علت افزایش دوباره قیمت بلیطهای هواپیما چیست؟
قیمت متوسط بلیط پرواز تهران به مشهد بین ۳ تا ۱۲ مرداد ۱۴۰۵، از حدود ۴ میلیون و ۴۷۵ هزار تومان تا ۱۵ میلیون تومان متغیر بود؛ این موضوع تنها به گرانی محدود نمیشود. در برخی از روزها و در مسیرهای پرتقاضا، مسافران حتی نمیتوانند گزینه قابل قبولی برای خرید بلیط پیدا کنند. در همین حین، گزارشی که در ۲۴ تیر ۱۴۰۵ منتشر شد، نشان داد که از حدود ۱۵۰ فروند هواپیما، تقریبا نیمی در آن زمان فعال بودهاند. محدودیت ارائه صندلی، هزینههای بالای سوخت و قطعات، نرخ ارز و همچنین تمرکز تقاضا در ایام تعطیلات و مناسبتها، باعث شدهاند تا بازار بلیط در تابستان ۱۴۰۵ هم با گرانی و هم کمبود ظرفیت مواجه باشد. این معضل به ویژه با نزدیک شدن به تعطیلی رسمی یکشنبه ۸ شهریور برای مسیرهای پرتردد از اهمیت بیشتری برخوردار میشود.
علت افزایش قیمت بلیط هواپیما چیست؟
افزایش هزینه بلیط هواپیما را نمیتوان به یک دلیل خاص نسبت داد. هزینه هر پرواز شامل مجموعهای از هزینههای سوخت، تعمیر و نگهداری، قطعات، خدمات فرودگاهی، نیروی انسانی و هزینههای ارزی است. به علاوه، تعداد صندلیهایی که میتوانند به فروش برسند نیز بر قیمت نهایی تأثیر میگذارد.
زمانی که کلاسهای قیمتی ارزان یک پرواز به سرعت پر میشوند، بلیطهای بعدی با نرخ بالاتری به فروش میرسند. بنابراین، حتی در یک مسیر مشخص، قیمت دو پرواز در یک روز ممکن است چند میلیون تومان تفاوت داشته باشد.
۱. سوخت و قطعات هزینهها را افزایش دادهاند
سوخت هنوز هم یکی از بزرگترین هزینههای صنعت هوانوردی به شمار میرود. آخرین آمار هفتگی IATA در مرداد ۱۴۰۵ نشان میدهد که متوسط جهانی نرخ سوخت جت به ۱۵۸.۹۱ دلار برای هر بشکه رسیده و نسبت به هفته قبل ۸.۲ درصد افزایش یافته است.
این عدد به عنوان نرخ هفتگی جهانی مطرح است، اما پیشبینیها برای سال ۲۰۲۶ نیز وجود فشار بالای هزینه سوخت را تأیید میکنند. IATA پیشبینی کرده است که متوسط قیمت سوخت جت در طول سال به حدود ۱۵۲ دلار برای هر بشکه برسد؛ در حالی که میانگین سال ۲۰۲۵ حدود ۹۰ دلار بوده است.
طبق همین پیشبینی، سهم هزینه سوخت از کل هزینه عملیاتی خطوط هوایی در سال ۲۰۲۶ به حدود ۳۱.۴ درصد خواهد رسید؛ در حالی که این سهم در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۵.۴ درصد بوده است.
در ایران، هزینه قطعات و تعمیرات نیز اهمیت بالایی دارد. موتور، قطعات مصرفی و بسیاری از خدمات تخصصی صنعت هوانوردی به ارز وابسته هستند. وقتی یک هواپیما برای تعمیر از چرخه خارج میشود، ایرلاین همزمان با هزینههای تعمیر، بخشی از ظرفیت فروش خود را از دست میدهد.
۲. نوسانات نرخ ارز به هزینه پرواز فشار میآورند
یک بخش قابل توجه از هزینههای ایرلاینها به ارز وابسته است. در محاسباتی که فعالان صنعت در مورد قیمت بلیطها بیان کردهاند، میزان پایه ۴۸ دلار به ازای هر ساعت صندلی ارائه شده است؛ به همین خاطر، تغییرات نرخ ارز میتواند معادل ریالی هزینه پرواز را افزایشی کند.
در تاریخ ۱۲ آبان ۱۴۰۴، دبیر انجمن شرکتهای هواپیمایی اعلام کرد که تغییر نرخ تسعیر از حدود ۶۸ هزار و ۸۰۰ تومان به حدود ۱۰۵ هزار تومان، با افزایش میانگین ۲۴ درصدی در قیمتهای بلیطها همراه شده است.
این ارقام مربوط به سال ۱۴۰۴ هستند و نباید بهعنوان "درصد افزایش قیمت در تابستان ۱۴۰۵" در نظر گرفته شوند. اهمیت آنها در توضیح مکانیسم قیمتگذاری است؛ حتی اگر نرخ دلار ثابت بماند، تغییرات ارز ممکن است هزینه هر ساعت صندلی را افزایش دهد.
به این هزینهها باید هزینههای قطعات، موتور، خدمات فنی و برخی مخارج دیگر را نیز افزود. بنابراین، نرخ ارز بهطور مستقیم از طریق قیمت سوخت به محاسبات ایرلاینها راه پیدا نمیکند.
۳. تعداد هواپیماهای فعال محدود است
یکی از اصلیترین اطلاعات تابستان ۱۴۰۵ مربوط به وضعیت ناوگان هوایی است. گزارشی منتشر شده در ۲۴ تیر ۱۴۰۵ تعداد هواپیماهای موجود را حدود ۱۵۰ فروند اعلام کرده و گفته است که تقریباً نیمی از آنها در همان زمان عملیاتی بودند.
این بدان معناست که حدود ۷۵ فروند در حال پرواز بودهاند. البته این عدد در حالت ثابت نیست؛ زیرا هواپیماها به خاطر تعمیرات و بررسی فنی از فعالیت خارج میشوند و عدهای نیز دوباره به چرخه پرواز برمیگردند. اهمیت این نسبت در زمان اوج تقاضا مشخصتر میشود. اگر تعداد هواپیماهای قابل استفاده محدود باشد، ایرلاین نمیتواند به سرعت برای مسیرهای پرتردد پرواز بیشتری اضافه کند. در نتیجه، ظرفیت ارزان به سرعت پر میشود و در برخی مسیرها تمام ظرفیت یک روز به فروش میرسد. در چنین شرایطی، گرانی و کمبود بلیط دو طرف یک سکه هستند؛ به طوریکه عرضه صندلی از تقاضا عقب میافتد.
چرا در برخی مسیرها بلیط وجود ندارد؟
نبود بلیط در نتایج جستجو همیشه به معنای عدم موجودیت آن مسیر نیست. ممکن است صندلیهای قابل فروش در همان روز به پایان رسیده باشند یا فقط چند پرواز محدود باقی مانده باشد. فصل تعطیلات، آخر هفتهها، مناسبتهای زیارتی و فصلهای سفر این وضعیت را تشدید میکند. به طور معمول، تعداد مسافران در چند روز افزایش مییابد، اما اضافه کردن هواپیما، کادر پروازی و ظرفیت در پرواز از آنقدر سریع نمیتواند اتفاق بیفتد.
عامل دیگری که در میان است، متمرکز شدن ناوگان بر روی مسیرهای پرطرفدار است. ممکن است ایرلاین در یک بازه زمانی، تعداد بیشتری از هواپیماهای خود را به مسیرهایی مانند تهران-مشهد، تهران-کیش یا پروازهای مناسبتی اختصاص دهد و در نتیجه ظرفیت سایر مسیرها کاهش یابد.
نمونهای از تغییرات قیمتی در مرداد ۱۴۰۵، شدت این نوسان را نمایان میکند. قیمت متوسط پرواز تهران-مشهد در ۳ مرداد حدود ۴ میلیون و ۴۷۵ هزار تومان بود و در ۱۲ مرداد به حدود ۱۵ میلیون تومان افزایش یافت. این دو عدد نهایت قیمت روز نیستند؛ قیمتهای متوسطی هستند که در دو روز مختلف ثبت شدهاند.
زمانی که ظرفیت مازاد در یک مسیر به حداقل میرسد، انتخاب مسافر نیز محدود میشود. در چنین موقعیتی، هنگام بررسی بلیط هواپیما در اسنپ، بهتر است چند تاریخ و ساعت نزدیک به هم را بررسی کنید؛ زیرا جابهجایی یک روز میتواند پروازهای بیشتری را نشان دهد. تعداد ناوگان فعال و نحوه توزیع آن در میان مسیرها نیز مشخص میکند در هر روز چه تعداد صندلی واقعا برای فروش در دسترس است.
تفاوت بلیط چارتر و سیستمی هنگام کمبود
بلیط چارتر همیشه ارزانتر از بلیط سیستمی نیست. در پروازهای چارتر، بخشی یا تمام صندلیها به صورت پیشاپیش در اختیار چارترکننده قرار میگیرد. اگر نزدیک به زمان پرواز صندلیها خالی بمانند، احتمال کاهش قیمت وجود دارد. اما در اوج فصل، همین منطق معکوس عمل میکند؛ هنگامی که تقاضا زیاد و تعداد صندلیها کم است، نرخ بلیط چارتر ممكن است افزایش یابد و حتی گرانتر از برخی گزینههای سیستمی شود.
بلیط سیستمی نیز قیمت ثابتی ندارد. ایرلاینها معمولاً چند کلاس قیمتی دارند و با پر شدن کلاسهای ارزان، فروش در کلاسهای گرانتر ادامه مییابد. بنابراین در روزهایی که با کمبود مواجه هستیم، انتظار برای خرید در لحظه آخر لزوماً انتخاب معقولی نیست. هرچه ظرفیت تکمیلتر شود، احتمال یافتن گزینههای محدود و گرانتر بیشتر میشود.
سوالات پرتکرار
۱. چرا بلیط هواپیما در سال جاری گرانتر شده است؟
افزایش هزینههای سوخت و نرخ ارز به همراه محدودیت در عرضه، فشار بیشتری به قیمتها وارد کرده است. قیمت جهانی سوخت جت در مرداد ۱۴۰۵ بالا مانده و بخشی از هزینههای ایرلاینها نیز به ارز بستگی دارد. در عین حال، محدودیت در تعداد هواپیماهای عملیاتی موجب میشود که در روزهای شلوغ صندلیهای ارزان به سرعت به فروش برسند.
۲. بهترین زمان برای خرید بلیط مسیرهای پر تقاضا چه زمانی است؟
زمان مشخص و تضمینشدهای وجود ندارد، اما خرید در ساعات پایانی معمولاً ریسک بیشتری به همراه دارد. اگر تاریخ سفر از قبل مشخص است، بهتر است از چند روز قبل به بررسی بازار بپردازید. برای تعطیلات و مناسبتهای پرشلوغ، آغاز جستجو از حدود ۱ تا ۲ هفته قبل امکان مقایسه بیشتری به شما میدهد.
۳. آیا جستجوی مکرر باعث افزایش قیمت بلیط میشود؟
مدرک معتبری وجود ندارد که نشان دهد جستجوی مکرر یک کاربر، به تنهایی موجب افزایش قیمت برای او میشود. تغییرات قیمت بین دو جستجو معمولاً به فروش صندلیها، تغییر کلاس قیمتی، بهروزرسانی موجودی یا تغییر نرخها مربوط میشود. همچنین پاک کردن کوکیها یا استفاده از حالت ناشناس نیز تضمینی برای پیدا کردن نرخهای پایینتر نیست.
۴. بلیط چارتر ارزانتر است یا سیستمی؟
هیچیک از این دو نوع بلیط نمیتوانند همیشه ارزانتر باشند. بلیط چارتر ممکن است در زمان تقاضای پایین تعدادی تخفیف داشته باشد، اما در اوج فصل میتواند حتی گرانتر از بلیط سیستمی شود. بلیط سیستمی نیز چند کلاس قیمتی دارد و با پر شدن ظرفیت، قیمت آن تغییر میکند.
۳۳۳