بغداد در راستای منافع آمریکا یا در نزدیکی تهران؟ معمای پیچیده عراق در میان تهران و واشنگتن
به نقل از ایلنا، فعالیت‌های دیپلماتیک اخیر دولت جدید عراق و سفرهای پرجنب‌وجوش نخست‌وزیر این کشور به آمریکا، ایران، ترکیه و کشورهای عربی بار دیگر گمانه‌زنی‌ها را در خصوص سیاست خارجی بغداد تحریک کرده است؛ با این حال، بررسی رفتار دولت عراق نشان می‌دهد که این حرکات لزوماً به معنای فاصله گرفتن بغداد از تهران نیست، بلکه بیشتر بر تلاش برای برقرار کردن توازن در روابط عراق با قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای تأکید دارد.
نخست‌وزیر عراق در آغاز دوره فعالیت خود، آمریکا را به عنوان اولین مقصد خارجی خود برگزید و در سفر به واشنگتن با دونالد ترامپ دیدار نمود. طی این سفر، توافقات و یادداشت‌های تفاهم فراوانی میان بغداد و شرکت‌های آمریکایی در زمینه‌های مختلف نظیر انرژی، نفت، گاز، برق، مخابرات و خدمات مالی به امضا رسید.
این تحرکات در شرایطی به وقوع پیوسته که واشنگتن کماکان بر بغداد فشار می‌آورد تا به محدود کردن فعالیت گروه‌های مسلح همسو با ایران و تقویت انحصار تسلیحاتی در دست دولت بپردازد. دولت عراق نیز اولویت خود را به انحصار تسلیحاتی اختصاص داده است؛ مسئله‌ای که موجب واکنش منفی برخی از گروه‌های سیاسی نزدیک به ایران شده است.
با این حال، تنها چند روز پس از سفر به واشنگتن، نخست‌وزیر عراق عازم تهران شد و با مقامات ارشد جمهوری اسلامی ایران دیدار نمود. در جریان این سفر، تأکید شد که روابط امنیتی میان دو کشور باید حفظ و خاک عراق نباید علیه ایران استفاده شود.
علاوه بر این، توافقات بغداد و تهران در حوزه حمل‌ونقل و پیوندهای ریلی و نیز تأکید دو طرف بر تدوین سند همکاری راهبردی بلندمدت، نشان‌دهنده اهمیت دولت عراق در راستای توسعه روابط با ایران است.
بدین ترتیب، نمی‌توان نزدیکی بغداد به واشنگتن را به راحتی به معنای یک چرخش راهبردی عراق در قبال ایران تعبیر کرد. عراق از یک طرف، روابط گسترده‌ای با ایران در زمینه‌های سیاسی، اقتصادی و امنیتی دارد و از طرف دیگر، همکاری‌های اقتصادی و امنیتی با آمریکا را نیز در نظر دارد. این شرایط بغداد را به سمت سیاستی سوق داده که در آن، تلاش می‌شود تا روابط با ایران حفظ و تعاملات با دیگر قدرت‌ها نیز افزایش یابد.
گسترش روابط عراق با ترکیه نیز در همین راستا قابل بررسی است. همکاری‌های دو کشور در زمینه انرژی، حمل‌ونقل و منابع آبی و همچنین پیشبرد پروژه «جاده توسعه» عملاً نشان می‌دهد که بغداد در صدد است گزینه‌های اقتصادی و تجاری بیشتری را در اختیار داشته باشد و روابط خود را به یک مسیر خاص یا یک شریک محدود نکند.
روابط بغداد با عربستان سعودی نیز بخش دیگری از این دیپلماسی را تشکیل می‌دهد. در حالی که بغداد تلاش می‌کند روابط خود با ریاض را تقویت کند، در عین حال باید درباره فعالیت گروه‌های مسلح مستقر در عراق و اتهام‌های مربوط به حملات به کشورهای منطقه نیز موضع‌گیری کند. این نشان‌دهنده دشواری حفظ توازن میان درخواست‌های کشورهای عربی، ایستاده‌گی آمریکا و جریان‌های داخلی عراق می‌باشد.
در چنین شرایطی، قطعاً مهم‌ترین چالش برای دولت بغداد این است که چگونه میان فشارهای آمریکا و روابط دیرینه‌اش با تهران توازن برقرار کند، بدون آنکه کشور دوباره به صحنه تنش‌های قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای تبدیل شود.
واقعیت این است که روابط میان ایران و عراق فراتر از تعاملات دولتی رفته و شامل مناسبات اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و امنیتی گسترده‌ای بین دو کشور است. از این رو، هرگونه تغییر در سیاست خارجی بغداد به معنای قطع ارتباط یا کاهش روابط با تهران نخواهد بود.
از سوی دیگر، تلاش بغداد جهت تقویت روابط خود با آمریکا، ترکیه و کشورهای عربی را نباید صرفاً به عنوان خط مشی‌ای علیه ایران تلقی کرد. دولت عراق می‌تواند این روابط را به عنوان فرصتی برای افزایش قدرت مانور خود، جذب سرمایه‌گذاری و کاهش آسیب‌پذیری اقتصادی و امنیتی به کار بگیرد.
در مجموع، آنچه در سیاست‌های دولت جدید عراق به چشم می‌خورد، بیشتر به یک «چرخش از ایران به سوی آمریکا» نمی‌ماند، بلکه تلاشی برای تنوع بخشی به شرکای خارجی و گسترش قدرت مانور بغداد در میان رقباست.
با این وجود، میزان موفقیت این سیاست به توانایی دولت عراق در مدیریت فشارهای آمریکا، حفظ روابط با ایران و کنترل تفاوت‌های داخلی وابسته است. به همین خاطر، هنوز زود است که بخواهیم از تغییر جهت بغداد سخن بگوییم؛ آنچه در حال حاضر واضح به نظر می‌رسد، تلاش عراق برای یافتن فضایی گسترده‌تر برای مانور مستقل خود است تا در معادلات پیچیده منطقه‌ای، میان تهران و واشنگتن انتخاب نکند.