ابوالفضل فرجی چهارشنبه ۲۷ آبان در مراسم تجلیل از برگزیدگان بخش کشاورزی جنوب کرمان با اشاره به شکل‌گیری مراکز ترویجی، تحقیقاتی و آموزشی اظهار کرد: این مراکز موجب شد تولید مواد غذایی به شدت افزایش یابد و بیماری‌ها کنترل شود. با ورود مکانیزاسیون، تراکتور، کودهای شیمیایی و انرژی‌های کمکی، کشاورزی متحول شد. حدود ۵۰ سال پیش ارقامی از گندم تولید شد که عملکردشان چهار تا پنج برابر افزایش یافت و کشورهایی مانند ایران و پاکستان تا حد زیادی پاسخگوی جمعیت رو به افزایش جهان شدند.

وی افزود: حدود ۴۰ تا ۵۰ سال پیش به تدریج مشکلات جدیدی ایجاد شد؛ دغدغه تمام شدن انرژی نفتی، چالش‌های زیست‌محیطی و تغییرات اقلیمی باعث شد محققان و کارشناسان به روش‌های جدیدتری مانند کشاورزی حفاظتی بیندیشند.

 به گفته فرجی، مقرراتی مانند ماده ۷۱ و سخت‌گیری کشورها بر باقی‌مانده سم و نیترات، کشاورزان را به تولید محصول سالم‌تر سوق داده است.

خاک، آب و اقلیم و چالش‌های جدی بخش کشاورزی

رئیس موسسه آموزش و ترویج کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی با بیان اینکه چالش‌های زیست‌محیطی و اقلیمی، بخش‌های زیادی از کشور از جمله جنوب کرمان را درگیر کرده، گفت: تولیدات بخش کشاورزی کشور ۵۰ سال پیش حدود ۲۵ میلیون تن بود و سال گذشته بر اساس آمار بانک مرکزی به ۱۳۷ میلیون تن رسید؛ یعنی رشد ۴۵۰ درصدی. اما زمین‌های کشاورزی نیز تغییر کرده و در بعضی استان‌ها مانند اصفهان اراضی اضافه شد، اما بخشی از اراضی خوب از دست رفت و به خانه، شهر و روستا تبدیل شد.

وی ادامه داد: اول انقلاب حدود ۱۷ میلیون هکتار اراضی داشتیم، اما وضعیت خاک بهتر نشده است. هر ۰.۰۱ درصد کاهش مواد آلی خاک، پتانسیل تولید محصولات زراعی مانند گندم، جو و کلزا را حدود ۱۵۰ واحد کاهش می‌دهد. خاک خوب کشاورزی باید حداقل سه تا پنج درصد ماده آلی و حدود یک و نیم تا دو درصد کربن داشته باشد، در حالی که اکنون خاک بسیاری از مناطق کشور کمتر از یک درصد ماده آلی دارد.

فرجی با اشاره به وضعیت بارندگی گفت: پنج دهه قبل میانگین بارندگی کشور ۲۷۰ میلی‌متر بود و سال گذشته در جنوب کرمان حدود ۱۰۰ میلی‌متر شنیده شده و در حالی است که میانگین بارندگی جهانی حدود ۸۰۰ میلی‌متر است. سرمایه‌گذاری لازم نیز در بخش کشاورزی اتفاق نیفتاده و این بخش با وجود اهمیت بسیار زیاد، مظلوم‌ترین بخش است.

مقاومت بخش کشاورزی در شرایط تحریم و مشکلات اقتصادی

وی با تأکید بر اینکه نباید خودزنی کرد، افزود: سال گذشته با وجود بدترین تحریم‌ها، تحریم دریایی و محدودیت صادرات در برخی کشورها، دو جنگ تحمیلی و اصلاح نرخ ارز، بخش کشاورزی عملکرد قابل قبولی داشت. اگر چنین اتفاقاتی در برخی کشورها رخ می‌داد، کشور به هم می‌ریخت.

فرجی افزود: با وجود همه مشکلات، در چند سال گذشته ۹ میلیون تن افزایش تولید داشتیم و بدترین شرایط بارندگی را تجربه کردیم. کشاورزی تنها بخشی بود که رشد اقتصادی مثبت داشت، در حالی که برخی بخش‌ها رشد منفی ۱۰ درصد داشتند. این موفقیت با کمک دانش فنی محققان به دست آمد، دانشی که یا تولید یا بومی‌سازی شد و با کمک کارشناسان به مزارع رسید.  کشاورزان پیشرو نیز به عنوان رهبران و مدیران محلی و بازوان قوی بخش کشاورزی کمک کردند عملکرد مزارع دیگر افزایش یابد.

معاون سازمان تات با اشاره به چالش‌های آفات و بیماری‌ها گفت: در جنوب کرمان بیش از ۸۰ نوع محصول کشت می‌شود و حداقل ۵۰۰ نوع بیماری وجود دارد که اگر مدیریت نشود، به شدت بر تولید تأثیر می‌گذارد. مشکلات بازرگانی و محدودیت صادرات برخی محصولات به دلیل تحریم‌ها نیز فشار زیادی بر کشاورز و کارشناس وارد می‌کند.

وی با بیان اینکه بخش کشاورزی به لحاظ نیروی انسانی مشکل دارد، گفت: یک زمان برای مراکز جهاد کشاورزی نیرو جذب شد و اتفاق خوبی افتاد، اما اکنون دولت باید به سمت سیاست‌گذاری، هدایت و استفاده از بخش خصوصی برود. اگر بخش خصوصی ضعیف است، مشکل از خود ماست. باید از دانشگاه‌ها استفاده کنیم حدود ۱۱ هزار نفر هیئت علمی در بخش کشاورزی در دانشگاه‌ها وجود دارند.

به گفته فرجی، بار اصلی بسیاری از مشکلات بخش کشاورزی بر دوش حدود ۱۷۰ نفر است و بیش از ۹۵ درصد نشریات فنی و ترویجی توسط همین تعداد تولید می‌شود.

رئیس موسسه آموزش و ترویج کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به تجربه خود در راهنمایی بیش از ۱۰۰ رساله دکترا، گفت: اگر عضو هیئت علمی دانشگاه پای کار بیاید و برای او برنامه تعریف شود، می‌توان مشکل حل کرد. نباید فقط تک‌پروژه و تک‌رساله انجام شود و خروجی نداشته باشد. نمونه آن یک مشکل ۴۰ ساله در گلستان بود که با تیم نزدیک ۳۰ نفری و هفت رساله دکترا حل شد. برخی چالش‌ها مانند توسعه یک بذر خیلی سخت نیست، اما مدیریت برخی مسائل مانند بیماری‌ها سخت‌تر است و عوامل مختلف اقلیمی بر آن اثر می‌گذارد.

انرژی و جایگاه واقعی مصرف در کشاورزی

دبیر کمیته نهادسازی، فرهنگ‌سازی و ترویج مصرف انرژی بیان کرد: بخش کشاورزی با وجود نقش مهم در امنیت ملی و امنیت غذایی همیشه تحت فشار است که چرا این‌قدر انرژی مصرف می‌کند؛ اما بر اساس آمار وزارت نیرو، کل مصرف انرژی بخش کشاورزی زیر پنج درصد و حدود ۴/۸ درصد مصرف انرژی کشور است.

وی تأکید کرد: برای تحول در بخش کشاورزی باید تحقیقات و دانشگاه واقعاً کمک کنند و کنار کارشناسان و کشاورزان پای کار باشند. مراکز خدمات کشاورزی باید حداقل قابلیت گزارش‌گیری داشته باشند و همکاری لازم انجام شود. باید از بخش خصوصی با رعایت ملاحظات استفاده کرد.

فرجی افزود: در سازمان نظام مهندسی ۳۷۰۰ مرکز خدمات غیردولتی وجود دارد و یکی از این مراکز در ماهان کرمان نشان داد که می‌تواند کار فنی انجام دهد و به بخش کشاورزی کمک کند.

وی با اشاره به سه شرط مدیریتی خود گفت: باید به بخش خصوصی کمک کنیم و شرایط رقابت ایجاد شود تا همه امکان ورود داشته باشند؛ نه اینکه یک شرکت یا مرکز خدماتی احساس کند لطف زیادی می‌کند. همچنین کالاها و خدمات بخش خصوصی باید مورد تأیید باشد؛ اگر کودی عرضه می‌شود باید موسسه تحقیقات آن را تأیید کرده باشد و اگر سمومی عرضه می‌شود نیز باید تأییدیه داشته باشد. سومین انتظار از مراکز دولتی این است که فقط دنبال پول و فروش محصول نباشند و بر آموزش و توانمندسازی کشاورزان تمرکز کنند.

انتهای پیام

خبرنگار: سیمین سنجری