به نقل از خبرنگار علمی ایرنا، علیرضا منادی سفیدان در روز سه‌شنبه در سومین جشنواره ملی ثریا که در دانشگاه علم و صنعت ایران برگزار شد، بر اهمیت حفظ و نگهداری زبان فارسی و گسترش دیپلماسی علمی تأکید کرد و گفت: دانشجویان بین‌المللی باید متوجه باشند که به کشوری سفر کرده‌اند که تاریخ طولانی در عرصه آموزش عالی، علم و فرهنگ دارد و ایران در این زمینه دارای نقطه‌نظرهای متعدد و قابل توجهی است.
وی به نام‌گذاری این جشنواره به عنوان «ثریا» اشاره کرد و گفت: در ادبیات دینی و فرهنگی ما به جایگاه قوم فارس و نقش ایرانیان در توسعه دانش پرداخته شده، که نشان دهنده اهمیت تاریخی علم و دانش در فرهنگ ایرانی است.
منادی ضمن تأکید بر اینکه زبان فارسی زبان ملی کشور است و نیاز به مراقبت و حفاظت دارد، بیان کرد: علیرغم اهمیت زبان فارسی، مسائل متعدد دیگری نیز درباره آموزش عالی و جلب دانشجویان بین‌المللی مطرح است که توجه جدی به آنها برای آینده علمی کشور ضروری است.
ایران به عنوان یکی از پیشگامان تاریخی آموزش عالی در جهان
رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس درباره پیشینه آموزش عالی در ایران اظهار داشت: ایرانیان یکی از بنیان‌گذاران علم در جهان به شمار می‌آیند و دانشگاه جندی‌شاپور در اهواز، که تقریباً ۱۷۵۰ تا ۱۷۶۰ سال پیش تأسیس شده، به عنوان یکی از مراکز مهم علمی و آموزشی ایران شناخته می‌شود که جایگاه تاریخی آن در آموزش عالی غیر قابل انکار است.
او همچنین ادامه داد: دانشگاه ربع رشیدی در تبریز نیز در دوره‌های بعد تأسیس شد و از مراکز علمی مهم زمان خود بود، اما به دلیل موانع متعدد در برابر علم و دانش، سرنوشت خوشایندی نداشت.
منادی یادآور شد: بر اساس اسناد تاریخی و وقف‌نامه این دانشگاه، حدود ۶ هزار دانشجوی خارجی در آن تحصیل کرده و با خانواده‌هایشان در اطراف این مرکز علمی در تبریز زندگی می‌کردند.
وی تصریح کرد: در این مرکز دانشگاهی، هشت زبان خارجی تدریس می‌شد و رشته‌های گوناگونی از سیاستگذاری‌های آموزشی و علمی وجود داشت. در زمینه داروسازی نیز فعالیت‌های گسترده‌ای در حال انجام بود و اطلاعات نشان می‌دهد که روزانه ۴۰ بار شتر دارو از آنجا تولید می‌شد که به نقاط مختلف کشور و حتی فراتر از آن ارسال می‌شد.
رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس در مقایسه این پیشینه با وضعیت کنونی جذب دانشجویان خارجی در ایران، بیان کرد: امروزه حدود ۸۵ هزار دانشجوی بین‌المللی در دانشگاه‌های کشور به تحصیل می‌پردازند، در حالی که آن مراکز علمی تاریخی ایران نیز در زمان خود میزبان هزاران دانشجوی خارجی بودند.
او تأکید کرد: دانشجویان خارجی که به ایران می‌آیند باید بدانند که در کشوری تحصیل می‌کنند که از سال‌های دور در گسترش و گفتمان علمی نقش کلیدی ایفا کرده است.
پیشرفت‌های علمی ایران پس از انقلاب علیرغم چالش‌ها
منادی درباره موقعیت علمی ایران در دوران معاصر گفت: در برخی مقاطع تاریخی، به دلیل برخی تعلل‌ها، ایران در عرصه رقابت‌های علمی جهانی به عقب افتاد، اما پس از انقلاب اسلامی توانست در زمینه تولید علم به جایگاه قابل توجهی برسد.
او افزود: ایران امروز در میان ۲۴ کشور پیشرو در تولید علم در سطح جهان قرار گرفته و به توسعه دانش‌های پیشرفته و پیچیده در داخل کشور نائل آمده است.
رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس با اشاره به حوزه فناوری هسته‌ای، بیان کرد: علم هسته‌ای یکی از حوزه‌های دشوار علمی است که ایران توانسته به دانش بومی در این زمینه برسد و درگیری‌های بین‌المللی علیه کشور نیز به دلیل پیشرفت‌های علمی مرتبط با این حوزه به وجود آمده‌اند.
وی تصریح کرد: بسیاری از دستاوردهای علمی معروف در دنیا، ریشه در تلاش‌ها و تحقیقات دانشمندان ایرانی داشته‌اند؛ برای مثال، کتاب «قانون در طب» نوشته ابن‌سینا، سال‌هاست که در تاریخ پزشکی شهرت جهانی دارد.
منادی همچنین به خدمات دانشمندان ایرانی در حوزه پزشکی اشاره کرد و گفت: زکریای رازی، دانشمند معروف ایرانی، یکی از پیشگامان تاریخ علم است که در رشته‌های گوناگونی از جمله پزشکی و شیمی تأثیرات مهمی گذاشته است. دستاوردهای علمی در زمینه‌های مختلف، ریشه در کارهای دانشمندان ایرانی دارند.
دانشجویان بین‌المللی به عنوان سفیران فرهنگی ایران
وی به نقش دانشجویان بین‌المللی در معرفی ایران اشاره کرد و گفت: دانشجویانی که برای تحصیل از کشورهای مختلف به ایران می‌آیند، پس از بازگشت به میهن خود می‌توانند به روایت فرهنگ، تمدن و خصوصیات مردم ایران بپردازند.
منادی افزود: در حال حاضر، حدود ۸۵ هزار دانشجوی خارجی در ایران مشغول به تحصیل هستند و این دانشجویان می‌توانند تبدیل به سفیران علمی و فرهنگی کشور شوند. آنها در طی مدت حضور خود در ایران با جامعه و فرهنگ کشور آشنا می‌شوند و تجربیاتی از زندگی در این سرزمین به دست می‌آورند که در آینده بر دیدگاه آنها نسبت به ایران اثرگذار خواهد بود.
رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات به تجربه دانشجویان خارجی در شرایط بحرانی کشور اشاره کرد و گفت: من خودم استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران هستم و در پردیس بین‌المللی این دانشگاه، دانشجویانی از کشورهای آفریقایی و عراق در حال تحصیل هستند. این دانشجویان، جوانانی با استعداد و پرانرژی هستند و به صورت جدی به تحصیل مشغولند.
او به حادثه مدرسه میناب و شهادت ۱۶۸ نفر در این فاجعه اشاره کرد و گفت: در این رویداد، دانش‌آموزان ما هدف بمباران قرار گرفتند و بسیاری در جهان این عمل را جنایت جنگی نامیدند. دانشجویان خارجی مقیم ایران نیز از این واقعه به شدت متاثر شدند و برخی از آنان ابراز کرد که احساسات آنها حتی از ما نیز شدیدتر بود.
منادی ادامه داد: این موضوع نشان می‌دهد که حضور دانشجویان خارجی در ایران تنها به امر تحصیل محدود نمی‌شود، بلکه روابط انسانی و عاطفی میان آنها و جامعه میزبان نیز شکل می‌گیرد.
وی با تأکید بر روحیه همدلی مردم ایران گفت: مردم ایران به عنوان جامعه‌ای محبت‌آمیز و عاطفی شناخته می‌شوند و رغم تمام چالش‌ها و ضعف‌های موجود، در بسیاری از موقعیت‌ها برای کمک به یکدیگر پیش‌قدم می‌شوند.
دستاوردهای علمی ایران در حوزه‌های نجوم، پزشکی و فناوری
منادی به ظرفیت‌های علمی کشور در زمینه‌های مختلف اشاره کرد و گفت: ایران در رشته‌های متنوعی، شامل پزشکی، فناوری‌های پیشرفته، زیست‌فناوری و لیزر، با دستاوردهای مهمی مواجه است که بایستی این ظرفیت‌ها به درستی معرفی شوند.
او به ساخت یک رصدخانه بزرگ در ارتفاعات منطقه کاشان اشاره کرد و گفت: در دوره‌ای که کشور با چالش‌های مالی زیادی مواجه بود، پروژه ساخت رصدخانه‌ای در ارتفاع تقریباً ۳۶۰۰ متری در منطقه گرگش کاشان پیگیری شد؛ منطقه‌ای که در نزدیکی روستای گلستانه و زادگاه سهراب سپهری واقع شده است.
رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس بیان کرد: این رصدخانه به کمک دانشگاهیان و متخصصان ایرانی ایجاد شد و نیروهایی از زنجان و تبریز نیز در آن مشارکت داشتند. ایجاد چنین مجموعه‌ای با وجود چالش‌های فنی و مالی، نشان‌دهنده توان علمی و مهندسی کشور است.
او افزود: احتمالاً برخی ممکن است بپرسند ضرورت ساخت رصدخانه چیست، اما این مراکز به عنوان زیرساخت‌های اساسی علم بنیادی به شمار می‌روند و می‌توانند به توسعه دانش نجوم و تحقیقات علمی کمک کنند.
منادی همچنین به تلسکوپ ۳.۴ متری این رصدخانه اشاره کرد و گفت: انتخاب محل مناسب برای نصب تلسکوپ، از نظر میزان آلودگی نوری و شرایط رصد به دانش فنی نیاز دارد. ایران در زمینه یافتن مکان مناسب برای استقرار تلسکوپ نیز به تخصص‌های علمی نائل آمده است؛ دانشی که در پیشرفت فعالیت‌های رصدی اهمیت بسیاری دارد.
وی درباره فعالیت‌های ایران در زمینه تولید واکسن گفت: کشور در دوران کرونا اقدام به تولید واکسن‌های مختلفی کرده و شش نوع واکسن داخلی را به بازار ارائه کرده است.
رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات با اشاره به یکی از این دستاوردها، واکسن استنشاقی تولیدشده در بخش تحقیقات و تولید واکسن کشور عنوان کرد که از تکنولوژی خاصی بهره‌برداری می‌کند.
به گفته وی، دانش مربوط به این نوع واکسن در اختیار تعداد محدودی از کشورها، شامل ایران، چین و روسیه موجود است.
وی اضافه کرد: ایران در عرصه‌های پزشکی، زیست‌فناوری، لیزر، نجوم و فناوری‌های پیشرفته، ظرفیت‌های علمی بسیار ارزشمندی دارد و باید در معرفی دانشگاه‌های کشور به دانشجویان بین‌المللی به این دستاوردها توجه ویژه‌ای داشته باشیم.
ضرورت تسهیل تحصیل دانشجویان ایرانی در خارج از کشور
منادی در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع تسهیل فرایند تحصیل دانشجویان ایرانی در خارج اشاره کرد و گفت: در سال‌های اخیر، برای اعزام دانشجویان ایرانی به خارج و حل مشکلات مرتبط با نظام‌وظیفه، ضوابطی تنظیم شده تا امکان ادامه تحصیل این دسته از دانشجویان در دانشگاه‌های خارجی به راحتی برقرار شود.
او ضمن اشاره به قوانین مربوط به معافیت تحصیلی افزود: پیشتر، برخی دانش‌آموزان برای تحصیل در پایه‌های یازدهم و دوازدهم به خارج می‌رفتند که مسائل مربوط به نظام‌وظیفه می‌توانست برای ادامه تحصیل آنها مشکلاتی ایجاد کند. به همین دلیل، با تصویب مقررات و فراهم کردن سازوکارهای قانونی، تلاش شد مشکلات کاهش یابد.
رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس ادامه داد: اکنون باید شرایطی مساعد فراهم شود تا دانش‌آموزان و دانشجویان ایرانی با رعایت ضوابط قانونی، از فرصت‌های تحصیلی در دانشگاه‌های معتبر جهانی بهره‌مند شوند و در عین حال ارتباط خود با کشور را حفظ نمایند.
او همچنین خواستار بررسی مشکلات دانشجویان ایرانی شاغل به تحصیل در کشورهای دیگر شد و گفت: باید برای دانشجویانی که در خارج از کشور تحصیل می‌کنند سازوکارهای روشن‌تری در نظر گرفته شود تا بتوانند در چارچوب ضوابط به تحصیلات خود ادامه دهند و روند تأیید مدارک دانشگاهی آنها نیز مورد بررسی قرار گیرد.
منادی تأکید کرد: ضروری است که وضعیت دانشگاه‌های خارجی و اعتبار مدارک آنها به دقت مورد بررسی قرار گیرد تا اطمینان حاصل شود که دانشجویان می‌توانند در دانشگاه‌های معتبر به تحصیل بپردازند و پس از فراغت از تحصیل، به هنگام استفاده از مدارک خود در ایران با مشکلات غیرضروری مواجه نشوند.
هدف جذب ۳۲۰ هزار دانشجوی خارجی در برنامه هفتم توسعه
رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس با اشاره به قانون برنامه هفتم توسعه، بیان کرد: در این برنامه برای رشد علوم و فناوری‌های پیشران مانند میکروالکترونیک، فناوری‌های پیشرفته، هوش مصنوعی، کوانتوم و علوم شناختی هدف‌گذاری شده است تا بخش عمده‌ای از ظرفیت و توان کشور در این راستا صرف شود.
او اضافه کرد: در برنامه هفتم، جذب ۳۲۰ هزار دانشجوی خارجی به دانشگاه‌های کشور نیز مدنظر قرار گرفته است. در حال حاضر، حدود ۸۵ هزار دانشجوی بین‌المللی در ایران تحصیل می‌کنند که تحقق حدود ۲۵ درصد از این هدف به شمار می‌رود؛ در حالی که این رقم باید در طول پنج سال اجرای برنامه به میزان تعیین‌شده برسد.
منادی در مورد نگرانی‌هایی که درباره افزایش تعداد دانشجویان خارجی مطرح می‌شود، گفت: اخیراً گروهی از افراد در مورد مشکلات موجود در این مسیر با من گفت‌وگو کردند. یکی از موضوعات مطرح شده، مسائل امنیتی و نگرانی درباره تبعات حضور جمعیت زیاد دانشجویان خارجی است.
او ادامه داد: برخی افراد می‌پرسند که چه تبعاتی از حضور این تعداد دانشجوی خارجی حاصل می‌شود و آیا ممکن است مشکلاتی به وجود آید. این نگرانی‌ها باید مدنظر قرار گیرد، اما در عین حال باید به ظرفیت دانشجویان بین‌المللی صرفاً از دریچه نگرانی‌ها نگاه نکنیم.
رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس تأکید کرد: حضور دانشجویان بین‌المللی می‌تواند راهی برای توسعه دیپلماسی علمی باشد و می‌توان از این ظرفیت برای تقویت ارتباطات علمی و فرهنگی ایران با دیگر کشورها بهره برد.
جذب دانشجو خارجی؛ فرصتی برای توسعه دیپلماسی علمی
منادی به شرایط سیاسی و اقتصادی کشور و فشارهای خارجی اشاره کرد و اظهار داشت: در شرایطی که کشور با چالش‌های بین‌المللی و محدودیت‌های اقتصادی مواجه است، دیپلماسی علمی به عنوان یکی از مهمترین زمینه‌ها می‌تواند به برقراری روابط ایران با دیگر کشورها کمک کند.
او با ذکر محدودیت‌های موجود در تجارت و مبادلات اقتصادی ایران عنوان کرد: با وجود فشارها و محدودیت‌ها، کشور به توانسته است در بسیاری از عرصه‌ها ظرفیت‌های داخلی خود را گسترش دهد. به عنوان نمونه، رئیس‌جمهور اعلام کرده است که واردات بنزین متوقف شده و تأمین نیاز کشور از راه تولید داخلی صورت می‌پذیرد که خود اهمیت بسیاری در کاهش وابستگی به واردات دارد.
رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات همچنین به ظرفیت‌های داخلی در عرصه دارو و واکسن اشاره و بیان کرد: گسترش توانمندی‌های داخلی در این حوزه‌ها می‌تواند به کاهش وابستگی کشور به دیگران کمک شایانی نماید.
او افزود: با اشاره به تعاملات دیپلماتیک و روابط ایران با کشورهای دیگر، گفت: این تعاملات و ارتباطات سیاسی همچنان ادامه دارد و کشورهایی که در شرایط سخت با ایران ارتباط برقرار می‌کنند می‌توانند منابع خوبی برای توسعه همکاری‌ها باشند.
منادی تأکید کرد: در کنار ظرفیت‌های اقتصادی و سیاسی، دانشجویان بین‌المللی می‌توانند در معرفی واقعیت‌های موجود در ایران تأثیرگذار باشند؛ زیرا تجربه مستقیم زندگی در ایران، آشنایی با مردم و مشاهده قابلیت‌های علمی و فرهنگی کشور، امکان شکل‌گیری شناختی عمیق‌تر از ایران را فراهم می‌کند.
او همچنین گفت: دانشجویانی که پس از پایان تحصیلات به کشورهای خود بازمی‌گردند، می‌توانند درباره تجربه حضور خود در ایران صحبت کنند و به تسهیل تبادل فرهنگی و شناخت متقابل میان ملت‌ها یاری رسانند.
ضرورت استفاده از ظرفیت دانشگاه‌های ایران برای جلب دانشجویان خارجی
رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس با تأکید بر این که جذب دانشجوی بین‌المللی باید به یکی از محورهای کلیدی سیاست‌گذاری در عرصه آموزش عالی تبدیل شود، گفت: هر چه مسیر ورود و خروج دانشجویان خارجی تسهیل گردد و موانع غیرضروری رفع شوند، توان استفاده از ظرفیت‌های دیپلماسی علمی و انتقال فرهنگ ایرانی به جهان افزایش می‌یابد.
او افزود: این موضوع در قوانین نیز مورد توجه قرار گرفته و با وجود چالش‌های موجود در مسیر تصویب و اجرای سیاست‌های مرتبط، مجلس بر لزوم توسعه جذب دانشجویان بین‌المللی تأکید کرده است.
منادی در پایان ابراز امیدواری کرد که با همکاری وزارت علوم، دانشگاه‌ها و نهادهای مسئول، زمینه موفقیت سیاست‌های جذب دانشجویان بین‌المللی فراهم گردد و دانشگاه‌های ایران بتوانند با تکیه بر پیشینه تمدنی، قوت علمی و ظرفیت‌های فرهنگی خود، جایگاه ویژه‌تری در نظام آموزش عالی در سطح منطقه و جهان کسب کنند.
نظرات کاربران