در یک مطالعه تازه که روی موش‌ها انجام شده، برای اولین بار مشخص شد که قرارگیری در معرض پرتوهای کیهانی می‌تواند به قلب آسیب وارد کند. این کشف، نگرانی‌های بیشتری درباره سلامت فضانوردانی که برای ماموریت‌های طولانی به مریخ آماده می‌شوند، ایجاد می‌کند. سفرهای آینده به سیاره سرخ با چالش‌های متعددی همراه است، که یکی از اصلی‌ترین آن‌ها، تأمین ایمنی فضانوردان در برابر شرایط سخت محیطی فضا می‌باشد.
تشعشعات فضایی؛ عامل پنهان آسیب به قلب
تحقیقی که در تاریخ ۳۰ سپتامبر در نشریه PLOS One منتشر گردید، نشان می‌دهد که موش‌هایی که در معرض سطوحی از تشعشعات مشابه آنچه فضانوردان در سفرهای طولانی به مریخ تجربه می‌کنند قرار گرفتند، نسبت به موش‌های کنترل، بافت اسکار بیشتری در اطراف رگ‌های خونی کوچک قلب خود ایجاد کردند. این بافت اسکار نمایانگر وقوع بیماری‌ای به نام فیبروز قلبی است که می‌تواند خطر نارسایی قلبی را افزایش دهد. نکته مهم این است که آسیب‌های یادشده تقریباً یک سال پس از قرارگیری موش‌ها در معرض تشعشعات مشاهده گردید.
دکتر جان بیکر، یکی از نویسندگان این پژوهش و استاد جراحی در آزمایشگاه زیست‌علوم پرتو در کالج پزشکی ویسکانسین، بر ضرورت پیگیری سلامت فضانوردان پس از بازگشت به زمین تأکید کرد. در این مطالعه از شبیه‌ساز پرتوهای کیهانی کهکشانی ناسا (SimGCRSim) بهره گرفته شد و موش‌ها برای چند دقیقه با تشعشعاتی متناسب با اندازه بدنشان برخورد داشتند که مشابه آنچه در خلال یک سفر ۱۸ ماهه رفت و برگشت به مریخ رخ می‌دهد، بود. پس از گذشت ۳۶۰ روز، موش‌هایی که تحت تأثیر پرتوهای کیهانی قرار داشتند، دو برابر بیشتر از موش‌های کنترل دچار بافت اسکار در نزدیکی عروق کوچک قلب خود شدند.
نتایج پژوهش و تأثیر آن بر ماموریت‌های مریخی
اگر چه این تحقیق فقط بر روی موش‌ها صورت گرفته و نمی‌توان به‌طور قطعی آن را به انسان‌ها تسری داد، اما تفاوت در طول عمر (۸۰ سال برای انسان در مقایسه با ۲ تا ۴ سال برای موش) می‌تواند به معنای این باشد که اثرات مشاهده شده در انسان‌ها ممکن است در حدود ۳۰ سال بعد خود را نشان دهند. بیکر همچنین خاطرنشان کرد که این تجمع بافت اسکار موجب می‌شود قلب نتواند به‌درستی استراحت کرده و احتمال نارسایی قلبی افزایش یابد.
شایان ذکر است که این اثر در موش‌هایی که تنها در شرایط بی‌وزنی شبیه‌سازی‌شده قرار گرفته بودند، مشاهده نشد، که این نکته تأکید می‌کند که فقط تشعشعات فضایی عامل اصلی آسیب به قلب بوده‌اند. با این حال، آزمایش‌های درازمدت نشان دادند که گروه موش‌های تحت شرایط بی‌وزنی، سطح پایین‌تری از سلول‌های ایمنی کلیدی را داشتند، که نشان‌دهنده این است که ریزگرانش نیز ممکن است بر جنبه‌های خاصی از سلامت طولانی‌مدت اثرگذار باشد.
دکتر روپک پاتاک، دانشیار علوم دارویی در دانشگاه علوم پزشکی آرکانزاس، که در این مطالعه دخیل نبوده، آن را «یک تحقیقات بسیار باارزش در حوزه زیست‌شناسی فضایی» توصیف کرد. با وجود تفاوت‌های بارز میان موش‌ها و انسان‌ها، این دو موجود بیش از ۹۰ درصد اطلاعات ژنتیکی مشترک و سیستم قلبی مشابهی دارند. بیکر و همکارانش امیدوارند که نتایج این تحقیق به ناسا کمک کند تا تدابیر حفاظتی بهتری را برای فضانوردان در ماموریت‌های طولانی‌مدت، از جمله داروهای قلبی یا افزایش حفاظت فضاپیماها، به مرحله اجرا درآورد.
نظرات کاربران