خالص بدهی دولت به بانکها
ساعت 24 -برای فهم دقیقتر فشار دولت بر سیستم بانکی فقط نگاهکردن بهبدهی ناخالص کافی نیست. دولت درکنار بدهی سپردههایی نیز نزد سیستم بانکی دارد. بنابراین باید خالص بدهی را محاسبه کرد یعنی بدهی دولت بهبانک مرکزی و بانکها منهای سپردههای دولت نزد سیستم بانکی.
این شاخص نشان میدهد فشار واقعی دولت بر ترازنامه بانکی تا چهاندازه افزایش یافته است. محاسبه این متغیر از دل دادههای بانک مرکزی نشان میدهد خالص بدهی دولت در آذر۱۴۰۴ بهحدود هزارو۳۳۴همت رسیده است.
اهمیت این عدد زمانی روشن میشود که آن را با پایان سال۱۴۰۳ مقایسه کنیم. در اسفند۱۴۰۳ خالص بدهی دولت بهسیستم بانکی حدود ۶۵۱همت بود. در آذر۱۴۰۴ این رقم بههزارو۳۳۴همت رسیده یعنی خالص بدهی دولت در ۹ماه بیش از ۶۸۳همت افزایش یافته و بیش از دوبرابر شده است.
این جهش از آن جهت بسیار مهم است که نشان میدهد افزایش بدهی دولت با افزایش متناظر سپردههای دولت همراه نبوده است. بهبیان دقیقتر دولت بدهی خود را بهسرعت افزایش داده اما سپردههایش نزد سیستم بانکی تقریبا ثابت مانده است.
در پایان سال۱۴۰۳ سپرده دولت نزد سیستم بانکی حدود هزارو۹۸همت بود. در آذر۱۴۰۴ این رقم بهحدود هزارو۱۰۹همت رسید. یعنی در ۹ماه فقط حدود ۱۱همت افزایش یافت. این رشد بسیار محدود در برابر افزایش ۶۹۴همتی بدهی دولت معنای روشنی دارد: بخش عمده افزایش بدهی پشتوانه سپردهای متناظر نداشته است. همین شکاف باعث شده فشار خالص دولت بر سیستم بانکی بهطور جهشی بالا برود. در واقع اگر فقط بدهی ناخالص دیده شود ممکن است بخشی از تصویر پنهان بماند اما خالص بدهی نشان میدهد دولت در سال۱۴۰۴ چهاندازه بیشتر از گذشته بهمنابع سیستم بانکی متکی شده است.
این وضعیت از منظر پایداری مالی دولت نیز قابل تامل است. وقتی بدهی دولت رشد میکند اما سپردهها یا منابع نقدی دولت همپای آن بالا نمیرود بهاین معناست که دولت برای تامین هزینهها، تعهدات یا کسریهای خود بهشبکه بانکی وابستهتر شده است.
چنین وضعیتی اگر موقتی و محدود باشد میتواند بهعنوان ابزار مدیریت نقدینگی دولت توجیه شود ما اگر بهروندی پایدار تبدیل شود نشانهای از ضعف در تراز مالی دولت است. در این حالت سیستم بانکی بهتدریج نقش ضربهگیر بودجه را بر عهده میگیرد؛ نقشی که در نهایت ممکن است با هزینه تورمی برای کل اقتصاد همراه شود.
روند چندساله خالص بدهی نیز همین پیام را تایید میکند. خالص بدهی دولت بهسیستم بانکی درپایان۱۴۰۰ حدود ۲۴۳همت بود. این رقم درپایان۱۴۰۱ بهحدود ۳۸۶همت، درپایان۱۴۰۲ بهحدود ۵۱۷همت و درپایان۱۴۰۳ به۶۵۱همت رسید. حالا در آذر۱۴۰۴ این عدد بههزارو۳۳۴همت رسیده یعنی خالص بدهی دولت از پایان۱۴۰۰ تا آذر۱۴۰۴ بیش از پنجبرابر شده است.
اگر بدهی ناخالص میگوید دولت چقدر بدهکار شده و خالص بدهی میگوید فشار موثر دولت بر شبکه بانکی چقدر افزایش یافته پاسخ این پرسش در آخرین نماگر بانک مرکزی کاملا روشن بوده: این فشار در سال۱۴۰۴ جهش کرده است.
ساعت 24 از انتشار نظرات حاوی توهین و افترا و نوشته شده با حروف لاتین (فینگیلیش) معذور است.