باشگاه خبرنگاران جوان؛ محبوبه‌کباری - فرزانه صادق، وزیر راه و شهرسازی، با تأکید بر نقش حیاتی توسعه حمل‌ونقل ریلی در تقویت زیرساخت‌های اقتصادی و تجاری کشور بیان کرد: گسترش شبکه ریلی علاوه بر اینکه هزینه‌های اقتصادی و مصرف انرژی را کاهش می‌دهد، به افزایش بهره‌وری، ارتقای ایمنی و تقویت تاب‌آوری ملی نیز کمک خواهد کرد و به همین خاطر، یکی از محورهای کلیدی سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی وزارت راه و شهرسازی در دوره دولت چهاردهم بوده است.
وی در نوزدهمین همایش بین‌المللی توسعه حمل‌ونقل ریلی به اهمیت راهبردی این حوزه در شرایط بحرانی اشاره نمود و اظهار کرد: تداوم حمل کالاهای اساسی، نهاده‌های تولید و کالاهای کلیدی و همچنین جابه‌جایی مسافران برای حفظ انسجام زندگی و حرکت چرخ‌های اقتصادی کشور از اهمیت بسیاری برخوردار است.
وزیر راه و شهرسازی با اشاره به حملات به زیرساخت‌های کشور در دوره جنگ تحمیلی اخیر خاطرنشان کرد: ایران در معرض جنگی ظالمانه قرار گرفت که طی آن، تمامی پروتکل‌های حقوق بشری و بین‌المللی نقض شد و زیرساخت‌های کشور به عنوان هدف قرار گرفتند. هفت پل ریلی که تحت حمله قرار گرفتند، زیرساخت‌های حیاتی برای ارتباط مناطق مختلف کشور به شمار می‌رفتند.
صادق ادامه داد: این اقدامات تنها به قصد تخریب زیرساخت‌های داخلی انجام نمی‌شد، بلکه هدف‌گذاری برای قطع ارتباط ایران با کشورهای همسایه نیز مد نظر قرار داشت. به طوری که نتانیاهو در اظهارات خود بر این نکته تأکید کرد که هدف، جدا کردن ایران از سایر کشورهای همسایه و بالعکس بوده است؛ که این امر به معنای قطع ارتباطات کریدوری و مختل کردن جریان جابه‌جایی کالاها و مسافران است.
وی ضرورت تقویت زیرساخت‌های ریلی کشور را مورد تأکید قرار داد و گفت: شبکه ریلی باید بر پایه زیرساخت پایدار، ناوگان آماده و نیروی انسانی توانمند، به عنوان حامی زنجیره تأمین کشور عمل کند. برای دستیابی به این هدف، توجه هم‌زمان به نوسازی ناوگان، نگهداری از زیرساخت‌ها، رفع گلوگاه‌های شبکه و ارتقای بهره‌وری در زمینه بهره‌برداری لازم است.
تبدیل موقعیت جغرافیایی ایران به درآمد پایدار با توسعه کریدورهای ریلی
وزیر راه و شهرسازی در ادامه به ظرفیت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی کشور اشاره کرد و گفت: موقعیت ایران در پیوند مسیرهای منطقه‌ای می‌تواند زمانی به منبع درآمد ارزی پایدار و رونق اقتصادی تبدیل شود که ما بتوانیم خدمات رقابت‌پذیر، منظم و قابل اطمینان ارائه نماییم. صاحبان کالا باید بتوانند با اطمینان به زمان، هزینه و کیفیت حمل کالای خود از طریق ایران تصمیم‌گیری کنند.
صادق تأکید کرد: از این رو، تکمیل کریدورهای ریلی به همراه دیپلماسی فعال در حمل‌ونقل، تسهیل فرآیندهای مرزی، هماهنگی تعرفه‌ها و توسعه خدمات منظم دنبال می‌شود. همچنین پیوند مؤثر بنادر، مراکز تولیدی و پایانه‌های لجستیکی به شبکه ریلی از اهمیت فراوان برخوردار است.
وی با تأکید بر نقش بخش خصوصی در محقق ساختن این اهداف گفت: شرکت‌های حمل‌ونقلی و لجستیکی در بخش خصوصی، شرکای اصلی ما در ایجاد و حفظ موقعیت رقابتی کشور به شمار می‌روند و بدون مشارکت فعال این بخش، پیشرفت در صنعت ریلی غیرممکن خواهد بود.
وزیر راه و شهرسازی در خصوص روند اجرای پروژه راه‌آهن چابهار ـ زاهدان توضیح داد: انتظار می‌رود در پاییز ۱۴۰۳، اتصال ریلی زاهدان به خاش به طول تقریبی ۵۰ تا ۶۰ کیلومتر برقرار شده باشد، و عملیات اجرایی مسیر خاش به چابهار نیز در حال پیگیری است. با این حال، اتصال ریلی خاش تا بندر چابهار هنوز به تکمیل نرسیده است.
صادق در رابطه با اهمیت استراتژیک این پروژه خاطرنشان کرد: اتصال ریلی زاهدان به چابهار یکی از پروژه‌های بسیار حیاتی و استراتژیک کشور به شمار می‌رود و با حمایت‌های ویژه آقای رئیس‌جمهور، دکتر پزشکیان، این پروژه با جدیت در حال پیگیری است.
وی همچنین گفت: رئیس‌جمهور به‌طور مرتب و حتی در برخی موارد چندین بار در هفته، موضوع راه‌آهن و توسعه زیرساخت‌های ریلی را پیگیری می‌کنند. به همین منظور، در دو سال اخیر حدود ۴۰ همت اعتبار به پروژه راه‌آهن چابهار ـ زاهدان تخصیص داده شده است؛ آن هم در شرایطی که بیش از یک سال از این مدت با وضعیت جنگی همراه بوده است.
وزیر راه و شهرسازی ابراز امیدواری کرد که این پروژه ظرف یک یا دو ماه آینده به بهره‌برداری برسد و گفت: توسعه خطوط ریلی و پیوند بنادر به شبکه راه‌آهن از اولویت‌های مهم دولت چهاردهم و رئیس‌جمهور به شمار می‌رود.
اهمیت اتصال بنادر شمالی و جنوبی به شبکه ریلی
صادق در پایان با اشاره به تجربیات کشور در شرایط محدودیت‌های حمل‌ونقلی و تجاری گفت: وقایع اخیر در بنادر شمالی و همچنین محاصره بنادر جنوبی نشان‌دهنده اهمیت برخورداری از شبکه ریلی متصل و کارآمد بوده است؛ زیرا بخشی از بار کشور باید از طریق بنادر شمالی وارد شود.
وی به اقداماتی که در مرکز لجستیکی آپرین انجام شده است اشاره کرد و افزود: اتفاقاتی که در دو سال گذشته در آپرین رخ داده است، بستر بهره‌برداری عملیاتی و رونق اقتصادی در این مجموعه را فراهم کرده و نشان داده که توسعه مراکز لجستیکی و اتصالات آنها به شبکه ریلی چقدر در افزایش ظرفیت حمل‌ونقل کشور مؤثر است.
وزیر راه و شهرسازی تأکید کرد: برای تحقق اهداف توسعه ریلی، علاوه بر ارتقای بهره‌وری و رفع گلوگاه‌ها، باید سهم حمل‌ونقل ریلی در جابه‌جایی بار و مسافر افزایش یابد. این هدف صرفاً با توسعه خطوط ریلی حاصل نمی‌شود، بلکه نیاز به توازن میان ظرفیت زیرساخت، ناوگان و کیفیت خدمات نیز دارد.
برقی‌سازی خطوط و استفاده از فناوری‌های نوین در راه‌آهن
صادق با تأکید بر اهمیت برقی‌سازی خطوط ریلی تصریح کرد: برقی‌سازی خطوط به عنوان یکی از سیاست‌های حیاتی این حوزه، با اولویت روی محورهای پرتردد و راهبردی پیگیری می‌شود، اما برای موفقیت آن نیاز به هماهنگی در توسعه خطوط، تأمین ناوگان، زیرساخت انرژی و سامانه‌های بهره‌برداری داریم و همکاری بخش حمل‌ونقل و انرژی در این زمینه تعیین‌کننده است.
وی همچنین بر ضرورت استفاده از فناوری‌های نوین در صنعت ریلی تأکید کرد و گفت: باید فرصت‌های فناوری را با جدیت در خدمت راه‌آهن قرار دهیم و چاره‌ای نداریم جز اینکه فناوری نقش مؤثرتری در این صنعت ایفا کند.
وزیر راه و شهرسازی افزود: دیجیتال‌سازی و هوش مصنوعی می‌توانند در مدیریت ظرفیت شبکه، پیش‌بینی خرابی تجهیزات، برنامه‌ریزی تعمیرات، افزایش ایمنی و بهبود خدمات بسیار مؤثر باشند. همچنین استفاده از فناوری زنجیره بلوکی در کاربردهای مناسب می‌تواند به شفافیت و رهگیری اسناد و مبادلات کمک نماید.
صادق با اشاره به معیار استفاده از فناوری تأکید کرد: ملاک ما در بهره‌برداری از فناوری، حل مسائل واقعی و بهبود قابل اندازه‌گیری عملکرد است. در زمینه انرژی نیز ذخیره‌سازها، سامانه‌های نوین تأمین توان و انرژی‌های تجدیدپذیر فرصت‌های جدیدی ایجاد کرده‌اند که باید به‌طور دقیق فنی و اقتصادی مورد تحلیل قرار گیرند.
تأمین لوکوموتیو همچنان از اولویت‌های اصلی وزارت راه است
وزیر راه و شهرسازی به مشکلات موجود در ناوگان کشش ریلی کشور اشاره کرد و گفت: موضوع لوکوموتیو برای ما از اهمیت زیادی برخوردار است؛ زیرا کمبود نیروی کشش و پایین بودن قابلیت دسترسی برخی از ناوگان دیزلی به‌طور مستقیم بر ظرفیت حمل‌ونقل و کیفیت خدمات مؤثر می‌سازد.
وی ادامه داد: در دو سال گذشته، این موضوع از محورهای اصلی پیگیری رئیس‌جمهور، وزارت راه و شهرسازی و شرکت راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران بوده است. با تلاش مدیرعامل و مجموعه راه‌آهن، تأمین منابع و حمایت از سرمایه‌گذاران بخش خصوصی، تعداد لوکوموتیوهای فعال و میزان آمادگی آنها تا حدودی بهبود یافته است، اما این اقدامات کافی نیست و همچنان با جدیت پیگیری می‌شود.
امضای تفاهم‌نامه‌های متعدد با بخش خصوصی برای توسعه زیرساخت و ناوگان
صادق با اشاره به افزایش همکاری وزارت راه و شهرسازی با بخش خصوصی در دولت چهاردهم اظهار داشت: بیشترین توافق‌نامه‌ها و تفاهم‌نامه‌های وزارت راه و شهرسازی با بخش خصوصی در حوزه ریلی منعقد شده است. تعبیر آشتی با بخش خصوصی که توسط رئیس کمیسیون عمران مجلس مطرح شد، بسیار معنادار است، اما پس از این آشتی باید اقدامات عملی نیز انجام شود که این اقدامات در قالب توافق‌نامه‌های مختلف پیگیری شده است.
وی افزود: این همکاری‌ها در زمینه تکمیل و تجهیز ناوگان و همچنین توسعه زیرساخت‌ها انجام شده است. توسعه زیرساخت‌ها فقط به معنای افزایش طول خطوط راه‌آهن نیست، بلکه شناسایی گلوگاه‌ها و نقاط اصلی تولید و جذب بار و برنامه‌ریزی برای سرمایه‌گذاری در این بخش‌ها از اهمیت بیشتری برخوردار است.
وزیر راه و شهرسازی تأکید کرد: در این راستا، دوخطه و چهارخطه کردن مسیرها، رفع گلوگاه‌های شبکه و توسعه مراکز لجستیکی و پایانه‌های مرزی در دستور کار قرار دارد. بخش قابل توجهی از تفاهم‌نامه‌ها با دو کشور همسایه تنظیم شده و پیگیری توسعه مراکز لجستیکی و پایانه‌های مرزی تا همچنان ادامه خواهد داشت.
توسعه لوکوموتیوهای تمام‌باتری و بازسازی ناوگان با فناوری هیبریدی
صادق درباره تفاهم‌نامه‌هایی که در این همایش به امضا می‌رسد، بیان کرد: تفاهم‌نامه‌هایی برای تأمین لوکوموتیوهای تمام‌باتری، بازسازی لوکوموتیوهای فعلی با استفاده از سامانه‌های هیبریدی مبتنی بر باتری و همچنین احداث نیروگاه‌های خورشیدی در محورهای ریلی قابل انعقاد خواهد بود که این موضوع یک گام مهم در راستای سرمایه‌گذاری و استفاده از فناوری‌های نوین برای پاسخ به نیازهای صنعت ریلی به شمار می‌رود.
وی ضمن قدردانی از رویکرد همکاری‌آمیز وزارت نیرو و همکاران معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری، سرمایه‌گذاران و شرکت‌های دارای فناوری تصریح کرد: از حمایت‌ها و همیاری این نهادها و همچنین پیگیری مدیرعامل و همکاران شرکت راه‌آهن به صورت صمیمانه قدردانی می‌کنم.
وزیر راه و شهرسازی افزود: شکل‌گیری این همکاری‌ها نشان می‌دهد که با همکاری و هم‌افزایی دستگاه‌های اجرایی، دانشگاه‌ها و بخش خصوصی می‌توان برای مسائل پیچیده صنعت ریلی راه‌حل‌های عملی پیدا کرد.
صادق در پایان تأکید کرد: ما در وزارت راه و شهرسازی از مشارکت مؤثر سرمایه‌گذاران به‌طور جدی حمایت می‌کنیم و تقویت اعتماد آنها را از مسئولیت‌های خود می‌دانیم. توسعه صنعت ریلی بدون همکاری فعال بخش خصوصی و استفاده از ظرفیت‌های مالی و تخصصی آن امکان‌پذیر نیست.
دانشگاه‌ها بازوی علمی توسعه صنعت ریلی هستند
وی در خصوص نقش دانشگاه‌ها و مراکز علمی در توسعه حمل‌ونقل ریلی تصریح کرد: دانشگاه‌ها و مراکز علمی، داخل و خارج کشور، جایگاه بنیادی در این زمینه دارند و از انتخاب دانشگاه علم و صنعت برای برگزاری این همایش مهم توسط آقای دکتر ذاکری و همکارانشان سپاسگزاری می‌کنم.
وزیر راه و شهرسازی ادامه داد: امید داریم که همکاری میان دانشگاه و صنعت از مراحل تعریف مشکل تا طراحی، آزمون و ارزیابی راه‌حل‌ها ادامه یابد تا امکانات علمی دانشگاه‌ها به منظور حل مسائل واقعی صنعت ریلی به کار گرفته شود.
صادق با ابراز خوشبینی نسبت به آینده صنعت ریلی کشور خاطرنشان کرد: شخصاً نسبت به آینده راه‌آهن امیدوارم؛ به ویژه با حمایت‌های ویژه رئیس‌جمهور و تأمینی که از توان متخصصان، تجربه کارکنان، ظرفیت علمی دانشگاهیان، توان تولیدکنندگان داخلی و اعتماد سرمایه‌گذاران داریم.
وی در پایان گفت: وظیفه ما این است که این پتانسیل‌ها را به خدمات ایمن‌تر، قطارهای منظم‌تر، ظرفیت‌های بیشتر حمل‌ونقل، بهره‌وری بالاتر و فرصت‌های اقتصادی وسیع‌تر تبدیل کنیم. امیدوارم این همایش زمینه‌ساز همکاری‌های پایدار و اقدامات مثمرثمر برای توسعه صنعت ریلی، خدمات‌رسانی بهتر به مردم و تقویت اقتصاد کشور باشد.