کوسه‌ها، این شکارچیان مرموز اقیانوس، برای سال‌ها دانشمندان را در مورد قابلیت‌های حسی خود به چالش کشیده‌اند، به‌خصوص در زمینه شنوایی که اندازه‌گیری دقیق آن در محیط‌های کنترل‌شده دشوار است. توانایی شنیدن صداها برای یافتن طعمه، فرار از شکارچیان و یافتن جفت در زیر آب حیاتی است. اکنون، نتایج پژوهشی تازه از دانشگاه فلوریدا آتلانتیک پرده از راز توانایی خیره‌کننده شنوایی این موجودات برداشته است.
کشف حیرت‌انگیز توانایی شنوایی کوسه‌ها
محققان دانشگاه فلوریدا آتلانتیک در مطالعه‌ای که در نشریه Integrative Organismal Biology منتشر شد، نشان دادند که کوسه‌های باله‌سیاه (Carcharhinus limbatus) می‌توانند صداها را از فاصله ۷۴ متری (۲۴۳ فوت) بشنوند. این برد شنوایی فراتر از محدوده‌ای است که به عنوان صدای نزدیک میدان (near-field sound) شناخته می‌شود و نشان‌دهنده توانایی آن‌ها در درک صدای دور میدان (far-field sound) است که در آن، حرکت ذرات آب ناشی از فشار، ظریف‌تر است. استفن کاجیورا، جانورشناس، دراین‌باره توضیح می‌دهد: «آنچه این یافته را به‌ویژه جالب می‌کند این است که کوسه‌ها به صداهایی فراتر از میدان صوتی نزدیک واکنش نشان دادند، جایی که صدا متفاوت عمل می‌کند. این بدان معناست که آن‌ها حتی در فواصل قابل‌توجهی از منبع صدا، حرکت ذرات مرتبط با آن را تشخیص می‌دهند؛ چیزی که قبلاً در کوسه‌های آزاد و وحشی قادر به اثبات آن نبودیم.»
چگونگی انجام آزمایش و نتایج کلیدی
برای انجام این آزمایش، پژوهشگران از یک پهپاد و یک قایق در سواحل جنوب شرقی فلوریدا استفاده کردند. صداهای کم‌فرکانس و ضربانی از نزدیکی قایق پخش می‌شد و دو میکروفون زیر آب نحوه انتشار آن‌ها را اندازه‌گیری می‌کردند. یک پهپاد که در ارتفاع ۴۰ تا ۵۰ متری بالای صحنه پرواز می‌کرد، حرکت کوسه‌ها را در رابطه با صداها ضبط می‌کرد. سه صدای آزمایشی با فرکانس‌های مختلف و یک صدای کنترلی (خارج از محدوده شنوایی کوسه‌ها) مورد استفاده قرار گرفت. این گونه کوسه به دلیل تجمع منظم هر زمستان در نقطه‌ای خاص در امتداد ساحل، در آب‌های کم‌عمق و شفاف، انتخاب شد تا پهپاد بتواند فعالیت‌های آن‌ها را بدون ایجاد مزاحمت ثبت کند.
کوسه‌ها همان‌طور که انتظار می‌رفت، صداهای کنترلی را نادیده گرفتند، اما بسته به فرکانس، بین ۷۱.۱ تا ۸۷ درصد مواقع به صداهای آزمایشی واکنش نشان دادند. دورترین واکنش یک کوسه خاص، ۷۴ متر ثبت شد، در حالی که ۱۱۸ مورد از ۱۶۵ واکنش کلی، از محدوده صدای دور میدان بود. برای هر سه فرکانس، کوسه‌ها به صداهایی تا فاصله ۶۲ متری واکنش نشان دادند. هر واکنش همچنین شامل یک چرخش ناگهانی به دور از منبع صدا بود که نشان می‌دهد کوسه‌ها مکان آن را تشخیص می‌دهند و با دقت به سوی طعمه یا منبع صدا حرکت می‌کنند. این نشان می‌دهد شنوایی کوسه‌ها در جهت‌یابی دقیق نیز نقش مهمی دارد.
مکانیزم متفاوت شنوایی کوسه‌ها
کوسه‌ها، برخلاف بسیاری از ماهی‌های استخوانی که از کیسه شنا (swim bladder) پر از گاز برای شنیدن استفاده می‌کنند (این کیسه فشار را به لرزش تبدیل می‌کند)، فاقد این اندام هستند. بنابراین، مکانیزم متفاوتی برای شنوایی باید در آن‌ها فعال باشد. محققان پیشنهاد می‌کنند که کوسه‌های باله‌سیاه احتمالاً حرکت ذرات آب را تشخیص می‌دهند. کارولین سالیوان، زیست‌شناس، تأکید می‌کند: «انجام آزمایش‌های شنوایی در یک تانک منجر به بازتاب صدا از دیوارها و ایجاد سیگنال‌های پیچیده و گیج‌کننده می‌شود. به همین دلیل انجام این نوع آزمایش‌ها در اقیانوس با کوسه‌های وحشی برای به دست آوردن یک واکنش طبیعی بسیار اهمیت دارد.» این پژوهش راه را برای تحقیقات بیشتر در مورد سیستم حسی پیچیده کوسه‌ها و نحوه تفسیر صداهای دوردست توسط آن‌ها باز می‌کند.
نظرات کاربران