هفت خط قرمز و سه محور مذاکره
ساعت 24 - هیئت قطری که چهارشنبه وارد تهران شده بود، تا ساعت پنج صبح پنجشنبه موفق شد با تماسهای مستقیم با کاخ سفید، متن تفاهم فعلی را نهایی کند. به عبارت دقیقتر، همه تهدیدهای لفظی ترامپ در روز پنجشنبه در حالی انجام میشد که متن توافق در سحرگاه همان روز به تفاهم اولیه رسیده بود.
تحلیلگران این رفتار ترامپ را تلاشی برای «روایتسازی پیروزی» ارزیابی میکنند؛ او میخواست پایان جنگ را نه نتیجه دیپلماسی فشرده، که محصول تهدید نظامی خود معرفی کند؛ آنهم دقیقا در شرایطی که آمریکا متهم به جنایت جنگی در ایران شده و این روایت رسانههای غربی از حملات جنگ یکروزه اخیر است که پرده از جنایت جنگی ترامپ برمیدارد.
سیریک؛ نقطه عطف حقوقی
حمله چهارشنبه ۱۰ژوئن به تاسیسات ذخیره آب در روستای بمانی، در فاصله دومایلی تنگه هرمز، نقطه عطفی در ادامه جنگطلبیهای ترامپ بود. به گزارش گاردین، کارشناسان نظامی و حقوقی پس از بررسی گزارشهای رسانهای و شواهد تصویری، اظهار کردند این حملات میتواند جنایت جنگی محسوب شود. به گزارش شرق برایان فینوکاین، وکیل سابق وزارت خارجه آمریکا تاکید کرد: «هدف یا نظامی است یا غیرنظامی؛ حمله به یکی قانونی است، حمله به دیگری جنایت جنگی است».
سناتور تیم کین از ویرجینیا نیز در واکنشی بیسابقه گفت: «ایران در حال حاضر یکی از کشورهای جهان با بیشترین تنش آبی است و ما در اواسط تابستان هستیم. قطع آب برای غیرنظامیان ویرانگر خواهد بود». نیویورکتایمز نیز گزارش داد هدف قراردادن عمدی زیرساختهای غیرنظامی مصداق بارز جنایت جنگی است. قطعات بمبهای بیخانمان 39-GBU که در محل حادثه یافت شد، آمریکاییبودن آنها را تایید میکرد.
متن تفاهمنامهای که قرار است یکشنبه آینده همزمان با تولد ۷۹سالگی دونالد ترامپ در ژنو به امضا برسد، براساس گزارش خبرگزاری دولت ایران، دارای هفت بند کلیدی است:
۱. پرونده هستهای بدون تعهد جدید: در شرایط فعلی هیچ توافقی بر سر برنامه هستهای انجام نمیشود. ایران هیچ تعهد جدیدی نمیدهد و چارچوب برنامه صلحآمیز دستنخورده باقی میماند. هرگونه مذاکره هستهای به دوره ۶۰روزه پس از امضای تفاهم احاله شده و حق غنیسازی و باقیماندن مواد غنیشده نزد ایران، خط قرمز تهران خواهد بود.
۲. تنگه هرمز در انحصار کشورهای ساحلی: برخلاف برخی ادعاها، ایران هیچ تعهدی درباره واگذاری مدیریت تنگه هرمز نمیدهد. تنها موضوع مورد اشاره، «عادیشدن عبور و مرور» در صورت پایان جنگ و «رفع محاصره غیرقانونی» است. آمریکا اساسا هیچ نقشی در آینده مدیریت تنگه هرمز نخواهد داشت و ایران این موضوع را مستقیم با عمان حلوفصل میکند.
«البته باید توجه داشت منابع آمریکایی در یک روز گذشته بارها از بازشدن بلافاصله تنگه هرمز همزمان با امضای توافقنامه سخن گفته و بر ادامه محاصره تاکید داشتهاند، بنابراین سازوکار بازشدن تنگه و پایان محاصره غیرقانونی هنوز روایت دقیق رسانهای ندارد».
۳. پایان جنگ در همه جبههها: نام لبنان به عنوان بخشی از توافق پایان جنگ در متن آمده و آمریکا متعهد شده اسرائیل را وادار به پایان جنگ در لبنان کند. در متن تفاهمنامه عبارت «تمدید آتشبس» وجود ندارد و متن خواهان «پایان قاطع جنگ» در تمام جبهههاست.
۴. آزادسازی داراییهای بلوکهشده: تهران تضمینهای روشنی برای آزادی داراییها براساس سازوکار مورد نظر خود دریافت کرده است. براساس برنامه، بخشی از داراییها (احتمالا شش میلیارد دلار در قطر) بلافاصله و بقیه بهتدریج در طول مذاکرات ۶۰روزه آزاد خواهد شد.
بازهم نمیتوان خوشبین بود پولهای ایران به طور مستقیم در اختیار کشور قرار گیرد و باید منتظر متن نهایی ماند و دید بهجز پول ایران در قطر که در دولت سیزدهم بارها آزاد شده بود، اینبار بهطور واقعی در اختیار ایران قرار خواهد گرفت. «البته برخی منابع گفتهاند در حقیقت قطر برای پیشبرد مذاکرات شش میلیارد دلار وام به ایران خواهد داد و بعد از تعریف سازوکار آزادی پولهای ایران مرحله بازگرداندن وام مشخص خواهد شد».
۵. غرامت جنگ: موضوع خسارات وارده به ایران در تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل در تفاهمنامه ذکر شده و سازوکار اجرایی آن در مذاکرات ۶۰روزه تعیین میشود.
۶. تحریمها: رفع تمام تحریمهای یکجانبه آمریکا و تحریمهای بینالمللی، یکی از سه موضوع مذاکرات ۶۰روزه خواهد بود.
۷. مذاکرات آینده سه محور مشخص دارد: استمرار برنامه صلحآمیز هستهای ایران، رفع تمام تحریمها و سازوکار جبران خسارات. هیچ موضوع دیگری (از جمله برنامه موشکی یا نیروهای نیابتی) در دستور کار نیست. بنابراین اصل مذاکرات در ۶۰ روز بعد از توافق انجام خواهد شد تا مهمترین موارد مورد نظر دو کشور در این فاصله زمانی حلوفصل شوند.
فرصتی برای صلح یا میدان جدید رقابت؟
با امضای احتمالی تفاهمنامه در ژنو، ایران و آمریکا وارد یک دوره ۶۰روزه میشوند. بلومبرگ به نقل از یک مقام گروه هفت تاکید کرده آنچه امضا خواهد شد، «یادداشت تفاهم» است، نه توافق نهایی؛ در این دوره، سه موضوع هستهای، تحریمها و غرامت باید حلوفصل شوند. نکته راهبردی اما اینجاست: در حالی که ایران موفق شده خطوط قرمز خود را در متن حفظ کند (بهویژه درمورد تنگه هرمز، حق غنیسازی و عدم ورود موضوعات موشکی و منطقهای)، آمریکا نیز از طریق آزادسازی گام به گام داراییها و گشایش تنگه هرمز، به بخشی از اهداف خود رسیده است؛ بنابراین آنچه در این مرحله رخ داده، یک توافق نهایی نیست؛ یک تفاهم برای کنترل تنش و مدیریت بحران بوده است. اما سوال اصلی این است: آیا اسرائیل به تعهد آمریکا برای پایان جنگ در لبنان پایبند خواهد ماند و مهمتر اینکه آیا ترامپ که عملا سه مرحله جنگ را مدیریت کرد، در ۶۰ روز آینده حاضر خواهد شد تحریمها را بهطورکامل بردارد؟ پاسخ این پرسشها در ژنو نوشته نخواهد شد؛ در میدان سیاست و دیپلماسی دو کشور رقم خواهد خورد.
ساعت 24 از انتشار نظرات حاوی توهین و افترا و نوشته شده با حروف لاتین (فینگیلیش) معذور است.