بر اساس گزارش ایسنا، محمدباقر رضایی - رئیس انجمن اتحادیه گیاهان دارویی - در نخستین نشست ملی همکاری‌های کشاورزی میان ایران و آفریقا، به ظرفیت‌های موجود برای توسعه همکاری‌های اقتصادی و تجاری اشاره کرد و خاطرنشان ساخت: هدف از گسترش روابط کشاورزی بین ایران و آفریقا، تشکیل یک زنجیره ارزش مشترک است که از فرآیند کشت و تأمین مواد اولیه آغاز و به مراحل فرآوری، بسته‌بندی و توزیع محصولات ادامه می‌یابد. به‌منظور دستیابی به این هدف، سه زمینه مشخص برای همکاری‌ها پیشنهاد شده است: تولید قراردادی گیاهان دارویی و معطر در مناطق مستعد آفریقا، تأمین مستقیم محصولاتی همچون قهوه، چای، بادام هندی، کاکائو و کنجد از کشورهای آفریقایی و همچنین توزیع مشترک محصولات ایرانی نظیر زعفران، پسته و سایر فرآورده‌های غذایی.
رضایی تأکید کرد: هدف این است که شرکت‌های هر دو طرف در مراحل مختلف تولید و تجارت با یکدیگر همکاری داشته باشند و از ارزش افزوده ناشی از این تعاملات بهره‌برداری کنند.
دریافت سهم کوچک آفریقا در تأمین نیازهای وارداتی ایران
رئیس انجمن اتحادیه گیاهان دارویی با اشاره به آمار تجارت میان ایران و آفریقا اظهار داشت: در هشت ماه ابتدایی سال ۱۴۰۴، حجم تجارت ایران با کشورهای آفریقایی به حدود ۸۴۹ میلیون دلار رسید، در حالی که واردات ایران از این قاره تنها ۴۵ میلیون دلار ثبت شده است. این تفاوت نشان‌دهنده استفاده ناکافی از ظرفیت‌های کشورهای آفریقایی برای تأمین کالاهای لازم برای ایران است. ایران کالا صادر می‌کند، اما سهم آفریقا در تأمین نیازهای وارداتی کشور به‌صورت قابل‌توجهی محدود است و لازم است که در کنار توسعه صادرات، خرید مستقیم و همکاری‌های تولیدی نیز گسترش یابد.
رضایی با اشاره به جمعیت حدود ۱.۵ میلیارد نفره آفریقا و تولید ناخالص داخلی این قاره که نزدیک به ۲.۸ تریلیون دلار برآورد می‌شود، افزود: طبق آمار ارائه‌شده، کشاورزی در آفریقا حدود ۴۵ درصد از اشتغال را شامل می‌شود. در مقابل، ایران با جمعیتی در حدود ۹۲ میلیون نفر و نرخ شهرنشینی ۷۷ درصد، می‌تواند بازار مناسبی برای مواد اولیه کشاورزی و محصولات غذایی کشورهای آفریقایی باشد. توسعه این همکاری‌ها برای کشورهای آفریقایی جذاب است زیرا این روش امکان دسترسی مستقیم به بازار مصرف ایران را بدون نیاز به فروش محصولات از طریق بازارهای واسطه‌ای فراهم می‌آورد.
تولید قراردادی گیاهان دارویی در کشورهای آفریقایی
رضایی با تشریح نخستین محور همکاری‌ها عنوان کرد: تولید قراردادی گیاهان دارویی و معطر در کشورهای آفریقایی باید با در نظر گرفتن شرایط اقلیمی، توجیه اقتصادی، مشخصات کیفی محصول و بازار فروش از پیش تعیین‌شده انجام شود. گیاهانی مانند نعناع، گل محمدی، رزماری، آویشن، همیشه‌بهار، رازیانه و به‌لیمو به‌عنوان محصولات اولیه برای بررسی پیشنهاد شده‌اند که بسته به کیفیت و مقدار مواد مؤثره، قابلیت عرضه در بازار گیاهان خشک، دمنوش، اسانس، عصاره، صنایع آرایشی و سایر حوزه‌های مرتبط را دارند.
رئیس انجمن اتحادیه گیاهان دارویی بر لزوم شناسایی بازار هدف پیش از آغاز کشت تأکید کرد و گفت: برای مثال، در یک پروژه تولید نعناع، باید از ابتداسن مشخص شود که هدف فروش برگ خشک است یا تولید اسانس؛ زیرا انتخاب نوع رقم، زمان برداشت و تجهیزات فرآوری به نوع محصول نهایی و بازار مصرف وابسته خواهد بود.
وی اظهار داشت که افزایش سطح زیر کشت به‌تنهایی به معنای سودآوری نیست و تصمیم‌گیری در خصوص اجرای پروژه‌های تولید مشترک باید بر اساس عملکرد محصول، کیفیت، هزینه‌های تولید و فرآوری و شرایط بازار مقصد انجام شود. تولید قراردادی می‌تواند با تنوع‌بخشی به مناطق تولید، ریسک تأمین محصولات را کاهش دهد. همچنین، امکان آغاز پروژه‌ها در سطح محدود و توسعه تدریجی آنها پس از ارزیابی نتایج وجود دارد. تفاوت زمان برداشت محصولات در مناطق مختلف می‌تواند به تأمین پایدار کمک کند. از سوی دیگر، محصولاتی که ارزش اقتصادی بالایی نسبت به وزن خود دارند، برای تجارت در مسافت‌های طولانی مناسب‌تر خواهند بود. ایجاد ارزش افزوده در مبدا از طریق خشک‌کردن، درجه‌بندی، تقطیر و تولید اسانس و عصاره، یکی دیگر از مزیت‌های این همکاری‌هاست.
رئیس انجمن اتحادیه گیاهان دارویی تصریح کرد: اصل مهم در اجرای این طرح‌ها، تقدم تقاضا بر تولید است؛ به این معنا که باید پیش از آغاز کشت مشخص شود که خریدار چه محصولی، با چه ویژگی‌های کیفی و در چه حجمی نیاز دارد تا قرارداد و برنامه تولید بر اساس آن طراحی شود.
وی همچنین انتقال دانش فنی در مراحل کاشت، داشت و برداشت گیاهان دارویی را از دیگر زمینه‌های همکاری با کشورهای آفریقایی عنوان کرد.
ظرفیت آفریقا برای تأمین مستقیم قهوه، چای و بادام هندی
رضایی در اشاره به دومین محور همکاری‌ها تصریح کرد: قهوه، چای و بادام هندی به‌عنوان سه محصول اصلی برای توسعه خرید مستقیم ایران از کشورهای آفریقایی پیشنهاد شده‌اند. طبق آخرین آمار رسمی گمرک منتشر شده، ایران حدود ۴۹ هزار تن قهوه وارد کرده که ۵۳ درصد ارزش واردات آن از امارات متحده عربی تأمین شده است. در حالی که امارات از تولیدکنندگان عمده قهوه محسوب نمی‌شود، این واقعیت ضرورت بررسی مسیرهای خرید مستقیم از کشورهای تولیدکننده را نشان می‌دهد. در زمینه چای، واردات حدود ۱۳ هزار تن از کنیا در سال ۲۰۲۴، نمونه‌ای از وجود مسیر تجارت مستقیم میان ایران و کشورهای آفریقایی است که می‌توان از تجربه آن برای توسعۀ مبادلات سایر محصولات بهره برد.
رضایی در خصوص ظرفیت تولید بادام هندی در آفریقا گفت: بر اساس آمار ارائه‌شده برای سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵، تولید این محصول حدود ۵.۲ میلیون تن برآورد شده که بیش از ۵۱ درصد آن به کشورهایی در غرب آفریقا تعلق دارد؛ در حالی که بخش قابل توجهی از این محصول همچنان با پوست صادر می‌شود.
وی همچنین به سایر محصولات قابل بررسی برای واردات مستقیم اشاره کرد و افزود: کاکائو، کنجد، ماکادمیا، وانیل و چای ترش از جمله محصولاتی هستند که می‌توان ظرفیت تأمین مستقیم آنها از کشورهای آفریقایی را بررسی کرد.
پیشنهاد ایجاد خطوط اعتباری برای تجارت مستقیم با آفریقا
رئیس انجمن اتحادیه گیاهان دارویی با تأکید بر اینکه قیمت مناسب به‌تنهایی برای توسعه تجارت مستقیم کافی نیست، گفت: دسترسی به منابع مالی، خطوط اعتباری و امکان خرید مدت‌دار از عوامل کلیدی در شکل‌گیری روابط تجاری پایدار به شمار می‌روند. پیشنهاد ما این است که اتحادیه‌ها و تشکل‌های بخش خصوصی ایران با تشکل‌ها و شرکت‌های آفریقایی، تفاهم‌نامه‌های همکاری امضا کنند و در چارچوب این توافق‌ها، اعضای معتبر و واجد شرایط خود را برای انجام معاملات معرفی کنند.
رضایی همچنین به تبیین سازوکار پیشنهادی اعتبارسنجی پرداخت و اظهار داشت: شرکت‌ها بر اساس معیارهایی نظیر سابقه تجارت، گردش مالی، سوابق گمرکی، توان تأمین کالا، حسن نیت و معاملات انجام‌شده در گروه‌های اعتباری A+، A و B طبقه‌بندی می‌شوند. اطلاعات مربوط به ارزیابی شرکت‌ها می‌بایست مستند و قابل بررسی باشد تا زمینه‌ساز اعتماد متقابل میان طرف‌های تجاری فراهم گردد. در این ساختار، فروشنده یا تأمین‌کننده مالی مورد توافق می‌تواند برای خریداران تأییدشده، سقف اعتبار و شرایط خرید مدت‌دار تعیین کند.
به گفته وی، شرکت‌های دارای رتبه اعتباری بالاتر می‌توانند پس از بررسی و توافق از سقف اعتبار بیشتری یا شرایط پرداخت منعطف‌تری برخوردار شوند، در حالی که برای دیگر گروه‌ها، معاملات کوچک‌تر و شرایط کنترلی بیشتری لحاظ خواهد شد. با تسویه موفق هر معامله، امکان استفاده مجدد از اعتبار و بررسی افزایش سقف آن نیز وجود خواهد داشت. این مدل می‌تواند به کاهش موانع تأمین مالی و گسترش خرید مستقیم از کشورهای آفریقایی یاری رساند.
توسعه بازار محصولات ایرانی در آفریقا
وی با اشاره به سومین محور همکاری‌ها گفت: در بخش توزیع مشترک، هدف تأسیس نمایندگی‌ها و شبکه‌های فروش با همکاری شرکای محلی در کشورهای آفریقایی است تا محصولات ایرانی بتوانند به‌واسطه کانال‌های مناسب به بازار مصرف این کشورها دسترسی پیدا کنند. زعفران، پسته و گروه‌های مختلف محصولات غذایی ایران نظیر ماکارونی، شکلات، تافی و کنسروجات می‌توانند در زمره همکاری‌های تجاری با کشورهای آفریقایی قرار بگیرند.
رئیس انجمن اتحادیه گیاهان دارویی به ظرفیت صادرات زعفران اشاره کرد و گفت: با وجود سهم بالای ایران در تولید جهانی زعفران، صادرات مستقیم این محصول به آفریقا همچنان محدود است و برای توسعه بازار و افزایش سهم محصولات ایرانی در این قاره باید برنامه‌ریزی‌های مشخصی صورت گیرد. ارتباط میان سه محور تولید مشترک، تأمین مستقیم و توزیع محصولات می‌تواند به ارتقاء شناخت بنگاه‌های اقتصادی، زیرساخت‌های حمل‌ونقل، نظام کنترل کیفیت و شبکه‌های فروش به‌منظور همکاری گسترده‌تر میان ایران و آفریقا کمک کند.
ضرورت تبدیل همکاری‌های تجاری به مشارکت‌های پایدار
رضایی در جمع‌بندی پیشنهادات خود خاطرنشان کرد: الگوی مدنظر ما بر مبنای سه رابطه مشخص پایه‌گذاری شده است: آفریقا باید با ایران تولید کند، آفریقا بخشی از نیازهای ایران را تأمین نماید و ایران نیز در تأمین نیازهای کشورهای آفریقایی مشارکت داشته باشد. برای آغاز این مسیر، لازم است تشکل‌های همکار در هر دو طرف مشخص گردند، اعضای معتبر معرفی شوند، چند محصول اولویت‌دار گزینش شوند و نخستین معاملات تجاری، از جمله خریدهای اعتباری، طراحی و هماهنگ گردد.
رئیس انجمن اتحادیه گیاهان دارویی با تأکید بر اهمیت تأثیرات عملی همکاری‌ها افزود: موفقیت زمانی حاصل می‌شود که این همکاری‌ها به تولید قابل فروش، تحویل موفق کالا، تسویه منظم معاملات و ثبت سفارش‌های مجدد منجر گردد. توسعه زنجیره ارزش کشاورزی میان ایران و آفریقا نه‌تنها به معنای افزایش مبادلات تجاری است، بلکه هدف نهایی ایجاد تولید مشترک، تأمین پایدار محصولات، عرضه کالاهای باکیفیت و تشکیل همکاری‌های اقتصادی سودمند و ماندگار برای طرفین خواهد بود.
انتهای پیام
نظرات کاربران