اصلیترین هدف هوش مصنوعی همواره این بوده است که به درمان دردهای انسانها و گرهگشایی از بیماریهای مختلف کمک کند. با این حال، بررسیهای تازه نشان میدهد که همین ابزار قدرتمند میتواند مسیرهایی را بپیماید که برای جامعه بشری نگرانکننده باشد. اکنون پژوهشگران موفق شدهاند ویروسهایی را با AI طراحی و تولید کنند؛ ویروسهایی که در طبیعت نمونهای از آنها مشاهده نشده است. چنین دستاوردی، بهطور جدی بحثهای زیستامنیتی را در سطح جهانی به جریان انداخته است.
تولد ویروسهای نوین؛ دستاوردی که از مرزهای پژوهش عبور کرده است
در جدیدترین گزارشها، تیم پژوهشی Arc Institute مستقر در کالیفرنیا اعلام کرده است که با تکیه بر مدل زبان ژنومی Evo به ساخت ویروسهای تازه دست یافتهاند. این مدل از طریق آموزش بر مبنای DNA ویروسهای طبیعی، به جای تقلید صرف، به تولید «فرمولها» و طرحهای جدید برای ویروسهای نوآورانه پرداخته است. در ادامه، دانشمندان این مولکولهای پیشنهادی را سنتز کردند و سپس به ارزیابی عملکرد آنها پرداختند. نتایج نشان دادند که ویروسهای حاصل توانایی آلودهسازی باکتریها را دارند و میتوانند در محیط زیستی خود گسترش پیدا کنند. نکته مهم این است که این ویروسها طبق گزارشها برای انسان خطری مستقیم ندارند و فقط باکتریها را هدف قرار میدهند؛ زیرا منشأ آنها از یک ویروس بیخطر Phi X-174 بوده است. با وجود اینکه طبق روال معمول برای تولید ۱۶ ویروس زنده حدود ۷۰۰ هزار بار تلاش لازم است، مدل Evo توانست نمونههایی بسازد که حتی «مقاومت دوطرفه» E. coli را نیز در عمل دور بزند.
هشدارهای جدی زیستامنیتی و شکافهای نظارتی در برابر فناوری مولد
این رخداد، نگرانیها را از حالت نظری خارج کرد و به مسئلهای فوری تبدیل شد. پروفسور تام اینگلسبی و دکتر موریتز هانکه از دانشگاه جانز هاپکینز در واکنش به این موضوع هشدار دادند: «اکنون توانایی ساخت ژنومهای ویروسی با AI مولد وجود دارد، اما چارچوب حکمرانی ایمن برای آن هنوز شکل نگرفته است.» در ادامه توضیح داده شد که مؤسسه ملی سلامت آمریکا (NIH) برای جلوگیری از برخی پژوهشهای پرریسک، سیاستهایی وضع کرده است؛ با این وجود، این محدودیتها شامل تحقیقات محاسباتی مبتنی بر AI نمیشود. به بیان دیگر، اجرای محدودیتها فقط درباره «نهادهای نگرانکننده» اعمال میگردد؛ یعنی همان گروههایی که پیشتر شناسایی شدهاند. پرسش اصلی اما اینجاست که اگر روزی AI یک ویروس جدید و مضر بسازد، در عمل چه کسی و با چه سازوکارهایی میتواند قانون را به مرحله اجرا درآورد و اثر آن را کنترل کند؟