دلایل افزایش سهم مشاغل کمدرآمد در بازار کار چیست؟
به نقل از ایسنا، نتایج آخرین آمارگیری نیروی کار توسط مرکز آمار ایران در بهار ۱۴۰۵، نشاندهنده این است که معضل اصلی بازار کار ایران دیگر محدود به «داشتن یا نداشتن شغل» نیست، بلکه کیفیت و پایداری اشتغال نیز به یکی از چالشهای جدی تبدیل شده و در نهایت بر معیشت جامعه، بهویژه قشر کارگری تاثیر منفی گذاشته است.
براساس گزارشات رسمی، برابر ۸.۵ درصد از جمعیت شاغل ۱۵ سال به بالا به دلیل مسائل اقتصادی (همچون رکود شغلی، فصلی بودن کار یا عدم پیدا کردن شغل با ساعات کاری بیشتر) کمتر از ۴۴ ساعت در هفته فعالیت داشته و برای پذیرش کار اضافه آماده بودهاند. این معیار که بهعنوان «اشتغال ناقص» شناخته میشود، نمایانگر وضعیت «کمکاری اجباری» برای بخش قابل توجهی از نیروی کار است. در مقابل، ۳۷.۸ درصد از شاغلان بیش از ۴۹ ساعت در هفته به کار مشغول بودهاند. این تفاوت در ساعات کار، نمایانگر توزیع نامناسب فرصتهای شغلی و فشار بیش از حد بر بخشی از نیروی کار در کنار وجود بیکاری پنهان در بخشی دیگر است.
جمعیت شاغل کشور در بهار ۱۴۰۵ به ۲۴ میلیون و ۶۷۲ هزار نفر رسیده که نسبت به بهار سال گذشته، کاهش تقریبی ۴۵۰ هزار نفری را نشان میدهد. در همین زمان، نرخ بیکاری به ۹.۱ درصد افزایش یافته و نرخ مشارکت اقتصادی نیز با افت ۰.۵ واحد درصدی مواجه شده است. از میان کلیه بخشها، «صنعت» بیشترین آسیب ممکن را متحمل شده و سهم آن از کل اشتغال به ۳۱ درصد کاهش یافته، در حالی که بخش خدمات با ۵۳.۸ درصد همچنان بیشترین سهم را به خود اختصاص داده است.
بیشتر بخوانید:
کدام مشاغل در جنگ بیشتر آسیب دیدند؟
در این زمینه، حسین رجبپور، پژوهشگر اقتصادی، با ذکر تاثیرات جنگ بر بازار کار میگوید: «در جریان جنگ ۱۲ روزه، تعداد بیمهپردازان در بخش کشاورزی حدود سه هزار نفر، در صنعت ۴۷ هزار نفر و در بخش خدمات ۲۱۶ هزار نفر کاهش یافته است. بهعنوان کلی، در دو ماه خرداد و تیر که مقارن با جنگ ۱۲ روزه بود، ۲۶۹ هزار نفر کاهش بیمهپرداز را شاهد بودیم.» او همچنین بر این نکته تأکید کرده که جزئیات آمار بیمه و اشتغال مرتبط با این جنگ هنوز بهطور کامل ارائه نشده و این اطلاعات معمولاً با تأخیر در دسترس قرار میگیرند.
کاهش بیش از ۱.۳ میلیون شغل تماموقت نسبت به سال قبل و همزمان افزایش اشتغال ناقص، بهوجود آمدن شرایطی تحت عنوان «شاغلان فقیر» را فراهم آورده است. بسیاری از افرادی که در آمار بهعنوان شاغل ثبت شدهاند، درآمد کافی برای تأمین هزینههای زندگی ندارند و ناچار به پذیرش مشاغل پارهوقت، چندشغله یا غیررسمی شدهاند.
زهرا کریمی، استاد اقتصاد در دانشگاه مازندران و تحلیلگر بازار کار، نیز در تحلیلهای خود بر این نکته اشاره کرده است که بحران اصلی بازار کار ایران بیش از نرخ بیکاری، به وضعیت شاغلانی مربوط میشود که دارای درآمد کافی نیستند. او میگوید: «مشکل بازار کار به تعداد قابل توجهی از شاغلان مربوط میشود که درآمد آنها کافی نیست یا قدرت خریدشان به شدت کم شده است. حتی اگر نرخ بیکاری پایین باشد، بسیاری از کسانی که قبلاً شغلهای با کیفیتتری داشتند، حالا به مشاغل کمارزش مانند کار با تاکسیهای اینترنتی روی آوردهاند.»
کریمی همچنین بیان میکند که هنگامی که اقتصاد بهدرستی عمل نمیکند، اما آمار اشتغال بهنظر بهبود یافته یا ثابت باقی میماند، به این معناست که مردم از مشاغل با کیفیت و با ارزش افزوده بالا به سمت مشاغل بیکیفیت و خدماتی کمارزش و غیررسمی حرکت کردهاند و در نهایت به دلیل درآمد پایین در این شغلها، معیشت خانوادهها به خاطر نرخ بالای تورم کشور، دچار چالش خواهد شد.
در این راستا، مشاغل پارهوقت نیز در کانون توجه قرار گرفتهاند. کریمی تأکید میکند که بازار کار در یک خلأ شکل نمیگیرد و وضعیت آن بهطور مستقیم تحت تأثیر شرایط اقتصادی و وضعیت بازار کالا و خدمات قرار دارد؛ در شرایط رکود و عدم اطمینان، فرصتهای شغلی پایدار کاهش یافته و مشاغل پارهوقت و ناپایدار به جای آنها ظاهر میشوند.
بیشتر بخوانید:
چرا مشاغل پارهوقت در بازار کار افزایشی شد؟
کارشناسان برای برونرفت از رکود بازار کار، کاهش تنشهای سیاسی و ایجاد ثبات اقتصادی را الزامی میدانند و معتقدند که بدون فراهم آوردن افق روشن برای فعالان اقتصادی، بخش خصوصی به تنهایی قادر به پیشگامی در سرمایهگذاری نخواهد بود. کریمی بر مفهوم «کار شایسته» تأکید دارد؛ شغلی که بتواند زندگی باکرامت را برای فرد و خانوادهاش فراهم آورد، نه صرفاً بهدست آوردن یک عنوان شغلی در آمار.
در نهایت، آمار بهار ۱۴۰۵ نشاندهنده این است که صرف بهبود کمی اشتغال کافی نیست و باید به سیاستگذاری برای ارتقاء کیفیت مشاغل، افزایش امنیت شغلی و ایجاد فرصتهای پایدار در اولویت قرار گیرد.
انتهای پیام