به نقل از ایسنا، دوره پیری به عنوان یکی از مراحل تحولآفرین و حساس در روند طبیعی زندگی انسان شناخته میشود که تغییرات اساسی فیزیولوژیکی و روحی را به همراه دارد. بر اساس پیشبینیهای انجام شده از سوی نهادهای بینالمللی، جمعیت افراد سالمند به طور مستمر در حال افزایش است و جامعه ایرانی نیز در حال تجربه تغییرات عمیق در این زمینه است؛ این پیامد ضرورت حفظ احترام، کرامت اجتماعی و رفع نیازهای اساسی این قشر را به یک اولویت محوری تبدیل کرده است. افراد سالخورده به دلیل کاهش طبیعی ظرفیت بازسازی انرژی بدنی، به طور قابل توجهی در معرض ابتلا به بیماریها و ناتوانیهای مزمن قرار میگیرند. در این راستا، اضطراب ناشی از مرگ به عنوان یک مسأله روحی و عاطفی، به شدت بر سلامت روان و کیفیت زندگی سالمندان تأثیر میگذارد و میتواند موجب ایجاد احساس درماندگی، انزوا، کاهش نشاط و کاهش توانایی کنترل هیجانات در برابر چالشهای روزمره شود.
رویارویی با افق پایانی عمر یک فرآیند پیچیده است که با اختلالات خلقی، ترسهای درونی، حس درماندگی، میل به انزوا و تشدید اضطراب ارتباط عمیقی دارد و عدم توانایی در پذیرش روانی این موضوع، میتواند منجر به افت قابل توجهی در سلامت روان شود. به همین خاطر، طراحی و پیادهسازی مداخلات بالینی مؤثر با هدف تقویت توانایی انطباق سالمندان به امری ضروري تبدیل میشود. در این زمینه، «معنادرمانی» به عنوان یک رویکرد راهبردی شناخته میشود که هدف آن کشف ارزشهای حقیقی فردی، دستیابی به نگرش جدیدی از شرایط انسانی در دنیا و بازتعریف اهداف زندگی در حال و آینده است. این روش درمانی با تکیه بر تکنیکهای گفتگو، استدلال و عمیقسازی خودشناسی، نابسامانیهای عاطفی را به عنوان فرصتی برای تلاش معنوی در نظر میگیرد و توانایی سازگاری با شرایط سخت را تقویت میکند؛ با این حال، به دلیل گوناگونی نتایج در مطالعات گذشته، نیاز به یک ارزیابی جامع و شفاف از اثربخشی آن امری ضروری به نظر میرسد.
در این راستا، علی افشاری از گروه روانشناسی دانشکده علوم انسانی دانشگاه مراغه به همراه دانشگاه اصفهان، تحقیقی هدفمند را با استفاده از روش فراتحلیل برای ارزیابی دقیق تأثیر جلسات معنادرمانی بر کاهش اضطراب مرگ در سالمندان ایرانی طراحی و به مرحله اجرا درآوردند تا پاسخی روشن به تفاوتهای موجود در پژوهشهای قبلی ارائه دهند.
محققان به طور جامع به بررسی پایگاههای معتبر علمی نظیر ایرانداک، جهاد دانشگاهی، مگایران، نورمگز و گوگل اسکولار در بازه زمانی ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۴ میلادی پرداختند. در نهایت، ۲۳ پژوهش انتخاب و یافتههای آنها مورد تحلیل و ارزیابی قرار گرفت.
تحلیلهای آماری به وضوح نشان داد که اجرای مداخلات معنادرمانی به کاهش معناداری در میزان اضطراب و هراس از مرگ در افراد سالمند منجر میشود. همچنین نتایج بهدستآمده تأیید کردند که اثر این روش درمانی در سالمندان زن و گروههای درمانی ترکیبی به صورت قابل توجهی از سالمندان مرد بیشتر بوده است. بعلاوه، تطابق موقعیتهای مختلف اقامتی نشان داد که کارایی این برنامهها در میان سالمندانی که در مراکز مراقبت شبانهروزی زندگی میکنند، نسبت به آنهایی که در جمع گرم خانواده سکونت دارند، به شکل برجستهتری مشهود است.
این یافتهها که در قالب یک مقاله علمی پژوهشی در نشریه «سالمندشناسی»، یکی از نشریات معتبر علمی وابسته به انجمن علمی پرستاری ایران منتشر شدهاند، نشاندهنده این واقعیت است که استفاده از پروتکلهای روانشناختی مبتنی بر معنا میتواند به عنوان یک چارچوب معتبر درمانی، در بهبود شاخصهای سلامت روان و انطباق در دوران کهنسالی مؤثر واقع شود. نرمی و تعادل این مشاورهها در ساختار ارائه خدمات حمایتی و مراکز مراقبت روزانه یا شبانهروزی میتواند به افزایش احساس خوشبختی، غلبه بر یأس و احیای حس مؤثر بودن در مواجهه با اواخر زندگی کمک کند و به تسهیل یک رویارویی همدلانه با مفهوم مرگ یاری رساند.
در توضیح اینکه چرا این درمان مؤثر است، باید اشاره کرد که معنادرمانی به سالمند کمک میکند تا ارتباط خود را در سه بعد حیات شامل رابطه با خود، محیط اطراف و تعامل با دیگران تجدید کند. در مواجهه با واقعیت ناپایداری جسم، آگاهی از باقیمانده اختیارات و قابلیتهای خود و هدایت به سمت اهدافی متناسب با شخصیت فرد، میتواند شجاعت ادامه زندگی را افزایش دهد و چرخهی تنشهای ناشی از ترس فلجکننده را متوقف سازد.
علاوه بر این، بهتر عمل کردن سالمندان ساکن خانههای سالمندان را میتوان به تمایل بیشتر آنان برای درک تعلق اجتماعی، خروج از انزوا و بازیابی امید پس از جدایی از محیط خانوادگی نسبت داد؛ مسئلهای که در کنار نیاز فزاینده عاطفی سالمندان بهویژه زنان، بستری مناسب برای اثرگذاری عمیقتر این روش درمانی فراهم میآورد و ضرورت توجه به جنسیت و بستر زیستی افراد را در طراحی این دورهها یادآوری میکند.
انتهای پیام
نظرات کاربران