رشد چشمگیر خرید اعتباری در ایران / سهم BNPL در تجارت آنلاین به شدت افزایش یافت

بر اساس گزارش منتشر شده توسط خبرگزاری خبرآنلاین، شتاب خرید اعتباری در کنار بهبود لجستیک، زنجیره تأمین، بهره‌مندی از داده‌ها و هوش مصنوعی به یک عامل تأثیرگذار کلیدی در گسترش تجارت آنلاین در ایران تبدیل گردیده است.

سعید محمدی، نایب‌رئیس هیئت‌مدیره انجمن تجارت الکترونیک تهران، در پنل بحث «آینده تجارت الکترونیک در ایران» به رشد ابزار BNPL اشاره کرده و خاطر نشان ساخت که این ابزار نه تنها یک نوآوری در زمینه مالی است، بلکه می‌تواند به عنوان علامتی از کاهش توان خرید خانوارها نیز مطرح شود. او ادامه داد که BNPL به کاربران اجازه می‌دهد تا بدون نیاز به گذر از فرآیندهای پیچیده اخذ وام بانکی، کالاها و خدمات مورد نیاز خود را به‌صورت اعتباری خریداری کنند و این موضوع می‌تواند به رشد تجارت آنلاین کمک شایانی نماید.

طبق داده‌های به‌دست‌آمده از گزارش انجمن تجارت الکترونیک، سهم پرداخت‌های اعتباری از ارزش کل فروش در پلتفرم‌های عضو این انجمن در سال‌های اخیر به طرز قابل توجهی افزایش یافته و به ۲۵ درصد در سال ۱۴۰۳ رسیده است. در این بین، گوشی‌های موبایل همچنان یکی از محصولاتی است که سهم بزرگی از خریدهای BNPL را به خود اختصاص می‌دهد؛ با این حال، از سال ۱۴۰۰ به این سو، سهم موبایل کاهش یافته و کالاهای دیگری مانند طلا و زیورآلات افزایش سهم قابل توجهی را تجربه کرده‌اند.

محمدی بر این باور است که اگر زیرساخت‌های اعتبارسنجی و امتیازدهی کاربران به‌خوبی توسعه یابد، BNPL می‌تواند بخشی از کمبود ابزارهای پرداخت اعتباری را در ایران پوشش دهد و از یک روش پرداخت ساده به یکی از ارکان اصلی تجربه خرید آنلاین تبدیل شود.

تهران؛ همچنان قطب خرید آنلاین ایران

داده‌های این گزارش همچنین حاکی از آن است که تقریباً ۴۷.۷ درصد از فروش پلتفرم‌های آنلاین در تهران صورت می‌گیرد؛ اگرچه سهم تهران در مقایسه با سال‌های گذشته کاهش یافته و نشانه‌هایی از توزیع بیشتر در بازار آنلاین مشاهده می‌شود. با وجود این، تهران به عنوان بزرگ‌ترین بازار تجارت آنلاین کشور محسوب می‌شود. به‌طور میانگین در سال ۱۴۰۳، هر تهرانی حدود ۲.۹ میلیون تومان از پلتفرم‌های بررسی‌شده خرید کرده است. این رقم برای استان‌های البرز و گیلان به ترتیب حدود ۱.۴۸ و ۱.۰۳ میلیون تومان اعلام شده است.

همچنین خانوارهای تهرانی بیش از ۵ درصد از هزینه خرید خود را به پلتفرم‌های آنلاین خرده‌فروشی اختصاص داده‌اند؛ رقمی که تهران را در صدر استان‌ها قرار می‌دهد.

یکی از یافته‌های کلیدی این گزارش، ابعاد قابل توجه بازار تجارت اجتماعی در ایران است. براساس این مطالعه، حدود ۱۳۰ هزار فروشگاه فعال اینستاگرامی شناسایی شده و ارزش بازار این فروشگاه‌ها در سال ۱۴۰۳ حدود ۸۹ همت تخمین زده شده است. بخش مد و پوشاک با فروش تخمینی حدود ۲۴.۱ همت بزرگ‌ترین بخش این بازار را تشکیل می‌دهد؛ رقمی که تقریباً پنج برابر فروش پلتفرم‌های خرده‌فروشی آنلاین در این حوزه برآورد گردیده است. بعد از مد و پوشاک، اقلام مربوط به خانه و آشپزخانه، محصولات هنری و فانتزی و همچنین آرایشی و بهداشتی، بیشترین سهم را در تجارت اجتماعی به خود اختصاص می‌دهند و مجموعاً حدود دو سوم ارزش این بازار را درمی‌گیرد.

گزارش نشان می‌دهد که پلتفرم‌های رسمی تجارت الکترونیکی بیشتر در فروش کالاهای استاندارد و گران‌قیمت مانند موبایل، کالاهای دیجیتال و طلا متمرکز شده‌اند، در حالی که تجارت اجتماعی نقش پررنگ‌تری در فروش کالاهای بصری و سلیقه‌ای مانند لباس، محصولات هنری و آرایشی ایفا می‌کند. از سوی دیگر، حدود ۵۷ درصد از کسب‌وکارهای اینستاگرامی به‌جز فعالیت در این شبکه اجتماعی، دارای یک فروشگاه یا مکان فعالیت حضوری نیز هستند؛ موضوعی که حاکی از این است که اینستاگرام به عنوان یک مکمل برای بسیاری از کسب‌وکارها در کنار سایر کانال‌های فروش عمل می‌کند.

BNPL؛ فرصتی برای رشد یا دلیلی برای کاهش قدرت خرید؟

به موازات این تحولات، مسعود شاهمرادی، نایب‌رئیس کمیسیون ریتیل‌تک انجمن تجارت الکترونیک تهران، بر این نکته تأکید کرد که استفاده از تأمین مالی به‌تنهایی نمی‌تواند تضمین‌کننده موفقیت پایدار یک پلتفرم باشد.

او بیان کرد که اگر BNPL تنها به بازگشت مشتریان به خریدی که قرار بود در آینده نزدیک انجام دهند، منجر شود، تأثیر آن به افزایش کوتاه‌مدت فروش محدود خواهد ماند. اما اگر پلتفرم بتواند این خرید را به الگوهای خرید مکرر تبدیل کند و ارزش طول عمر مشتری (CLV) را بالا ببرد، BNPL می‌تواند به یک مزیت رقابتی قابل توجه تبدیل گردد. به واقع، آینده خرید اعتباری تنها به میزان اعتبار ارائه‌شده به مشتری بستگی ندارد، بلکه به این بستگی دارد که پلتفرم‌ها چگونه از اعتبار، داده و فناوری به‌منظور تقویت وفاداری مشتری و افزایش تکرار خرید بهره‌برداری کنند.

در چنین شرایطی، جهش سهم BNPL از ۲ درصد به ۲۵ درصد می‌تواند یکی از بارزترین نشانه‌ها از دگرگونی در رفتار خرید ایرانیان در زمینه تجارت الکترونیک باشد؛ تغییراتی که همزمان با کاهش قدرت خرید، رشد تجارت اجتماعی و توسعه ابزارهای دیجیتال، شکل‌دهنده نسل جدید بازار آنلاین ایران است.

۲۲۷۲۲۷