فرارو- یک تیم تحقیقاتی به تازگی به بررسی این پرسش عمیق پرداخته‌اند که در صورتی که حیات هرگز نتوانسته بود بر روی زمین ادامه یابد، سرنوشت این سیاره چگونه رقم می‌خورد.

به گزارش فرارو به نقل از ساینس الرت، نتایج تحقیقات به‌دست‌آمده که در مجله علمی «پلنتری ساینس ژورنال» (The Planetary Science Journal) منتشر گردیده، تنها یک خیال‌پردازی یا تصور نیست؛ بلکه پاسخی علمی به یکی از مهم‌ترین سؤالات اخترزیست‌شناسی و پژوهش جدیدی پیرامون ایده‌ مطرح‌شده در «فرضیه گایا» به شمار می‌آید. این فرضیه به این موضوع اشاره دارد که موجودات زنده بر روی زمین به گونه‌ای با محیط فیزیکی سیاره تعامل می‌کنند که موجب حفظ شرایطی مناسب برای حیات می‌گردد و نوعی تعادل و پایداری سیاره‌ای ایجاد می‌کند.

این تحقیق زیر نظر سامانتا گیلبرت-جانیزک، اخترزیست‌شناس دانشگاه واشنگتن انجام شده است. در این مطالعه، دانشمندان به عقب بازگشته‌اند تا ببینند چگونه زمین­ می‌توانست بدون هیچ‌گونه کمک از سوی موجودات زنده طی میلیاردها سال تکامل یابد. پژوهشگران در مقاله خود به یکی از سؤالات بی‌پاسخ در زمینه تکامل زمین اشاره کرده‌اند که آیا سیاره ما می‌توانست در طول زمان‌های میلیارد ساله، بدون دخالت موجودات زنده، همچنان شرایط سکونت را حفظ کند. از آنجا که زیست‌شناسی نقش کلیدی در ساختار سطح زمین ایفا می‌کند، این پرسش به طور عمده مطرح می‌شود که آیا وجود حیات برای حفظ امکان سکونت در یک سیاره سنگی ضروری است؟

گیلبرت-جانیزک و همکارانش برای دست‌یابی به پاسخی به این سؤال، یک مدل پیچیده رایانه‌ای از زمین بدون حیات طراحی کردند. آن‌ها در این مدل تمامی اجزای دیگر محیط فیزیکی سیاره شامل هسته، گوشته، پوسته، جو، اقیانوس‌ها و تابش‌های دریافتی از خورشید را لحاظ کردند و نحوه گردش مواد شیمیایی در بخش‌های مختلف سیاره را محاسبه نمودند. آن‌ها در مجموع ۱۹ ویژگی کلیدی سیاره‌ای شامل جریان گرما، شیمی اقیانوس‌ها و دمای سطح را شبیه‌سازی کرده و روند تکامل این زمین مجازی را در بازه ۵ میلیارد ساله، از زمان شکل‌گیری اولیه زمین تا حدود ۵۰۰ میلیون سال آینده رصد کردند.

علاوه بر پاسخ به پرسش‌های بنیادی در مورد سرنوشت زمین بی‌حیات، نتایج این شبیه‌سازی‌ها کاربردهای عملی در نجوم معاصر دارند و به دانشمندان کمک می‌کنند تا نشانه‌های جوی و شیمیایی شناسایی‌شده در سیارات دورتر را با دقت بیشتری درک کنند. به بیان گیلبرت-جانیزک، این مدل نشان می‌دهد که چگونه سیاراتی که قابلیت سکونت دارند، اما فاقد حیات‌اند، ممکن است ویژگی‌های سیارات زنده را تقلید کنند. به این ترتیب، هنگام تجزیه و تحلیل داده‌های مربوط به جو یک سیاره فراخورشیدی، این ابزار به پژوهشگران کمک می‌کند پیش‌بینی دقیق‌تری از احتمال وجود حیات در سطح آن سیاره ارائه دهند.

نتایج حاصل از بررسی زمین غیرزنده شبیه‌سازی‌شده بسیار شگفت‌آور بود. به‌نظر می‌رسد که عدم وجود حیات تأثیر عمده‌ای بر سرنوشت کلی سیاره در طی میلیاردها سال نمی‌گذارد و پیامد عمده، فقدان اکسیژن در جو زمین به دلیل عدم وجود فرآیند فتوسنتز است. علی‌رغم اینکه اکسیژن جوی برای تعداد زیادی از اشکال پیچیده حیات ضروری و غیرقابل انکار است، اما در علم نجوم به‌عنوان یک پیش‌شرط برای قابلیت سکونت به‌حساب نمی‌آید؛ چرا که در اخترشناسی، قابلیت سکونت معمولاً بر اساس توانایی یک سیاره در نگهداری آب مایع در سطح آن تعریف می‌شود. از این رو، زمین بدون حیات نیز به نسبت زمین امروزی ما مقادیر مشابهی از آب را حفظ کرده بود.

تیم تحقیقاتی می‌گوید که یک سیاره زمین‌سان قادر است تا دمای سطحی قابل سکونتی را طی ۴.۵ میلیارد سال تحولات و حتی فراتر از آن، صرفاً با اتکا به فرآیندهای غیرزیستی حفظ کند، بدون اینکه به تغییرات زیستی برای تنظیم آب و هوا وابسته باشد. در این میان، چرخه کربنات-سیلیکات که به واسطه تعامل میان هوازدگی سنگ‌های سیلیکاتی، خروج گازهای آتشفشانی و شیمی اقیانوس‌ها به وجود می‌آید، یک بازخورد منفی قدرتمند تولید می‌کند. این چرخه طبیعی باعث می‌شود که با وجود افزایش حدود ۳۰ درصدی در درخشش خورشید در طول ۴.۵ میلیارد سال گذشته، میزان دی‌اکسید کربن در جو و دمای سطح زمین در حدود قابل سکونت باقی بماند.

البته، این نتایج به‌طور کامل فرضیه گایا را رد نمی‌کنند و پژوهشگران تصریح می‌کنند که نمی‌توانند احتمال این که حیات بر روی زمین به فرآیندهایی که ثبات اقلیمی را تقویت می‌کنند کمک می‌کند را نادیده بگیرند. آن‌ها همچنین به برخی محدودیت‌ها و ساده‌سازی‌ها در مدل خود، از جمله فرضیات مرتبط با زمین‌ساخت صفحه‌ای، شیمی جو و سازوکارهای تنظیم کننده اقلیم زمین اشاره دارند. با این حال، نتایج به‌دست‌آمده از این شبیه‌سازی به وضوح نشان می‌دهد که وجود حیات شرط لازم برای حفظ سکونت در یک سیاره سنگی نیست.

پژوهشگران در نتیجه‌گیری نهایی خود بیان می‌کنند که زمین غیرزنده نیز می‌توانست از لحاظ ژئوفیزیک جهانی و اقلیم به وضعیتی مشابه زمین حال حاضر تکامل یابد، با این تفاوت که فاقد اکسیژن کافی در جو خود بود. این پیشرفت علمی به مباحث جاری در مورد فرضیه گایا ابعادی جدید می‌بخشد و نشان می‌دهد که مفهوم حیات و قابلیت سکونت یک سیاره تا حدی از یکدیگر مستقل هستند.