غزال زیاری- در عصر حاضر و با سرعت روزافزون پیشرفتهای علمی، مرز میان فیلمهای علمی-تخیلی و عرصههای واقعی نبرد به نحو فزایندهای در حال محو شدن است.
جنگها در قرن بیست و یکم دیگر با دود باروت، حرکت تانکها و تاکتیکهای کلاسیک فرماندهان بر روی نقشههای کاغذی کنترل نمیشوند؛ بلکه اکنون کدهای کامپیوتری، الگوریتمهای یادگیری ماشینی و دادههای کلان هستند که هدایت میدان جنگ را به دست دارند. در مرکز این تحول خاموش و ترسناک، نام شرکتی فناوری به نام پالانتیر Palantir Technologies بهطور مکرر مطرح میشود؛ شرکتی که نرمافزارهای امنیتی و دفاعیاش به عنوان مغز متفکر ارتش آمریکا و پنتاگون، سر و صدای زیادی را در محافل حقوق بشری و رسانههای جهانی به راه انداخته است.
پالانتیر چیست و متعلق به کدام شرکت است؟
پالانتیر یک شرکت نرمافزاری آمریکایی است که در سال ۲۰۰۳ به همت شخصیتهای نامدار دنیای فناوری، از جمله پیتر تیل و الکس کارپ، در سیلیکون ولی تأسیس شد. نام این شرکت از گویهای جادویی و دانای داستان «ارباب حلقهها» گرفته شده که به مالکانشان اجازه میدادند تا همه چیز را در جهان ببینند و از فعالیتهای دشمن آگاه شوند؛ نامی که بهخوبی هدف این شرکت را نمایان میکند: «دیدن و تحلیل همهچیز در هر نقطهای از عالم.»
در سالهای آغازین، پالانتیر بیشتر بر تحلیل دادههای اطلاعاتی به منظور مبارزه با تروریسم و نظارت بر نهادهای مالی تمرکز کرده بود؛ ولی بهتازگی به بازیگر اصلی در عرصه فناوری نظامی تبدیل شده است. فناوریهای این شرکت بهگونهای طراحی شدهاند که قادرند میلیاردها داده نامنسجم و پراکنده را از حسگرهای مختلف در یک بستر منسجم تجزیه و تحلیل نموده و به خروجیهای استراتژیک مورد نیاز برای کشتارگاههای مدرن جنگی تبدیل کنند.
محصولات کلیدی: از پلتفرم گوثام تا سیستم هوشمند موین
برای درک بهتر وسعت نفوذ این شرکت، بهطور خلاصه دو ابزار اصلی آن یعنی گوثام (Gotham) و پروژه موین (Project Maven) را معرفی میکنیم:
- پلتفرم گوثام (Gotham): این نرمافزار بهعنوان یک سیستمعامل تصمیمگیری جهانی عمل میکند و میتواند اطلاعات دریافتی از پهپادها، تصاویر ماهوارهای، شنودهای الکترونیکی، دوربینهای حرارتی و گزارشهای میدانی را بهصورت لحظهای ترکیب کند. به واقع، این پلتفرم محیطی سهبعدی و جامع را فراهم میآورد که به فرماندهان نظامی امکان میدهد تا همچون یک بازی استراتژیک، تمامی جزئیات میدان نبرد را تحت نظر قرار دهند.
- پروژه موین و رابط کاربری (MSS): پروژه موین مغز متفکر هوش مصنوعی پنتاگون بهشمار میآید و تکنولوژیهای پالانتیر اساس آن را تشکیل میدهند. این رابط کاربری که به نام Maven Smart System شناخته میشود، با بهرهگیری از بینایی ماشین، اهداف مشکوک را با کادرهای زردرنگ بهعنوان اهداف بالقوه و نیروهای خودی یا مناطق ممنوعه را با کادرهای آبیرنگ تفکیک میکند.
از تحلیل انسانی تا پردازش هوش مصنوعی پیشرفته
تاریخچه استفاده از هوش مصنوعی در پالانتیر به چند نسل مختلف تقسیم میشود. در دو دهه نخست، این سیستمها عمدتاً به پایگاههای داده ساختاریافته و جستجوی کدهای سنتی اتکا داشتند.
اما با ورود مدلهای زبانی بزرگ (LLM) و فناوریهای پیشرفته هوش مصنوعی به این ساختار، تحولات بزرگی در این راستا به وقوع پیوست؛ برای مثال همکاری پالانتیر با شرکتهایی همچون آنتروپیک و بهکارگیری مدلهایی نظیر Claude در سیستمهای نظامی پنتاگون، بهعنوان یک انقلاب عظیم در سرعت فرآیند تصمیمگیری شناخته میشود.
پیش از این، تحلیلگران انسانی مجبور بودند ساعتها بر روی ویدیوهای ضبطشده از پهپادها کار کنند؛ در نتیجه تعداد محدودی هدف (کمتر از ۱۰۰ مورد در روز) شناسایی میشد؛ اما با خودکارسازی این فرآیندها توسط پالانتیر و استفاده از هوش مصنوعی مولد، میزان شناسایی و پیشنهاد اهداف به چندین هزار هدف در روز افزایش یافته است. به گفته مقامهای ارتش آمریکا، این فناوری وابستگی به افسران اطلاعاتی انسانی را بهطور قابلملاحظهای کاهش داده و فرآیند زمانبر «از حسگر تا سلاح» (Sensor-to-Shooter) را به چند ثانیه تقلیل داده است.
آیا این فناوری برای عموم مردم در دسترس است؟
بههیچوجه! پالانتیر و ابزارهای دفاعی آن مطلقاً محصولات مصرفی یا تجاری برای استفاده عموم مردم نیستند. این نرمافزارها کاملاً محرمانه، سازمانی و انحصاری هستند و تنها به نهادهای دولتی، وزارت دفاع آمریکا و همپیمانان استراتژیک آنها فروخته میشوند.
به این ترتیب، هیچ شهروند عادی یا شرکت تجاری معمولی به این نسخه از سیستمهای کنترل جنگی دسترسی نخواهد داشت. سرمایهگذاری کلان دولت آمریکا بر روی این شرکت نشانگر این است که پالانتیر بیشتر از آنکه یک شرکت نرمافزاری تجاری باشد، بهعنوان بازوی اجرایی و سایبری ماشین جنگی آنها به شمار میآید.
چرا پالانتیر به موضوعی جنجالی و بحثبرانگیز تبدیل شده است؟
در این شرایط و با توجه به قدرت عظیم این هوش مصنوعی در تصمیمگیریهای نظامی، نگرانیهای اخلاقی و حقوقی متعددی به وجود آمده است.
منتقدان و متخصصین حقوق بشر هشدار دادهاند که سپردن فرآیند انتخاب اهداف نظامی به الگوریتمهای رایانهای، خطر وقوع خطاهای محاسباتی و فجایع انسانی را بهشدت افزایش میدهد. هنگامی که سرعت پردازش به هزاران هدف در روز میرسد و تصمیمگیری اصلی بر عهده هوش مصنوعی است، نظارت دقیق انسانی عملاً به فراموشی سپرده میشود.
در همین راستا، گزارشهای متعددی درباره خطاهای سیستمهای خودکار در درگیریهای مختلف و تلفات سنگین غیرنظامیان بهچشم میخورد که نشاندهنده این است که اتکای بیرویه به این الگوریتمها، استفاده از دادههای قدیمی و نقص در پردازش حسگرها، بارها به فجایع انسانی هولناکی منجر شده، که از آن جمله میتوان به واقعه دردناک بمباران مدرسه میناب و تلفات گسترده غیرنظامیان اشاره کرد. به گفته منتقدان، تمام این مسائل دوباره ثابت میکند که خطاهای تشخیص و «توهم دقت» در الگوریتمهای پالانتیر، به طور مستقیم به قیمت جان انسانهای بیگناه تمام میشود و تلاشهای پنتاگون برای توجیه این فجایع هرگز نمیتواند نداشتههای سیاه ماشین جنگی خودکارشان را پنهان کند.
بر اساس گزارشهای تحقیقاتی ناظران پنتاگون که برخی رسانهها ازجمله گیزمودو و تایمز آیندیا بدان پرداختهاند و همچنین تحلیلهای حقوقی مؤسساتی نظیر لیبر در وستپوینت، ادعای «دقت مطلق» در زنجیرههای کشتار مجهز به هوش مصنوعی پالانتیر بیشتر شبیه به یک سراب تهدیدآمیز است.
خط قرمز بزرگ دنیای مدرن این است که «اختیار مرگ و زندگی انسانها» به الگوریتمهای صفر و یک سپرده شده و اخلاقیات در جنگ قربانی سرعت و کارایی فناوری میشود.
منابع: defensenews، palantir، wikipedia، palantir، defence-blog
۲۲۷۲۲۷
نظرات کاربران