دکتر محمدعلی توکلی در گفتوگو با ایسنا، به این نکته اشاره کرد که دفتر امور آزمایشگاهی به عنوان یکی از بخشهای سازمان پزشکی قانونی، مسئولیت کلیه امور مربوط به نظارت و برنامهریزی آزمایشگاههای تخصصی سازمان و همچنین برقراری ارتباط با دیگر بخشها را بر عهده دارد. وی ادامه داد: زمانی که صحبت از آزمایشگاه میشود، تصویر آزمایشگاههای بالینی یا آزمایشهای تشخیصی به ذهن متبادر میشود؛ اما در حوزه پزشکی قانونی، فعالیتها به شکل کاملاً متفاوتی انجام میشود. آزمایشگاههای پزشکی قانونی به طور خاص به شناسایی، ردیابی و کشف مواد، داروها یا سموم در اجساد، نمونهها و دیگر موارد ارجاعی از سوی مقامات قضایی مشغولند، به عبارت دیگر وظیفه ما ردیابی مواد با حضور یا میزان غیرطبیعی است.
وی در ادامه تصریح کرد که اجرای کلیه آزمایشهای مرتبط با اعتیاد، مواد مخدر، سوء مصرف انواع مواد مخدر یا محرکها، الکل، داروهای مختلف و سموم و ... نیز در حوزه فعالیت آزمایشگاههای سازمان قرار دارد، و به این نکته اشاره کرد که در مراکز استانها یک آزمایشگاه مرکزی پزشکی قانونی وجود دارد. این آزمایشگاهها به ۴ بخش آسیبشناسی (پاتولوژی)، سمشناسی، سرولوژی و ژنتیک تقسیم میشوند. در تمامی استانها، آزمایشگاههای سمشناسی و سرولوژی فعال هستند؛ ولی تعداد آزمایشگاههای پاتولوژی برابر با ۲۸ و آزمایشگاههای ژنتیک تنها ۱۰ عدد است.
آزمایشگاه پاتولوژی؛ بررسی بافتهای مشکوک زیر میکروسکوپ
مدیرکل دفتر امور آزمایشگاهی سازمان پزشکی قانونی کشور خاطرنشان کرد: در آزمایشگاه آسیبشناسی (پاتولوژی)، نمونههای بافت بدن تحت میکروسکوپ مورد تجزیه و تحلیل قرار میگیرند تا بیماریها شناسایی شوند. این در حالی است که آزمایشگاههای پزشکی بالینی به تشخیص بیماریهایی مانند سرطان میپردازند؛ اما در پزشکی قانونی، ما تمرکز خود را بر روی مواردی که باعث مرگ غیرطبیعی میشوند، همچون خونریزیهای ناشی از فشار به گلو، آسیبهای قلبی، سکتههای قلبی، انسداد عروق و غیره میگذاریم و همچنین اختلالات مادرزادی جنین را بررسی میکنیم. بررسی سکته قلبی یکی از موارد تخصصی است که تنها در آزمایشگاههای پزشکی قانونی انجام میشود، زیرا در هیچ آزمایشگاه دیگری امکان کالبدگشایی و بررسی قلب وجود ندارد.
مراجعات افراد زنده برای تستهای اعتیاد، استخدامی و ژنتیک دو برابر اجساد است
وی افزود: در حقیقت، زمانی که پزشک در حین کالبدگشایی با بافت مشکوکی که به مرگ مرتبط است مواجه میشود، نمونه را برای آسیبشناسی ارسال میکند. بر خلاف تصور عمومی که فکر میشود تمامی آزمایشات مرتبط با نمونههای اجساد است، اما مراجعات افراد زنده برای انجام تستهای اعتیاد، استخدامی و ژنتیک دو برابر موارد اجساد است.
توکلی در رابطه با اینکه چه مواردی در خصوص جنینها در حیطه پزشکی قانونی مورد بررسی قرار میگیرد، گفت: اگر جنینی در رحم مادر فوت کند یا پس از تولد جان خود را از دست بدهد و ادعای قضایی در این زمینه مطرح باشد، بافتهای آن مورد ارزیابی قرار میگیرد تا مشخص شود که آیا نوزاد یا جنین به دلیل بیماریهای خود فوت کرده یا حادثه دیگری در وقوع این اتفاق مؤثر بوده است.
بررسی سکته قلبی یکی از مواردی است که به صورت اختصاصی در آزمایشگاههای پزشکی قانونی انجام میشود و در هیچ آزمایشگاه دیگری امکان کالبدگشایی و بررسی قلب وجود ندارد.
۸۵ درصد پروندههای آزمایشگاهی مربوط به سمشناسی است
مدیرکل دفتر امور آزمایشگاهی سازمان پزشکی قانونی کشور تصریح کرد: در واقع اگر پزشک در هنگام کالبدگشایی به این نتیجه برسد که مرگ ناشی از مصرف عمدی یا غیرعمدی نوعی سم، دارو یا مواد مخدر بوده، بافت مربوطه را به آزمایشگاههای ما میفرستند و در این راستا در اکثر پروندهها، اگر جواب آزمایش سمشناسی دریافت نشود، علل مرگ یا حل مشکلات قضایی امکانپذیر نخواهد بود. در این شرایط حتی اگر جواب سمشناسی منفی نیز باشد، میتواند تمام سناریوی پرونده را دچار تغییر کند. از این رو، کلید اهمیت این آزمایشها نهفته است.
وی افزود: در حدود ۸۰ تا ۸۵ درصد پروندههای آزمایشگاهی ما به سمشناسی تعلق دارد. از هر ۱۰۰ جسدی که کالبدگشایی میشود، تقریبا ۵۰ درصد نمونههای سمشناسی از آنها در نظر گرفته میشود. تستهای اعتیاد و استخدامی نیز توسط آزمایشگاههای ما انجام میشود و به عنوان مرجع معتبر قضائی شناخته میشوند. تستهای تأییدیه با استفاده از دستگاههای پیشرفتهتری انجام میشود تا از اطمینان نتایج اطمینان حاصل گردد. علاوه بر سموم، برخی داروها از جمله داروهای قلبی ممکن است کشنده باشند و لذا بررسی کوچکترین آثار وجود این داروها در آزمایشگاهها ضروری است.
زمان پاسخدهی در برخی آزمایشگاهها در دوران جنگ کاهش یافت
فعالیت شبانهروزی واحد ژنتیک برای شناسایی و تعیین هویت پیکرهای شهدای جنگ
دکتر توکلی درباره عملکرد آزمایشگاههای سازمان در دوران جنگ نیز به صحبت پرداخت: در جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان، در مناطقی که خطر بمباران و آسیب به دستگاهها وجود داشت، با حداقل نیرو به ادامه کار پرداختیم، اما در استانهای قطب کار را نمیتوانستیم متوقف کنیم. در این زمان، با تلاش بیوقفه همکاران، حتی زمان پاسخدهی در برخی آزمایشگاهها به حداقل ممکن کاهش یافت و واحد ژنتیک به شکل شبانهروزی به شناسایی و تعیین هویت پیکرهای مطهر شهدا پرداخته و نمونهها را با سرعت بالا پردازش میکرد.
علاوه بر سموم، برخی داروها مثل داروهای قلبی میتوانند کشنده باشند به همین دلیل حتی در آزمایشگاهها اثر این داروها بررسی میشود.
بررسی نمونههای خونی در آزمایشگاههای سرولوژی
وی در ادامه توضیحات خود به بخش سوم آزمایشگاههای سازمان پزشکی قانونی اشاره کرد و افزود: آزمایشگاه سرولوژی به تشخیص لکههای خونی، ترشحات بدن و اسپرم موجود بر روی لباسها و اندامها میپردازد. این آزمایشگاه در ابتدا مشخص میکند که منبع لکه یا نمونه انسانی است یا خیر و سپس در جهت تعیین هویت و DNA، نمونه به آزمایشگاه ژنتیک ارسال میشود. بیشتر پروندههای تجاوز و تعدادی از پروندههای قتل به این مسیر ارجاع داده میشوند.
توکلی اظهار داشت: در این راستا، هم از افراد زنده و هم از اجساد میتوان نمونههای خونی یا بافتی برداشت کرد که از طریق آنها هویت افراد تعیین میشود و این بخش در همکاری نزدیکی با بخش ژنتیک قرار دارد. در پروندههای تجاوزات، از خون و ترشحات و همچنین مو از افراد مرده در صحنههای جرم نمونهبرداری انجام میشود.
این متخصص پزشکی قانونی افزود: در گذشته در سینما و کتابها بهویژه بر روی موضوع تار مو تاکید زیادی میشد، اما امروزه کمتر به آن پرداخته میشود، با این حال هنوز هم از تار مو امکان کشف DNA وجود دارد.
آزمایشگاه ژنتیک؛ از شناسایی مجرمان خطرناک تا بررسی روابط خانوادگی
توکلی گزارش کرد: در ۱۰ استان اصلی کشور، آزمایشگاههای تخصصی ژنتیک داریم. برخی از نمونهها که نیاز به شناسایی هویت دارند، در این آزمایشگاهها بررسی و ارزیابی میشوند. در زمینه آزمایشگاههای ژنتیک، روابط خانوادگی از جمله پدر، مادر و فرزند، شناسایی مجرمان خطرناک، ادعای ارتباطات خانوادگی با اتباع کشورهای دیگر و غیره نیز بررسی میشوند. این موضوع در پروندههای جرم نیز از اهمیت بالایی برخوردار است و با کمک آنها هویت مجرمان مشخص میشود.
عمده دستگاههای تخصصی آزمایشگاهها با تکنولوژی بالا و وارداتی هستند
برای وارادات دستگاههای آزمایشگاهی تحریم هستیم
مدیرکل دفتر امور آزمایشگاهی سازمان پزشکی قانونی کشور در خصوص چالشهای موجود در زمینه تجهیزات توضیح داد: خدمات تخصصی ما وابسته به فناوری است و تمامی یافتههای ما تحتالشعاع آخرین فناوریها قرار دارد. ما موظفیم که از دستگاههای به روز استفاده کنیم تا احتمال خطا را به حداقل برسانیم؛ چرا که در بسیاری از موارد به سبب ماهیت کار پزشکی قانونی، آزمایش مجدد ممکن نیست و نتیجه این آزمایشها میتواند کل روند پرونده و زندگی افراد را تحت تأثیر قرار دهد. قسمت عمده دستگاههای تخصصی آزمایشگاهها با تکنولوژی پیشرفته و وارداتی هستند و تحت تاثیر تحریمها و نوسانات ارزی قرار دارند.
وی افزود: برنامهریزی و اقدام برای نوسازی و تجهیز آزمایشگاهها حیاتیترین وظایف دفتر ماست و در سال گذشته با وجود تحریمها و مشکلات اقتصادی موجود در کشور، ۱۷ دستگاه آزمایشگاهی نوسازی و ۱۰ دستگاه نیز تجدید بنا شد. بیشترین هزینهکرد سازمان پزشکی قانونی بعد از هزینههای پرسنلی، به آزمایشگاهها مربوط میشود؛ چه در بخش مواد مصرفی شیمیایی و چه تجهیزات که اکثراً وارداتی هستند.
وی ادامه داد: در این راستا، ما دستگاههای مورد نیاز استانها را اولویت بندی کرده و بر اساس بودجه و اعتبارات موجود، تهیه و در اختیار استانها قرار میدهیم. هرچند که در حال حاضر با وجود همه مشکلات، تستهای آزمایشگاهی به طور مداوم و بدون وقفه انجام میشود. بهعلاوه، با هدف ارائه خدمات بهتر به مردم و جلوگیری از اطاله دادرسی، تلاش برای بومیسازی دستگاهها در راستای استانداردهای بینالمللی در سازمان پزشکی قانونی کشور ادامه دارد و در همین راستا، دستگاهها و تجهیزات جدیدی نیز تولید و رونمایی شدهاند.
با نمونههای ناشناخته، کار آزمایشگاههای کشور را نظارت میکنیم
مدیرکل دفتر امور آزمایشگاهی سازمان پزشکی قانونی کشور ادامه داد: یکی از وظایف کلیدی دفتر ما، نظارت بر کیفیت آزمایشگاههاست. سالانه یا در زمانهای مشخص، نمونههای استاندارد را بدون اینکه آزمایشگاهها از این موضوع مطلع شوند، ارسال میکنیم تا صحت عملکرد دستگاهها و کارایی پرسنل را ارزیابی کنیم. همچنین مسئولیتی برای آموزش و برگزاری دورههای آموزشی برای پزشکان و کارشناسان آزمایشگاهی داریم.
وی در خاتمه تأکید کرد: کار در آزمایشگاههای پزشکی قانونی از مشاغل دشوار به شمار میرود، چرا که با مواد خطرناک و شرایط نامساعد سروکار داریم. اما نیروی متخصص و متعهد مناسبی در سرتاسر کشور داریم و با همکاری مسئولان، همواره در تلاش برای ارائه خدمات با بالاترین کیفیت ممکن هستیم. البته چالشهایی نظیر محدودیتهای مالی، تحریم، فرسودگی تجهیزات، فرسودگی شغلی همکاران و مشکلات معیشتی وجود دارد، اما با برنامهریزی و نوسازی مداوم، کوشش میکنیم کیفیت کار را ارتقا دهیم.
انتهای پیام
نظرات کاربران