برنامههای کلان کشور و وزارت جهاد کشاورزی، به ویژه در حوزه هوشمندسازی و بهرهگیری از هوش مصنوعی، لازم است که رویکرد به هوشمندسازی فراتر از مساله آب و آبیاری باشد و تمامی بخشهای کشاورزی را شامل شود.
وی با اشاره به اهداف برنامه هفتم توسعه و ضرورت ارتقاء بهرهوری در بخش کشاورزی، گفت: یکی از اهداف کلیدی این برنامه، افزایش بهرهوری است که باید در انتهای برنامه هفتم به هدف کمی حداقل ۵۰ درصد دست یابیم.
گوهرگانی افزود: با توجه به سند ملی دانشبنیان امنیت غذایی و پیشبینی افزایش جمعیت کشور به حدود ۹۳ میلیون نفر در سال ۱۴۱۰، باید با وجود کاهش سطح اراضی آبی، تولید محصولات کشاورزی را به بیش از ۱۵۰ میلیون تن ارتقا دهیم. همچنین سطح اراضی آبی کشور که در سال ۱۳۹۸ حدود ۸.۳ میلیون هکتار بوده، با توجه به محدودیتهای ناشی از تغییرات اقلیمی و سایر چالشها کاهش خواهد یافت و پیشبینی میشود تا سال ۱۴۱۰ به حدود ۷.۸ میلیون هکتار برسد.
کاهش منابع آبی و توسعه شوری و فرونشست
معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی به وضعیت منابع آبی کشور اشاره کرد و بیان داشت: دشتهای ممنوعه در سطح کشور افزایش یافته و بخشی بزرگ از دشتهای کشور در معرض این بحران قرار دارند؛ همچنین تغییرات اقلیمی این وضعیت را تشدید خواهد کرد.
وی یادآور شد که از نظر شاخص سرانه منابع آبی تجدیدپذیر، بر اساس تعاریف موجود، سرانه کمتر از ۱۷۰۰ مترمکعب به ازای هر نفر به محدوده تنش آبی نزدیک میشود و بسیاری از استانهای کشور در محدودهای حدود هزار مترمکعب قرار دارند. در استانهایی همچون البرز و تهران نیز به خاطر افزایش جمعیت، سرانه ресурس آب در وضعیت نگرانکنندهای واقع شده است.
گوهرگانی فرونشست زمین را یکی دیگر از چالشهایی دانست که نیازمند حرکت به سمت هوشمندسازی است و افزود: در مناطقی که به دلیل برداشتهای بیش از حد از منابع و رعایت نکردن برخی الزامات و همچنین نادیده گرفتن حقابه پاییندست سدها، فشار بیشتری بر منابع آبی وارد آمده، فرونشست بیشتر دیده میشود؛ این وضعیت در استانهایی از جمله کرمان، مرکزی و خراسان نیز مشاهده میشود.
وی همچنین در مورد روند شوری در منابع آب هشدار داد و گفت: چه در منابع آب سطحی و چه در منابع آب زیرزمینی، نگرانی از رشد شوری مشهود است، به طوری که بر اساس مطالعات انجامشده، بیش از ۶۵ درصد منابع آب زیرزمینی و ۴۵ درصد منابع آب سطحی کشور با روند افزایش شوری مواجه هستند. استمرار شوری آب نیز میتواند به تشدید شوری خاک منجر شود و همین محدودیتها ضرورت حرکت به سمت کشاورزی هوشمند و بهرهگیری از هوش مصنوعی را افزایش میدهد.
آبیاری هوشمند؛ از مدیریت واکنشی به مدیریت پیشبینانه
گوهرگانی با تأکید بر اینکه کمبود آب تنها مشکل بخش کشاورزی نیست، خاطرنشان کرد: پارامترها و مؤلفههای مختلف در این حوزه به یکدیگر پیوستهاند و باید به شکل جامع مدیریت شوند تا در شرایط استمرار خشکسالی و تغییر اقلیم، امنیت غذایی کشور حفظ و تابآوری لازم ایجاد شود. هوشمندسازی میتواند با ارائه ابزارهای پیشبینی دقیق، بهینهسازی مصرف نهادهها، مدیریت هوشمند آبیاری، پایش سلامت محصولات، کاهش ضایعات کشاورزی و تصمیمگیری مبتنی بر داده، تحول بزرگی در کشاورزی ایران به ارمغان آورد.
به گفته وی، رغم اینکه سرمایهگذاری اولیه در بخش هوشمندسازی، به ویژه در حوزه آبیاری ممکن است بالا باشد، اما در درازمدت ظرفیت افزایش تابآوری، کاهش هزینهها و حرکت به سمت کشاورزی پایدار را فراهم خواهد کرد.
معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی با تأمل در روند تغییرات مدیریت آبیاری، بیان کرد: مسیر تحول از آبیاری سنتی به آبیاری زمانبندیشده، سپس به آبیاری خودکار و در نهایت به آبیاری خوداجرا یا دقیق باید پیش برود و لازم است با الگوگیری از کشورهای موفق، این فرآیند در کشور مدیریت شود.
بیش از سه میلیون هکتار هنوز به روش سنتی آبیاری میشود
گوهرگانی با تأکید بر وضعیت آبیاری در کشور، گفت: بیش از سه میلیون هکتار از اراضی کشور هنوز به صورت سنتی آبیاری میشوند، چه در مناطق پاییندست سدها و چه در محدوده قنوات و حتی برخی اراضی که به چاههای عمیق و نیمهعمیق مجهز هستند. حتی سامانههایی که به عنوان سیستمهای نوین آبیاری و تحت فشار به اجرا درآمدهاند، باید به سمت آبیاری هوشمند و دستکم آبیاری هوشمند پیشبینانه ارتقا یابند.
معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی با استناد به مطالعات اجرا شده در این زمینه یادآور شد: بر اساس پژوهشهایی که در یکی از نشریات سال ۲۰۲۶ منتشر شده، حرکت از مدیریت واکنشی به مدیریت پیشبینانه و هوشمند میتواند بسته به نوع محصول، شرایط اقلیمی و سیستم مورد استفاده، میزان آب آبیاری را بین ۹ تا ۵۰ درصد کاهش دهد.
استرالیا در آبیاری هوشمند پیشتاز است
گوهرگانی با اشارت به تجربیات جهانی در عرصه آبیاری هوشمند افزود: کشورهایی همچون استرالیا، آمریکا و هلند در این زمینه به عنوان پیشتاز شناخته میشوند، به خصوص استرالیا که به دلیل سطح پیشرفته عملیاتی آبیاری هوشمند، شرایط متفاوتتری دارد و این فناوری را در مزارع و در مسیر تجاریسازی و عملیاتی شدن به خوبی گسترش داده است. در استرالیا به غیر از مزارع آزمایشی و مقیاسهای تجاری و نیمهتجاری، شبکه تخصیص و محاسبه آب نیز به خوبی مدیریت شده و به حوزه آبریز متصل شده است.
معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی در مورد وضعیت ایران نیز توضیح داد: در کشور اقدامات پژوهشی و پایلوت مناسبی در این زمینه انجام شده و شرکتهای دانشبنیان، دانشگاهها، مراکز تحقیقاتی، بخش خصوصی و سرمایهگذاران فعال بودهاند، اما سطح عملیاتی آبیاری هوشمند در کشور در حال حاضر پایین است و هنوز نمیتوان وضعیت کنونی را متوسط ارزیابی کرد. هرچند اقدامات خوب و ریلگذاری مناسبی انجام شده، ولی استقرار گسترده آبیاری هوشمند هنوز در سطح کشور شکل نگرفته و وضعیت موجود بیشتر پراکنده به نظر میرسد.
گوهرگانی با اشاره به اجرای طرحهای پایلوت در کشور اظهارت کرد: در سالهای اخیر با همکاری دولت، طرحهای ارزندهای در این زمینه به مرحله اجرا درآمده و حدود ۲۰ هزار هکتار از اراضی دولتی به صورت پایلوت تحت آبیاری هوشمند قرار گرفته است. همچنین برخی از تولیدکنندگان و شرکتها نیز با سرمایهگذاریهای خود به اجرای آبیاری هوشمند در مزارع خود پرداختهاند.
«آب» به عنوان ستون فقرات کشاورزی هوشمند
معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی با تأکید بر لزوم نگاهی جامع به هوشمندسازی، تصریح کرد: هوشمندسازی نباید صرفاً برای آب تعریف و محدود شود، بلکه باید کل صنعت کشاورزی را دربر بگیرد. آب به عنوان ستون فقرات کشاورزی هوشمند محسوب میشود و حسابداری آب باید زیرساخت هوشمندسازی را تشکیل دهد. هدف اصلی نباید صرفاً کاهش مصرف آب باشد، بلکه باید به دنبال افزایش بهرهوری آب باشیم و فناوریها باید بر اساس مسائل واقعی انتخاب شوند، نه صرفاً به عنوان جذابیت فناوری.
گوهرگانی افزود: مزرعه هوشمند باید به سیستم هوشمند متصل شود و کشاورزی اقلیممحور نیز باید به عنوان یک پروژه به معیار ارزیابی فناوریها تبدیل گردد. همچنین توجه به فناوریهای بومی و اصلاح ژنتیکی نیز باید در راستای کشاورزی هوشمند مورد نظر قرار گیرد.
وی با اشاره به توانمندی شرکتهای داخلی گفت: برخی از شرکتهای بزرگ در سالهای اخیر توانستهاند تجهیزات و وسایل مورد نیاز را با وجود تحریمها در داخل کشور بومیسازی کنند و باید در کنار ارائه خدمات، نتایج این فناوریها در عرصه افزایش بهرهوری و مدیریت مزرعه نیز بررسی شوند. شرکتهای تولیدکننده تجهیزات آبیاری باید به همراه شرکتهای فعال در حوزه هوشمندسازی به شرکای اصلی پروژههای هوشمندسازی، به ویژه در زمینه آبیاری زیرسطحی تبدیل شوند.
ضرورت استفاده یکپارچه از دادههای کشاورزی
گوهرگانی در ادامه به اقدامات وزارت جهاد کشاورزی در راستای هوشمندسازی اشاره کرد و بیان داشت: بر اساس یک سند اقدام مشترک، وزارت جهاد کشاورزی و وزارت ارتباطات در سال ۱۳۹۷ تفاهمنامهای را برای افزایش بهرهوری و هوشمندسازی بخش کشاورزی با هدف توسعه و استفاده از فناوری اطلاعات منعقد کردند و سپس نشستها و کمیتههای مختلف برای پیگیری این مسئله تشکیل شدهاند.
وی از تشکیل ستاد هوشمندسازی و هوش مصنوعی در وزارت جهاد کشاورزی خبر داد و افزود: این ستاد به مأموریتهای متنوع مشغول به کار است و در سال ۱۴۰۴ نیز وزیر جهاد کشاورزی بر این موضوع تأکید کرده و رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی را به عنوان مسئول ستاد تعیین کرده است.
معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی از شرکتهای دانشبنیان و فعالان این حوزه خواست که از دادههایی که با هزینه عمومی و از محل بیتالمال تولید شده، به صورت یکپارچه استفاده نمایند و تأکید کرد که نمیتوان همچنان به هوشمندسازی به صورت بخشی نگریست.
ضرورت تخصیص ردیف اعتباری ویژه برای هوشمندسازی
گوهرگانی همچنین بر لزوم حمایت مالی از برنامههای هوشمندسازی تأکید کرد و گفت: یکی از زیربرنامههای حوزه هوشمندسازی کشاورزی نیازمند حدود ۶۰ میلیارد تومان اعتبار است و برای اجرای مناسب برنامههای مرتبط با سیاستهای کلان وزارت جهاد کشاورزی، باید جایگاه و ردیف اعتباری ویژهای برای هوشمندسازی اختصاص یابد.
وی در پایان خطاب به مسئولان حوزه برنامه و بودجه خواستار توجه ویژه به این موضوع شد و ابراز امیدواری کرد که جزئیات این برنامهها و نیازهای مالی به زودی ارائه شوند و انتظار میرود حمایتهای لازم در این زمینه صورت گیرد.
پروژههای هوشمندسازی باید به صورت فرابخشی پیگیری شوند
معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی با بیان اینکه پروژههای مدیریت هوشمند آب و کشاورزی ذاتاً فرابخشی هستند، خاطرنشان کرد: این پروژهها نباید به صورت جزئی پیگیری شوند و نیازمند همکاری وزارت نیرو، سازمان حفاظت محیط زیست، وزارت کشور، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، سازمان هواشناسی و سایر نهادهای مرتبط هستند. جهت مدیریت هوشمند کشاورزی و تأمین محصولات راهبردی، باید از تمامی ظرفیتهای این نهادها بهرهبرداری شود. همچنین کلانپروژههایی در حیطه آبخیز، بهینهسازی الگوی تولید، مخاطرات زیستی و محیطی و دادههای ملی تعریف شده است.
پایش هوشمند الگوی کشت با هزینه کمتر
گوهرگانی با اشاره به اقدامات مرکز پایش الگوی تولید کشاورزی گفت: پایش و نظارت هوشمند الگوی کشت، مدیریت کشت در سطح مزرعه، پایش سطح سبز ملی و شناسایی سطوح کشت آبی و دیم در کشور از جمله اقداماتی است که با استفاده از هوشمندسازی و هوش مصنوعی در حال انجام است. تولید تصاویر با دقت بالا و تحلیل این دادهها میتواند در فرایند سیاستگذاری و برنامهریزی بسیار کارآمد باشد. همچنین تولید تصاویر سوپررزولوشن با تفکیک یک متر از اراضی شمال کشور و دادههای مکانی با قدرت تفکیک بالا از دیگر اقدمات به عمل آمده در این عرصه است.
هوشمندسازی؛ استراتژی برای امنیت غذایی پایدار
معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی اذعان کرد: هوشمندسازی نباید تنها به عنوان یک اصطلاح فنی در خصوص آبیاری در نظر گرفته شود، بلکه بایستی به عنوان یک استراتژی کلان به منظور تحول در نظام تولید، افزایش بهرهوری و حفاظت از منابع آب و خاک کشور اعمال گردد. با توجه به محدودیتهای موجود، هوشمندسازی یک راهبرد بنیادی برای دستیابی به امنیت پایدار غذاییست و وزارت جهاد کشاورزی آماده همکاری جامع با دانشگاهیان، استادان، بخش خصوصی، شرکتهای فناور و دانشبنیان و دیگر فعالان در این زمینه است که در راه توسعه هوشمندسازی، به ویژه در عرصه آبیاری هوشمند، تلاش میکنند.
وی ابراز امیدواری کرد که سیاستگذاریها و ریلگذاریهای صورت گرفته در این زمینه به شکل مطلوب عملی شود و در نهایت منجر به افزایش بهرهوری، تابآوری کشاورزی، حفاظت از منابع و تأمین امنیت غذایی کشور گردد.
انتهای پیام
نظرات کاربران