نگاهی به سلسلهی هواپیماهای سوخو: از Su-۲۷ افسانهآسا تا جنگنده پنهانکار Su-۵۷
غزال زیاری- نام سوخو برای amantes هوانوردی بیشتر با جنگندههای بزرگ، پرسرعت و با قابلیت مانور عالی روسی شناخته میشود؛ با این حال، تاریخ این برند به زمانی برمیگردد که هنوز جنگندههای نسل پنجم وارد فضای نظامی نشده بودند.
دفتر طراحی پاول سوخو در طی بیش از هشتاد سال فعالیت، از بمبافکنهای سبک و جنگندههای تهاجمی تا هواپیماهای چندمنظوره و مسافربری را طراحی کرده و در طول رقابت با دفتر طراحی میگ، نقشی برجسته در تاریخ هوانوردی نظامی شوروی و روسیه ایفا نموده است.
تاریخچه سوخو و تبدیل شدن به یک نام ماندگار
دفتر طراحی سوخو بهعنوان یک ابتکار از پاول اوسیپوویچ سوخو، مهندس مشهور هوانوردی شوروی، در سال ۱۹۳۹ میلادی تأسیس گردید. اولین محصول مهم این شرکت، هواپیمای Su-۲ بود؛ بمبافکن سبک و شناسایی که در جریان جنگ جهانی دوم بهکار گرفته شد.
این دفتر در سال ۱۹۴۹ تعطیل شد و پاول سوخو برای مدت کوتاهی به دفتر طراحی توپولف بازگشت؛ اما در سال ۱۹۵۳ دوباره فعالیتهای خود را آغاز کرد و در دوره جت به یکی از پیشگامان صنعت هواپیماسازی شوروی تبدیل شد. در دهههای بعد، با طراحی جنگندههایی همچون Su-۷، Su-۱۵ و Su-۱۷، سوخو به عرصه ساخت جنگندهها و هواپیماهای تهاجمی جت وارد شد؛ در حالی که خانواده Su-۲۷ به عنوان نقطه عطف بزرگ این برند شناخته میشود و اساس توسعه نسلهای جدید جنگندههای سنگین سوخو را فراهم کرد.
مدلهای برجسته سوخو
در طول تاریخ فعالیت خود، سوخو هوایپماها و مدلهای مختلفی تولید کرده که برخی از آنها به تولید انبوه و تعدادی دیگر در مرحله نمونههای آزمایشی یا پروژههای توسعهای باقی ماندهاند. در ادامه به بررسی چند نمونه بارز از این مدلها میپردازیم:
- Su-۲۷؛ آغازگر یک نسل بزرگ
این جنگنده سنگین که در سال ۱۹۷۷ نخستین پرواز خود را تجربه کرد، بهعنوان مبنا برای توسعه مدلهای مختلفی از جمله Su-۳۰، Su-۳۳ و Su-۳۵ شناخته میشود. از ویژگیهای بارز این خانواده میتوان به قابلیت مانور بالا و برد عملیاتی چشمگیر اشاره کرد.
- Su-۲۵؛ هواپیمای پشتیبانی نزدیک
این هواپیمای تهاجمی به منظور ارائه پشتیبانی هوایی نزدیک برای نیروهای زمینی طراحی گردیده است. بدنه مقاوم و قابلیت پرواز در ارتفاع پایین، موجب شده که این هواپیما به یکی از شناختهشدهترین محصولات نظامی سوخو تبدیل شود.

- Su-۳۴؛ بمبافکن جنگی تخصصی
این هواپیمای دو موتوره با طراحی کابین دو نفره کنار هم، برای انجام مأموریتهای دوربرد، حمله به اهداف زمینی و دریایی و همچنین شناسایی طراحی شده است. نخستین پرواز Su- ۳۴ در سال ۱۹۹۰ به ثبت رسید.

- Su-۵۷؛ ورود به عرصه نسل پنجم
پیشرفتهترین جنگنده این خانواده با طراحی خلاقانه، سامانههای الکترونیکی یکپارچه و توانایی انجام مأموریتهای هوایی و سطحی، نماد تلاشهای روسیه برای رقابت در عرصه جنگندههای نسل پنجم به شمار میرود. نخستین پرواز جنگنده Su-۵۷ در سال ۲۰۱۰ صورت گرفت.

مدلهای دیگر سوخو شامل:
- مدلهای Su-۱، Su-۳: جنگندههای اولیه آزمایشی
- مدل Su-۲: بمبافکن سبک و شناسایی
- مدلهای Su-۵، Su-۶، Su-۸: طرحهای آزمایشی و تهاجمی
- مدل Su-۷: جنگنده بمبافکن
- مدلهای Su-۹، Su-۱۱، Su-۱۵: رهگیرهای جت
- مدلهای Su-۱۷، Su-۲۰، Su-۲۲: جنگنده بمبافکن با بال متغیر
- مدل Su-۲۴: بمبافکن تاکتیکی
- مدل Su-۲۵: هواپیمای تهاجمی و پشتیبانی نزدیک
- مدل Su-۲۷: جنگنده برتری هوایی
- مدل Su-۳۰: جنگنده چندمنظوره
- مدل Su-۳۳: جنگنده ناونشین
- مدل Su-۳۴: جنگنده بمبافکن
- مدل Su-۳۵: جنگنده چندمنظوره پیشرفته
- مدل Su-۳۷: نمونه آزمایشی با قابلیت مانور بالا
- مدل Su-۴۷: نمایشگر فناوری با بالهای پیشگرا
- مدل Su-۵۷: جنگنده نسل پنجم
- مدل Su-۷۵: پروژه جنگنده سبک نسل پنجم
علاوه بر این مدلها، سوخو به طراحی هواپیماهای غیرنظامی و ورزشی نیز پرداخته که میتوان به Su-۲۶، Su-۲۹ و Su-۳۱ برای آکروباتیک هوایی و Su-۸۰ برای حملونقل منطقهای اشاره کرد.
رقابت تاریخی با میگ؛ دو مسیر متمایز در ساخت جنگنده
رقابت سوخو با دفتر طراحی میگ یکی از بخشهای کلیدی تاریخ هوانوردی نظامی شوروی بود و صرفاً به یک مسابقه بین دو نام تجاری محدود نمیشود.
در آن دوران، ارتش شوروی به انواع مختلفی از جنگندهها با مأموریتهای متفاوت نیاز داشت. در برنامههای توسعه جنگنده در دهه ۱۹۷۰، میگ به سمت توسعه MiG-۲۹ حرکت کرد و به دنبال ساخت جنگندهای سبکتر برای ماموریتهای دفاع هوایی و نبردهای تاکتیکی بود، در حالی که سوخو مأموریت طراحی جنگندهای سنگین و دوربرد را بر عهده داشت که نتیجهاش جنگنده Su-۲۷ شد.
این دو هواپیما بهمنظور مقابله با تهدیدات جنگندههای آمریکایی، بهخصوص F-۱۵ و F-۱۶ طراحی شدند؛ اما مأموریتهای آنها بهطور دقیق یکسان نبود.
بدنه خانواده Su-۲۷ با مدلهایی مثل Su-۳۰ و Su-۳۵ گسترش یافت و به یکی از محصولات مهم صادراتی صنعت هوافضای روسیه تبدیل شد. بهنوبت، برند میگ نیز با خانواده MiG-۲۹ و بعد از آن MiG-۳۵ جایگاه خود را حفظ کرد. پس از فروپاشی شوروی، محدودیتهای مالی و تغییر اولویتها در خرید نظامی، به موقعیت این دو برند آسیب رسانید و سوخو در توسعه و صادرات جنگندههای سنگین موفقتر عمل کرد.
امروزه هر دو برند تحت چتر شرکت هواپیماسازی متحد روسیه (UAC) فعالیت میکنند؛ ساختاری که با هدف تجمیع توانهای طراحی و تولید صنعت هواپیمایی روسیه به وجود آمده است.
ورود سوخو به عرصه هواپیماهای مسافربری
فعالیتهای سوخو تنها به هواپیماهای نظامی محدود نمیشود. یکی از مهمترین تلاشهای این شرکت در بازار غیرنظامی، پروژه Sukhoi Superjet ۱۰۰ است؛ این هواپیما که بهعنوان یک هواپیمای مسافربری منطقهای طراحی شده، مراحل توسعه خود را از اوایل دهه ۲۰۰۰ آغاز کرد و نخستین پرواز خود را در سال ۲۰۰۸ تجربه نمود.
این هواپیما بهمنظور جابهجایی مسافران در مسیرهای کوتاه و متوسط طراحی گردیده و موفق به دریافت گواهی نوع روسی در سال ۲۰۱۱ و گواهی آژانس ایمنی هوانوردی اروپا (EASA) در سال ۲۰۱۲ شد. سوپرجت در ابتدای توسعهاش با مشارکت تعدادی از شرکتهای خارجی در زمینه موتور و سامانههای هواپیما انجام شد و پس از تغییرات در صنعت هوانوردی روسیه، نسخه بومیسازی شده آن با نام Superjet NEW در دستور کار قرار گرفت.
سوخو در سال ۲۰۰۶ به ساختار شرکت هواپیماسازی متحد روسیه پیوست و در سال ۲۰۲۲ نیز ساختار حقوقی شرکتهای این مجموعه در UAC ادغام گردید. به همین دلیل، امروز سوخو بهعنوان برندی و مکتب طراحی با سابقه در صنعت هوافضای روسیه شناخته میشود؛ نامی که از Su-۲ تا Su-۵۷ میراث بهجاماندهاش را به همراه دارد.
منابع: cna ، icas، migflug، uacrussia
۲۲۷۲۲۷