حفرهای امنیتی به نام فیلترشکن؛ از هشدارها درباره نفوذ تا بازار ۱۲ هزار میلیارد تومانی/ سود به حساب چه کسانی می رود؟
نیلوفر مولایی: در روزهایی که نمایندگان برای مقابله با نفوذهای امنیتی، از طرحی رونمایی کردند که قریب به اکثریت مسئولان و جامعه با آن مخالف هستند، این سؤال پیش میآید که آیا طرح مقابله با نفوذ میتواند حفرههای امنیتی ناشی از فیلترشکنها را پر کند؟ فیلترشکنهایی که بنا بر گزارش مسئولین یکی از عوامل مهم در پرونده نفوذ هستند و ردپای آنان را نیز در ترور فرماندهان ارشد کشور میتوان دید. آنچنان که اخیراً محمدجعفر قائمپناه، معاون اجرایی رئیسجمهوری در گفتوگویی بیان کرده است: «گزارش مقامات امنیتی نشان میدهد استفاده از فیلترشکنها راه نفوذ دشمن و جاسوسی را آسانتر کرده است.»
با این حال، پیگیریهای خبرگزاری خبرآنلاین از نمایندگان حکایت هم از این دارد که در طرح جنجالی مجلس برای نفوذ از طریق فضای مجازی تدبیری اندیشیده نشده است. خاصه آنکه حسینعلی حاجیدلیگانی، نماینده شاهینشهر در مجلس دوازدهم، در گفتوگویی با خبرگزاری خبرآنلاین، درباره نحوه مقابله با نفوذ از طریق فیلترشکنها، آیدیها و هوش مصنوعی، به روند بررسی طرح صیانت نیز اشاره کرد و گفت: «این یک بحث جدایی است و در ۶ طرحی که به عنوان مدیریت بر فضای مجازی از قبل مطرح بوده، در کمیسیون صنایع بود و یک کمیسیون مشترک هم به ریاست مصطفی طاهری نماینده محترم زنجان شکل گرفت. چند روز پیش که با ایشان صحبت کردم، گفتند که ما جلساتمان را برگزار کردهایم و طرحمان خیلی خوب پیش رفته و بهزودی گزارش آن را به صحن بارگذاری میکنند تا پیشنهادات روی آن بارگذاری شود و به صحن مجلس بیاید.»
چرا فیلترینگ برداشته نمیشود؟
اما هربار که صحبت از بحث نفوذ از طریق فیلترشکنها مطرح میشود، این بحث مهم که چرا فیلترینگ برداشته نمیشود بار دیگر به تیتر رسانهها تبدیل میشود. چنانچه که حتی برخی با کنایه میگویند، برای قطع کردن اینترنت و فیلترینگ پلتفرمها یکشبه دستور میدهند، اما سالها از تصمیم برای رفع فیلترینگ همان پلتفرم میگذرد و بازگشایی رخ نمیدهد. بهخصوص که رفع فیلترینگ یکی از مهمترین شعارهای مسعود پزشکیان در ایام رقابتهای انتخاباتی بود اما فقط توانست رضایت اعضای شورای عالی فضای مجازی را برای برداشتن مسدودیتهای دو اپلیکیشن واتساپ و گوگلپلی به دست آورد و برداشتن گامبهگام رفع فیلترینگ به دلیل حمله نظامی آمریکا و اسرائیل و همچنین اعتراضات دیماه محقق نشد و حتی اینترنت هم مدتها به روی مردم بسته شده بود.
در این میان، برخیها بر این باورند که علت برداشته نشدن فیلترینگ را، کاسبی برخیها از طریق فیلترشکنها و گردش مالی چندهزار میلیارد تومانی میدانند. مانند، محمدجواد آذری جهرمی، وزیر ارتباطات دولت دوازدهم که در شهریور ۱۳۹۸ در مجلس از تجارت چندصد میلیارد تومانی فروش فیلترشکن سخن گفته و حتی از وجود افرادی پشت این بازار خبر داده بود.
پشت پرده فیلترشکنفروشها
از سوی دیگر، بارها وزارت ارتباطات درباره آلودگی ناشی از استفاده از فیلترشکنها در زیرساختهای کشور هشدار داده است اما هیچ زمانی گزارشی درباره آنکه خرید و فروش فیلترشکن و آیپیهایی که از طریق درگاههای مالی مجموعه شاپرک و پیاسپیها انجام میشود ارائه نکرده است. معاون اجرایی رئیسجمهوری نیز مدعی شده است که؛ «فروش فیلترشکن بین ۷ تا ۱۲ هزار میلیارد تومان عواید دارد که نمیدانیم به جیب چه کسانی میرود اما میدانیم به جیب وزارت ارتباطات یا اپراتورها نمیرود.»
همچنین، انجمن تجارت الکترونیک تهران در آخرین گزارش خود در فروردینماه ۱۴۰۵ تصویری روشن از ابعاد این بازار و خسارات ناشی از قطعی اینترنت در دیماه سال گذشته ارائه کرده است. بر اساس دادههای این گزارش، قطعی ۲۲روزه اینترنت در دیماه سال ۱۴۰۴، روزانه بیش از ۵ هزار میلیارد تومان به کشور آسیب زده است و ایران به ۳ دلیل کندی، اختلال و محدودیتها رتبه ۵ بیکیفیتترین اینترنت از میان ۱۰۰ کشور را به خود اختصاص داده است.
۹۳.۸ درصد کاربران ایرانی زیر ۳۰ سال از فیلترشکن استفاده میکنند و ۸۲ درصد مردم هم نیاز به استفاده از VPN برای انجام کارهای روزمره خود دارند. در میان آمارهای اعلامشده نیز، ۳۰ درصد از افرادی که از فیلترشکن استفاده میکنند، کودکان و نوجوانان هستند. حال اگر استفاده آنان از فیلترشکنهای رایگان را هم صرفنظر کنیم، در زمان قطع شدن اینترنت بینالملل، گاهی خرید یک گیگ VPN با قیمتهای نجومی همراه است.
به بیان دیگر، اگر مسئله دیگر سودهای نجومی برای خرید فیلترشکن و دسترسی به اینستاگرام یا تلگرام را هم در نظر نگیریم، آنچه در این میان رخ میدهند، یک اقتصاد موازی است؛ اقتصادی که در آن کاربر برای استفاده از اینترنتی که پیشتر بدون واسطه در اختیارش بود، باید هزینه واسطه را پرداخت کند و اینجاست که مفهوم «کاسبان فیلترینگ» اهمیت پیدا میکند. در واقع، کاربران باید برای دسترسی به یک شبکه اجتماعی، پیامرسان یا سرویس خارجی ابتدا هزینه اینترنت بپردازند و سپس برای عبور از محدودیتی که بر همان اینترنت اعمال شده، هزینه دیگری پرداخت کنند. این هزینه دوم همان جایی است که بازار فیلترشکن را شکل داده است.
در این میان، وقتی بیش از ۸۰ درصد کاربران اینترنت برای عبور از محدودیتها به فیلترشکن متوسل میشوند، شاید پاسخ را باید در همین عدد جستوجو کرد. فیلترینگ قرار بود دسترسی را محدود کند، اما در عمل میلیونها نفر را به مشتری یک بازار تازه تبدیل کرده است؛ بازاری که هرچه دیوارهای اینترنت بلندتر شده، مشتریان بیشتری پیدا کرده است.
در چنین شرایطی، این سؤال ایجاد میشود که اگر فیلترشکن خودش به یکی از مسیرهای ادعایی نفوذ تبدیل شده و مسئولان هم از تبعات امنیتی آن حرف میزنند، چرا سیاست فیلترینگ همچنان ادامه دارد و چرا بازار چند هزار میلیاردی فیلترشکن ساماندهی نشده است؟
۳۱۲۱۵