عبور از خوش بینی به خوش خیالی

درباره افراط در خوش‌بینی ضرب‌المثلی هست که می‌گوید «ان‌شالله گربه است.» داستان این بوده که شخصی سحر برای عبادت برمی‌خیزد. وقتی می‌خواهد پوستینش را بپوشد، می‌بیند سگی که در باران به داخل خانه پناه آورده با موهای خیس روی آن خوابیده است. با عصا بر سر او می‌زند. سگ زوزه‌کشان فرار می‌کند.

مرد می‌خواهد بدون پوستین به حیاط برود ولی سرمای شدید مانع می‌شود. کمی تامل کرده برمی‌گردد و پوستین را به دوش می‌اندازد و می‌گوید: این سگ نبود ان‌شاءالله گربه بود. زیاده‌روی و چشم بستن روی واقعیات درباره هر چیزی و هر آدمی آسیب‌های خودش را دارد و اگر خوش‌بینی غیرواقعی به یک موضوع چندین‌بار اتفاق بیفتد از خوش‌بینی عبور کرده و به خوش‌خیالی می‌رسیم که این حالت بسیار آسیب‌ساز است.

درباره این وضعیت و خوش‌بینی در اقتصاد ایران مثال‌های قابل‌اعتنایی داریم که معلوم نیست چرا بارها و بارها تکرار می‌شود. به‌طور مثال می‌توان به داستان آسیب بنیادین تجارت خارجی به دلیل از دست رفتن امکان جابه‌جایی کالا از امارات و نیز محاصره دریایی بندرها اشاره کرد.

از همان روزی که آمریکایی‌ها اعلام کردند تجارت خارجی ایران را با اخلال روبه‌رو می‌کنند گروهی از مدیران و نیز سیاست‌ورزانی که با حمل‌ونقل و لجستیک آشنایی ندارند بدون مکث شروع به پمپاژ خوش‌خیالی کردند.

یکی گفت بندرهای شمال جانشین بندرهای جنوب می‌شود، دیگری گفت ایران هزاران کیلومتر مرز زمینی دارد و جابه‌جایی کالا برای ایران از این مناطق مرزی ممکن است و نباید هراس کرد اما در عمل و در روزهای تازه‌سپری‌شده گلایه‌های واقعی پرشماری از سخت و دشوار بودن جابه‌جایی کالا نیز به گوش رسیده است.

ا این همه بازهم می‌خوانیم که معاون وزیر و سکاندار تجارت خارجی در جمع خبرنگاران می‌گوید: علاوه بر مسیر دریایی ۲۶گذرگاه رسمی دیگر برای انجام مبادلات تجاری کشور وجود دارد. اقتصاد کشور به‌گونه‌ای است که مسیرهای متنوعی برای تامین نیازهای تجاری موجود است.

البته در صورت استفاده از مسیرهای جایگزین هزینه‌های حمل‌ونقل افزایش می‌یابد و ممکن است زمان ترانزیت طولانی‌تر شود و برخی زیرساخت‌ها نیز نیازمند توسعه باشند. در صورت تشدید شرایط تحریم، افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل قابل‌انکار نیست و در برخی مسیرها حتی توجیه اقتصادی برخی کالاهای صادراتی کاهش یافته است اما در مجموع با توجه به تنوع مسیرها و فرصت‌های موجود، تجارت کشور دچار انسداد نمی‌شود

.این مدیر ارشد تجارت خارجی از آن دسته مدیرانی است که پمپاژ خوش‌بینی کرده و آنقدر جلو می‌رود که به خوش‌خیالی برسد. اگر این داستان به زیان خود وی بود شاید اشکال نداشت اما این پمپاژ خوش‌خیالی برای کشوری است که تجارت خارجی‌اش دهه‌های پرشماری است بر پایه‌های بندرها و جزیره‌های جنوب بنا نهاده شده و این اتفاقی نبوده و نیست. شوربختانه این مثال در هر بخشی از فعالیت‌های ملی در اقتصاد، در آموزش و در بهداشت و درمان دیده می‌شود.