ایران در جایگاه سوم جهانی در زمینه درمان ناباروری / هشدار در خصوص مداخلات غیرمجاز در عرصه زنان و زایمان
طبق گزارش ایسنا؛ دکتر محمد رئیسزاده در مراسم افتتاحیه بیست و دومین کنگره بینالمللی انجمن متخصصان زنان و زایمان ایران، به مناسبت روز پزشک و روز داروساز، ابراز داشت: این روز تنها به معنای قدردانی از جامعه پزشکی یا پاسداری از یک رسم نیست، بلکه یک روز برای تکریم یک تمدن و قدردانی از یکی از مهمترین فصول تاریخ تمدن ایران به شمار میآید.
وی تصریح کرد: یکی از برجستهترین فصلهای تاریخ تمدن ایران به حوزه پزشکی مربوط میشود و روز پزشک واقعاً متعلق به همه ایرانیان و به سلامت جامعه ایرانیان است؛ این روز به ما افتخار میدهد که میراث ارزندهای که کشورمان در طول تاریخ به ویژه در ۶۰۰ سال گذشته به جهانیان عرضه کرده است، هنوز هم مرجع و قابل توجه در دانشکدههای پزشکی در اروپا و سایر نقاط دنیا میباشد.
رئیسکل سازمان نظام پزشکی به اهمیت و نقش متخصصان زنان و زایمان اشاره کرد و گفت: این متخصصان بهعنوان معماران سلامت نسلهای آینده ایران شناخته میشوند و سلامت جمعیت و نسل فردای این سرزمین در دستان توانمند آنها قرار دارد. بنابراین، رشته زنان و زایمان بیش از یک تخصص ساده است و عمق و وسعت بسیار بیشتری دارد.
رئیسزاده همچنین به دستاوردهای ارزشمند جامعه پزشکی کشور پرداخت و گفت: با وجود تمام چالشها و موانع، خدمات ارزنده و علمی که در کشور ارائه میشود، جامعه پزشکی و نظام سلامت ایران در جهان بینظیر هستند و پیچیدگیها و تکنیکهای این خدمات بهروز و بر اساس علم روز دنیا است.
وی ادامه داد: این واقعیت را نیز میتوان از طریق شاخصهای سلامت مشاهده کرد که سهم بسزایی از آن مربوط به متخصصان زنان و زایمان است و همکاران آنها میباشد.
رئیسزاده به کاهش مرگومیر مادران باردار اشاره کرد و بیان کرد: کافی است به روند نزولی آمار مرگومیر مادران باردار در کشور نگاه کنیم که از بیش از ۲۰۰ مورد در هر ۱۰۰ هزار تولد زنده، به حدود ۱۷ تا ۲۵ مورد رسیده که این کاهشی برابر با نجات سه هزار مادر باردار در هر سال را نشان میدهد.
رئیسکل سازمان نظام پزشکی تأکید کرد: هر عددی که در مورد کاهش آمار مرگومیر بیان میشود، نشاندهنده مادری است که بهعنوان ستون خانواده زنده مانده، نوزادی که از خطر مرگ نجات یافته و خانوادهای که داغدار نشده است. پس این اعداد تنها آمار نیستند بلکه بازتاب واقعیتهای انسانی هستند.
در قسمت دیگری از سخنانش به تحولات آینده پزشکی اشاره کرد و افزود: در آستانه روز پزشک ضرورت دارد که نگاهی به آینده پزشکی کشور داشته باشیم. پزشکی چهارپایه، هوش مصنوعی، ژنومیکس، دادههای کلان، سلولدرمانی و فناوریهای نوین به عنوان عرصههای اصلی تحول و رقابت در آینده پزشکی در جهان در حال شکلگیری و گسترش هستند.
وی تصریح کرد: باید نسبت به این انقلاب در حال پیشرفت بیتوجه نباشیم و هر متخصص در حیطه خود باید رابطهاش با این تحولات عظیم را تعیین کند. همچنین، انجمنهای علمی باید این تغییرات را زیر نظر داشته باشند و معین کنند که این فناوریها چه تأثیری بر رشته زنان و زایمان خواهند گذاشت و بهخصوص بدانیم که فناوری ربات جراحی در این حوزه چه کارایی دارد و ما در چه جایگاهی نسبت به آن قرار داریم.
رئیسکل سازمان نظام پزشکی با نگرانی از وجود فاصله در حوزه جراحی رباتیک در کشور گفت: در برخی کشورها، تعداد رباتهای جراحی فعال به بیش از ۵۰ مورد رسیده، در حالی که ما در این زمینه عقبماندهایم و نمیتوانیم از این مسیریابی و رقابت جا بمانیم.
در عین حال، وی به برخی موفقیتهای پزشکی کشور اشاره کرد و اظهار نمود: ایران در درمان ناباروری در رده سوم جهانی قرار دارد، همچنین در سرعت کاهش مرگومیر مادران در جایگاه سوم دنیا قرار گرفته و در دسترسی به زایمان بهداشت، جزو ۱۰ کشور نخست دنیا است. با این حال، در زمینه جراحی رباتیک عقب ماندهایم و لازم است به این فناوریها اهمیت ویژهای بدهیم.
رئیسزاده تأکید کرد: آینده رقابت شامل پزشکی است که به ابزارها و فناوریهای نوین مجهز شده و پزشکی که به این فنآوریها دسترسی ندارد، است.
رئیسکل سازمان نظام پزشکی با انتقادی از وضعیت درگیری پیوسته جامعه پزشکی با مسائل غیرضروری اضافه کرد: اگر حاکمیت، رسانهها و مسئولان به طور مداوم جامعه پزشکی را در گیر مسائل فرساینده و کماهمیت کنند، مانند افزایش ظرفیت پزشکی، کرامت اجتماعی، تعرفههای دستوری و مالیاتهای سنگین، طبیعی است که فرصت تمرکز بر آینده پزشکی محدود خواهد شد.
وی افزود: حاکمیت باید از جامعه پزشکی حمایت کند و منابع این جامعه را به سوی آینده پزشکی هدایت کند، نه اینکه دائماً موانع را ایجاد کند و آنان را در تضادهای غیرضروری مشغول نماید.
رئیسزاده هشدار داد: اگر حاکمیت و مسئولان به این موضوع بیتوجه بمانند، به معنای از دست دادن زمان نیست، بلکه به معنای از دست دادن سلامت ایران در آینده خواهد بود.
درباره افزایش ظرفیت پزشکی نیز وی بیان کرد: چرا باید وقت و انرژی ما در نظام پزشکی صرف موضوعات بدیهی مانند افزایش ظرفیت گردد؟ نسبت پزشک به جمعیت در کشور ما اکنون حدود ۱۹ به ازای هر ۱۰ هزار نفر است و با این سرعت از دنیا عقب نیستیم و در صورت افزایش ظرفیت به همین شیوه، این رقم به ۲۷ در هر ۱۰ هزار نفر خواهد رسید. حق مردم فقط دستیابی به یک عدد بالا نیست، بلکه حق اصلی و اساسی آنها، دسترسی به پزشکان باکیفیت است.
رئیسکل سازمان نظام پزشکی در ادامه، به حساسیت و دشواریهای رشته زنان و زایمان تأکید کرد و گفت: یکی از دشوارترین و حساسترین مرزها که یک پزشک، جراح و متخصص باید در آن ایستاده و تصمیمگیری کند، در رشته زنان و زایمان واقع است.
وی افزود: در کسری از ثانیه، مرز بین خوشبختی و بدبختی، زندگی و مرگ و امید و عزاداری در یک خانواده ممکن است تغییر کند و متخصص زنان و زایمان باید در همین لحظات حساس تصمیمات حیاتی اتخاذ کند. یک خونریزی ناگهانی، آمبولی یا اختلال در جنین میتواند در آن لحظه همه چیز را تغییر دهد و این متخصصان در لحظه باید دست به کار شوند.
به انتقاد از کمتوجهی به میزان استرس، خطر و مسئولیتهای متخصصان زنان و زایمان پرداخته و گفت: متأسفانه در کشور ما و در نظام سلامت، عوامل اضطراب، ریسک، مسئولیت و سختی کار به نظر بیاهمیت میرسد. ایستادن ساعتها در کنار مادری که در حال زایمان است، با زمانی که برای یک پروسیجر ساده صرف میشود، برابر است. این نادرست است و یک نقص در نظام سلامت کشور میباشد.
رئیسکل سازمان نظام پزشکی خاطرنشان کرد: فرسودگی شغلی در رشته زنان و زایمان دارای ویژگیهای خاصی است و حفظ کیفیت در این رشته، اهمیت بسیار بیشتری نسبت به بسیاری از رشتههای دیگر دارد.
رئیسزاده در ادامه به سزارین و زایمان طبیعی اشاره کرد و گفت: در مبحث سزارین نباید بیتوجهی صورت گیرد. همچنین تبدیل اصل مهم زایمان به جنگ عددی میان سزارین و زایمان طبیعی، راهبرد درستی نیست.
وی ادامه داد: اگر آمار سزارین افزایش یافته، فشار آوردن به جراح زنان و زایمان نیز صحیح نیست؛ زیرا این مسئله تحت تأثیر مجموعهای از عوامل فرهنگی، اقتصادی، دسترسی به زایمان بدون درد، تجربه پیشین و تسهیلات موجود قرار دارد.
رئیسکل سازمان نظام پزشکی تأکید کرد: اینکه فقط متخصص زنان و زایمان را مسئول کاهش آمار سزارین بدانیم، کاملاً نادرست است.
همچنین در مورد گرایش برخی پزشکان به جراحیهای زیبایی، رئیسزاده بیان کرد: یکی از دلایل تمایل پزشکان به کارهای زیبایی این است که اگر برای یک عمل زیبایی، ارزش اقتصاد کلی تعیین شود، در حالی که یک درمان پیچیده به طور ناعادلانهای قیمتگذاری شود؛ این تمایل به شکل عدم تعادل در نظام سلامتنمایان میشود.
وی بیان کرد: این مسئله را نباید تنها به انتخاب پزشکان مرتبط دانست؛ بلکه یک عدم تعادل است که نیازمند اصلاح و توجه از سوی حاکمیت، تصمیمگیرندگان، شورای عالی بیمه سلامت و وزارت بهداشت است.
رئیسکل سازمان نظام پزشکی تأکید کرد: اینکه یک عمل پیچیده مانند جراحی سرطان تخمدان، به اندازه یکصدم یک عمل زیبایی ارزشگذاری شود، حل این مشکل نیازمند یک نگاه جدی است و باید اصلاح شود.
مداخلات غیرمجاز، سلامت زنان را به خطر انداخته است
دکتر سودابه کاظمی - رییس بیست و دومین کنگره بینالمللی انجمن متخصصین زنان و زایمان و رئیس انجمن متخصصین زنان و زایمان ایران نیز به گسترش مداخلات غیرمجاز در عرصه خدمات زنان و زایمان هشدار داد و اظهار داشت: ورود افرادی که صلاحیت لازم را ندارند، از خارج یا داخل جامعه پزشکی به حوزههای خارج از حدود صلاحیت، نه تنها آینده این رشته را به چالش میکشد، بلکه سلامت زنان کشور را نیز با خطر جدی مواجه میکند و باید به هیچ وجه اجازه ندهیم مرز میان درمان و تجارت کمرنگ شود.
او اضافه کرد: دو دغدغه اصلی امروز متخصصان زنان و جامعه عبارتند از: آینده جمعیتی کشور و سلامت زنان.
وی تصریح کرد: کشور ما به سمت قهقرای جمعیتی در حال حرکت است و متخصصان زنان که بیشتر با زاد و ولد در ارتباطاند، این وضعیت را به خوبی درک میکنند. ما تمام تلاشم را خواهیم کرد که بخشی از این مشکل را حل کنیم.
کاظمی همچنین، سلامت مادران و زنان را یکی از مسائل کلیدی کشور به شمار آورد و بیان کرد: سلامت زنان پایهگذار سلامت خانوادهها و در نهایت سلامت کل جامعه ایران است. متخصصان زنان، اعتماد خانوادههای کشور هستند و نظام سیاستگذاری باید از این ظرفیت عظیم بهرهبرداری کند؛ اما متأسفانه هنوز این جایگاه به درستی شناخته نشده و مورد توجه قرار نگرفته است.
عضو شورای عالی سازمان نظام پزشکی، کمبود متخصصان زنان در نظام سیاستگذاری معاونت درمان وزارت بهداشت و ستاد دانشگاههای علوم پزشکی را یکی از نگرانیهای بزرگ جامعه متخصصین زنان خواند و بیان داشت: ما چهار سال است که به دنبال حل این مشکل هستیم و بر اهمیت آن در برنامههای مختلف تأکید کردهایم.
وی ادامه داد: با حضور دکتر رضوی در معاونت درمان وزارت بهداشت، قدمی به جلو برداشته شد و از حدود یک سال پیش کمیته مشورتی متخصصان زنان و زایمان در معاونت درمان فعال شده است، اما هنوز یک ساختار منسجم که بتواند ارتباط ساختاری با سیستم اداری کشور و ستاد دانشگاههای علوم پزشکی برقرار کند، ایجاد نشده است.
رئیس انجمن متخصصین زنان و زایمان ایران با تاکید بر اینکه حلقههای سیاستگذاری برای سلامت مادران باید از معاونت بهداشت تا دانشگاهها ادامه یابد، گفت: در حال حاضر این حلقه در معاونت بهداشت آغاز میشود، اما متأسفانه در دانشگاهها ادامه نمییابد. امیدواریم این مسئله با کمک وزارت بهداشت حل گردد.
کاظمی تأکید کرد: این مسئله یک خواسته صنفی نیست، بلکه مطالبهای علمی برای ارتقای کیفیت سلامت مادران و زنان است؛ زیرا موفقیت در سیاستگذاری تنها در صورتی امکانپذیر است که سیاستگذاران آگاهی کامل به مسائل و مشکلات حوزه تخصصی خود داشته باشند.
او همچنین به یکی از مهمترین چالشهای امروز رشته زنان و زایمان اشاره کرد و گفت: یکی از چالشها، مداخلات غیرمجاز در خدمات این رشته است و امیدواریم از ادامه این مداخلات جلوگیری گردد.
کاظمی تأکید کرد: این مداخلات از یک سو به دست افرادی غیر پزشکی و از سویی دیگر به وسیله کسانی که از جامعه پزشکی هستند، اما فراتر از صلاحیتهای حرفهای خود و بدون طی مراحل لازم پزشکی، وارد حوزه خدمات زنان و زایمان میشوند.
وی هشدار داد: ادامه این روند آینده را برای رشته زنان با چالشهایی جدی مواجه و سلامت زنان کشور را تهدید میکند. بنابراین بسیار اهمیت دارد که جلوی این مداخلات گرفته شود و اجازه ندهیم مرز میان درمان و تجارت مخدوش شود.
رئیس بیستودومین کنگره بینالمللی انجمن متخصصان زنان و زایمان ایران افزود: متأسفانه، افرادی با عناوینی جذاب و فریبنده مانند «اصلاح لایفاستایل»، «اصلاح سبک زندگی»، «درمان گیاهی» و «درمان سنتی»، به طور بیش از حد به حوزه خدمات زنان و زایمان ورود کردهاند و افرادی بدون صلاحیت کافی به بخشهای مختلف پزشکی و خدمات تخصصی زنان وارد شدهاند.
وی اظهار داشت: این موضوع از این منظر اهمیت بیشتری دارد که رشته زنان با مسائل مهمی چون باروری، فرزندآوری و سلامت جمعیت ارتباط مستقیم دارد و نیاز است که سیاستگذاران به این موضوع توجه ویژهای داشته باشند.
کاظمی همچنین نسبت به آینده حرفهای متخصصان زنان و زایمان ابراز نگرانی کرد و گفت: یک متخصص زنان برای دستیابی به نقطهای که بتواند بدون نگرانی در یک شهر با خانوادهاش زندگی کند و فعالیت کند، حداقل به ۱۳ سال زمان نیاز دارد.
وی توضیح داد: پس از هفت سال تحصیل در رشته پزشکی عمومی، پزشک باید وارد دوره تخصصی زنان شود که این دوره، بسیار سخت و چالشبرانگیز است، و پس از آن نیز باید مراحل طرح پزشک عمومی و طرح تخصصی را طی کند. پس از گذراندن این مراحل، تازه آنگاه ممکن است بتواند مطب خود را در یک شهر راهاندازی کرده و فعالیت حرفهایاش را آغاز کند.
رئیس انجمن متخصصین زنان و زایمان ایران تأکید کرد: در کنار این فرایند سخت و طولانی، به رشتههایی که فقط چهار سال تحصیل دارند، اجازه مشارکت در بخشهایی داده میشود که اغلب کمدردسرتر و از لحاظ اقتصادی جذابترند و این بدون نظارت کافی انجام میشود. این وضعیت به افزایش ناامیدی در رشته زنان منجر شده است.
وی همچنین به شرایط خدمات تخصصی متخصصان زنان و زایمان پرداخت و گفت: یک متخصص زنان و جراح باید در محلی فعالیت کند که حداقل تسهیلات اولیه برای انجام عمل جراحی وجود داشته باشد.
کاظمی به مرگ یکی از متخصصان زنان ناشی از خودکشی در سال گذشته اشاره کرد و بیان کرد: در یک مورد، پزشکی به مکانی فرستاده شده بود که هیچ بیمارستانی در آن جا وجود نداشت. ما به شکل جدی این خواسته را داریم که وزارت بهداشت نسبت به این مشکلات توجه کند. در غیر این صورت، آینده رشته زنان و زایمان به خوبی پیش نخواهد رفت.
رئیس بیستودومین کنگره بینالمللی انجمن متخصصین زنان و زایمان ایران به ضرورت تحول در آموزش این رشته اشاره کرد و گفت: رشته زنان و زایمان در حال حاضر در سطح بالایی قرار دارد و از نظر موقعیت، چه در مقایسه با منطقه و چه در سطح جهانی، به وضعیت خوبی دست یافته است؛ با این حال، آموزش در دوره رزیدنتی باید همگام با پیشرفتهای روز دنیا متحول گردد.
کاظمی افزود: آموزشهای این رشته نیازمند تغییر و تحول واقعی است و باید مواردی نظیر هوش مصنوعی، فناوریهای نوین، شبیهسازی، آموزش از راه دور و تکنولوژیهای نوین در فرآیند آموزش و کار تخصصی در نظر گرفته شود.
وی همچنین تأکید کرد: در کنار این مسائل، باید مواظب باشیم که تغییرات منجر به محدود شدن رشته جنرال زنان، به عنوان رشته اصلی و مادر، نشود.
کاظمی در پایان بار دیگر بر لزوم مقابله با مداخلات غیرمجاز در حوزه زنان و زایمان تأکید کرد و گفت: این مداخلات، چه از جانب افراد غیرپزشکی و چه توسط اعضای جامعه پزشکی که بدون صلاحیتهای حرفهای خود فعالیت میکنند، میتواند آینده رشته زنان و سلامت زنان کشور را با چالشهای جدی مواجه سازد. بنابراین، باید به شدت از این مداخلات جلوگیری و از کمرنگ شدن مرز میان تجارت و درمان ممانعت به عمل آوریم.
انتهای پیام