تحلیل رسانه غربی از انتصابهای تازه
بدیهی است رسانه های خارجی از دور دستی برآتش دارند و نمی توانند به طوردقیق این رخداد مهم را تحلیل کنند . علاوه برآن نگاه جانبدارانه در تحلیل انها به خوبی دیده می شود.
دویچه وله آلمان به نقل از والاستریت ژورنال نوشته است : در میان انتصابهای تازه، احمد وحیدی به فرماندهی کل سپاه پاسداران و حسین طائب به فرماندهی بسیج رسیدهاند. وحیدی از مخالفان سرسخت امتیاز دادن به آمریکا شناخته میشود و طائب نیز سابقهای طولانی در دستگاه امنیتی جمهوری اسلامی دارد
.عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، گفتهاند که این انتصابها بازتاب تجربه جنگ اخیر است. رهبر انقلاب نیز در حکم وحیدی از او خواسته است توان سپاه را برای انجام "عملیات تهاجمی پرقدرت" تقویت کند.
کسری اعرابی، کارشناس سپاه پاسداران در سازمان "اتحاد علیه ایران هستهای"، این تغییرات را نشانهای از جهتگیری گستردهتر حکومت میداند. او به والاستریت ژورنال گفته است: «حکومت خود را برای اتخاذ رویکردی تقابلیتر، آماده میکند.»
اما شاید مهمترین تغییر در ساختار تازه قدرت، افزایش چشمگیر نقش محسن رضایی باشد. فرمانده پیشین سپاه، علاوه بر تصدی دبیری شورای عالی امنیت ملی، به عنوان نماینده مجتبی خامنهای در این شورا نیز منصوب شده است؛ نهادی که درباره مهمترین مسائل نظامی، امنیتی و دیپلماتیک جمهوری اسلامی تصمیمگیری میکند. رضایی پیش از این از مشاوران ارشد نظامی رهبر جمهوری اسلامی بود.
این انتصاب در شرایطی صورت گرفته که به نوشته والاستریت ژورنال، مذاکرات ایران در هفتههای اخیر بارها تحت تأثیر اختلاف میان مقامهای سیاسی و دستگاههای امنیتی دستخوش تغییر مسیر شده و شورای عالی امنیت ملی نیز نتوانسته درباره توافق مورد بحث به اجماع برسد. رضایی جای محمدباقر ذوالقدر ۷۲ ساله را گرفته است؛ مقام اطلاعاتی باسابقهای که تنها چند ماه این سمت را در اختیار داشت.
سینا طوسی، پژوهشگر مسائل ایران در "مرکز سیاست بینالملل" در واشنگتن، معتقد است رهبر انقلاب به فردی قدرتمندتر در شورای عالی امنیت ملی نیاز دارد که بتواند میان دولت و دستگاه امنیتی اجماع ایجاد کند. به گفته او، سابقه طولانی رضایی در فرماندهی سپاه و فعالیت در دستگاه حکومتی، چنین ظرفیتی به او میدهد.
اهمیت این تغییر بهویژه در مناقشه بر سر تنگه هرمز آشکار میشود. رضایی تاکنون نشانهای از تمایل به مصالحه بر سر بازگشایی این آبراه حیاتی نشان نداده و در روزهای اخیر گفته است ایران هیچ کریدوری در تنگه هرمز را که تحت کنترل خودش نباشد، نخواهد پذیرفت. با این حال، به باور کارشناسان و میانجیگران، حضور او در رأس شورای عالی امنیت ملی دستکم میتواند به یکپارچهتر شدن مواضع تهران در مذاکرات کمک کند.
طبق اسناد دیپلماتیک آمریکا، رضایی با سیاستهای عوامگرایانه اقتصادی محمود احمدینژاد و اقدامات تحریکآمیز او در برابر غرب نیز اختلاف داشته است. گزارش سال ۲۰۰۹ وزارت دفاع آمریکا، رضایی را در زمره محافظهکاران عملگرایی قرار میداد که در عین تلاش برای حفظ جمهوری اسلامی، از تعامل محتاطانه با غرب حمایت میکنند.
این عملگرایی گاه در مواضع هستهای رضایی نیز دیده میشد. او در سال ۲۰۱۲ در پاسخ به پرسش والاستریت ژورنال درباره امکان حضور یک طرف خارجی در برنامه هستهای ایران گفته بود: «ما به روابط دوجانبه با شرکتهای خارجی علاقهمندیم. غنیسازی لزوماً نباید در داخل ایران انجام شود.» همان سال اما در سخنانی دیگر هشدار داده بود که در صورت حمله اسرائیل به ایران، "دستکم ۱۰ هزار نفر در اسرائیل" قربانی خواهند شد.
اکنون لحن او آشکارا سختتر شده است. والاستریت ژورنال مینویسد محسن رضایی که تا پیش از جنگ چهرهای عملگرا تلقی میشد، در دوره مجتبی خامنهای ترامپ را "نامتعادل" خوانده و خواستار آن شده است که واشنگتن تسلیم شروط تهران شود.
تثبیت قدرت یا مقدمه تشدید تقابل؟
تغییرات تازه را نمیتوان صرفاً جایگزینی فرماندهانی دانست که در جنگ کشته شدهاند. از نظر والاستریت ژورنال، ترکیب افراد منصوبشده و بهویژه افزایش اختیارات محسن رضایی میتواند نشانه تلاش برای متمرکزتر کردن تصمیمگیری در شرایطی باشد که جمهوری اسلامی همزمان با فشار خارجی، اختلاف بر سر مذاکرات و مسئله کنترل تنگه هرمز روبهرو است.