افزایش دو برابری بازگشت ارز صادراتی از سوی صادرکنندگان کوچک نسبت به سال گذشته/ ادامه تأمین ارز برای واردات
ساعت 24 - مشاور رئیسکل بانک مرکزی در زمینه امور ارزی بیان کرد: از دیماه سال گذشته، بانک مرکزی با ارائه امکان بازگشت ارز صادراتی به شیوه اسکناس، راهی تازه برای تحقق تعهدات ارزی صادرکنندگان فراهم کرده است.
باشگاه خبرنگاران جوان؛ کیمیا قلیپور - مهدی دارابی، دستیار رئیسکل بانک مرکزی در امور ارزی، در برنامه میز اقتصاد در مورد عوامل مؤثر بر افزایش نرخ ارز و ناترازیهای اقتصادی اظهار داشت: به همواره باید توجه داشته باشیم که پیشرانهای تورمی به فعالیت خود ادامه میدهند؛ این پیشرانها ناشی از یک، دو سال یا حتی یک دهه نیستند، بلکه ریشه در مشکلاتی دارند که طی چند دهه انباشت شدهاند و امروز به شکل ناترازیهای اقتصادی و کسری بودجه دولت به گوش مردم میرسند.
او ادامه داد: یکی از کلیدیترین مسائل که روند افزایشی نرخ ارز را به تصویر میکشد، همین نگرانیها هستند. دلایل این تورم پایدار واقعاً فراتر از حوصله این جلسه میباشد، اما اگر بخواهم مثالی بیاورم، میتوانم به وضعیت بنزین و گازوئیل اشاره کنم.
دارابی تصریح کرد: ما در سالهای ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ صادرکنندههای بنزین و گازوئیل بودهایم و از این طریق چند میلیارد دلار درآمد کسب کردهایم. اما حالا در سالهای گذشته نهتنها صادرات بنزین و گازوئیل نداریم، بلکه به واردات بنزین روی آوردهایم. به علاوه، برخی از محصولات پتروشیمی و پالایشی خود را به جای صادرات به بنزین تبدیل کرده و مصرف میکنیم.
دستیار رئیسکل بانک مرکزی در امور ارزی ادامه داد: این یک مثال از ناترازیها که جزو کوچکترین موارد است، منابع ارزی ما را به صورت خالص چند میلیارد دلار کاهش داده است؛ بنابراین وقتی درباره ناترازی صحبت میکنیم، قضیه بهوضوح ملموس است؛ چرا که شما چند میلیارد دلار از منابع ارزی خود را از دست میدهید و این موضوع طبیعتاً در طول سالها بر روی بازار ارز تأثیر میگذارد.
او کسری بودجه دولت را بهعنوان نمونه دیگری از ناترازیها مطرح کرد و به وضعیت شبکه بانکی اشاره کرد و گفت: کسری بودجه دولت و همچنین وضعیت شبکه بانکی از دیگر چالشها است. شبکه بانکی ما از ۱۰ تا ۱۵ سال پیش منابع ارزی خود را به شرکتهای دولتی و خود دولت وام داده و این وام هرگز بازپرداخت نشده است.
دارابی اضافه کرد: این مسئله سالها در قانون بودجه تمدید شده و جالب این است که پس از تمدید، شبکه بانکی بابت آن سود شناسایی کرده و حتی دولت از این سود مالیات دریافت میکند؛ به این معنا که از بدهیای که دولت دارد و پرداخت نمیکند، سود شناسایی شده و مالیات بر آن نیز پرداخت خواهد شد.
او درباره وضعیت بانکهای ناتراز بیان کرد: در مورد بانکهای ناتراز بارها صحبت کردهایم و یکی از بزرگترین مشکلات ناترازی ما در این بخش به بانکهای دولتی مربوط میشود. این مسائل در یک یا دو سال یا حتی یک دهه شکل نگرفتهاند، بلکه مشکلات مزمنی هستند که در طول چندین دهه ایجاد شدهاند.
دستیار رئیسکل بانک مرکزی در امور ارزی درباره تأمین ارز در بازار رسمی افزود: نکتهای که باید به آن اشاره شود این است که تأمین ارز در بازار رسمی همچنان ادامه دارد. با اینکه واردات و صادرات ما با محدودیت جدی روبهرو شده، تأمین ارز ما ۱۵ درصد کاهش یافته در حالی که واردات ما کاهش بیشتری را تجربه کرده است.
دارابی خاطرنشان کرد: اگر این موضوع را بررسی کنیم، میتوانیم بگوییم که نسبت به سالهای ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ که شرایط نفتی و ارزی به مراتب بدتری را تجربه میکردیم، وضعیت بهتری داریم. البته این بدان معنا نیست که منابعی که به بانک مرکزی اختصاص یافته ۱۵ درصد کاهش یافته و این کاهش ناخوشایند است؛ بلکه حتی این کاهش میتواند بیش از این باشد.
او درباره سیاستهای بانک مرکزی جهت مدیریت منابع ارزی توضیح داد: یکی از سیاستهایی که بانک مرکزی از دیماه بهکار بسته، در قالب اصلاحات ارزی بوده است. بانک مرکزی خود را برای بدترین سناریوها آماده کرده است. بدترین سناریو این است که صادرات ما محدود شود و تأمین ارز دچار اختلال گردد.
دارابی گفت: از دیماه، بانک مرکزی ذخایر خود را افزایش داده و بارها مسئولان بانک مرکزی این موضوع را اعلام کردهاند. به همین دلیل، با وجود تمام محدودیتهای صادراتی که متعلق به امروز و دیروز نیست و از ماههای گذشته شروع شده، تأمین ارز واردات باز هم در حال جریان است.
او افزود: مردم ممکن است کالا را با قیمت بالا خریداری کنند، اما همواره دسترسی به کالا وجود دارد. در بازار جایی نیست که بگوییم کالایی وجود ندارد. با وجود تمام این عوامل، تأمین ارز ادامه دارد و از این پس نیز ادامه خواهد داشت؛ زیرا اصلاحات ارزی انجامشده از دیماه به بانک مرکزی در این زمینه کمک کرده است.
دستیار رئیسکل بانک مرکزی در امور ارزی درباره وضعیت ذخایر بانک مرکزی تأکید کرد: به لحاظ ذخایر، بانک مرکزی در موقعیت مناسبی قرار دارد.
دارابی همچنین در مورد بازگشت ارز حاصل از صادرات سایر صادرکنندگان بیان کرد: بازگشت ارز از جانب سایر صادرکنندگان، یعنی صادرکنندگان خرد، نسبت به سال قبل دو برابر شده و این روند با تسهیلات ایجاد شده همچنان ادامه دارد.
او در پاسخ به سوالی در خصوص اقدامات تسهیلکننده بازگشت ارز صادرکنندگان گفت: از دیماه، بازگشت ارز به صورت اسکناس را بهطور کامل مجاز کردیم تا صادرکنندگان بتوانند ارز خود را به این روش برگردانند.
دارابی افزود: همچنین امروز مصوبهای داشتیم که به موجب آن، صادرکنندگان میتوانند به سادگی و طبق ماده ۱۱ قانون برنامه هفتم، معاملات خود را با بانکها و واردکنندگان انجام دهند. بانک مرکزی نیز سعی دارد هرچه بیشتر این مسیر را ساده و تسهیل کند تا تمامی صادرکنندگانی که مشمول قانون هستند، بتوانند بهراحتی ارز خود را بفروشند؛ تصور ما این است که این سیاستها در افزایش منابع ناشی از بازگشت ارز تأثیر قابل توجهی خواهد داشت.
دستیار رئیسکل بانک مرکزی در امور ارزی در انتها گفت:اگر سالهای ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ را مرور کنیم، مشاهده میکنیم که ما بعضاً تا مهرماه سال ۱۳۹۹ واقعاً با یک تا دو میلیارد دلار برای مدیریت ارز نفتی کشور تلاش میکردیم.
او ادامه داد: یکی از کلیدیترین مسائل که روند افزایشی نرخ ارز را به تصویر میکشد، همین نگرانیها هستند. دلایل این تورم پایدار واقعاً فراتر از حوصله این جلسه میباشد، اما اگر بخواهم مثالی بیاورم، میتوانم به وضعیت بنزین و گازوئیل اشاره کنم.
دارابی تصریح کرد: ما در سالهای ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ صادرکنندههای بنزین و گازوئیل بودهایم و از این طریق چند میلیارد دلار درآمد کسب کردهایم. اما حالا در سالهای گذشته نهتنها صادرات بنزین و گازوئیل نداریم، بلکه به واردات بنزین روی آوردهایم. به علاوه، برخی از محصولات پتروشیمی و پالایشی خود را به جای صادرات به بنزین تبدیل کرده و مصرف میکنیم.
دستیار رئیسکل بانک مرکزی در امور ارزی ادامه داد: این یک مثال از ناترازیها که جزو کوچکترین موارد است، منابع ارزی ما را به صورت خالص چند میلیارد دلار کاهش داده است؛ بنابراین وقتی درباره ناترازی صحبت میکنیم، قضیه بهوضوح ملموس است؛ چرا که شما چند میلیارد دلار از منابع ارزی خود را از دست میدهید و این موضوع طبیعتاً در طول سالها بر روی بازار ارز تأثیر میگذارد.
او کسری بودجه دولت را بهعنوان نمونه دیگری از ناترازیها مطرح کرد و به وضعیت شبکه بانکی اشاره کرد و گفت: کسری بودجه دولت و همچنین وضعیت شبکه بانکی از دیگر چالشها است. شبکه بانکی ما از ۱۰ تا ۱۵ سال پیش منابع ارزی خود را به شرکتهای دولتی و خود دولت وام داده و این وام هرگز بازپرداخت نشده است.
دارابی اضافه کرد: این مسئله سالها در قانون بودجه تمدید شده و جالب این است که پس از تمدید، شبکه بانکی بابت آن سود شناسایی کرده و حتی دولت از این سود مالیات دریافت میکند؛ به این معنا که از بدهیای که دولت دارد و پرداخت نمیکند، سود شناسایی شده و مالیات بر آن نیز پرداخت خواهد شد.
او درباره وضعیت بانکهای ناتراز بیان کرد: در مورد بانکهای ناتراز بارها صحبت کردهایم و یکی از بزرگترین مشکلات ناترازی ما در این بخش به بانکهای دولتی مربوط میشود. این مسائل در یک یا دو سال یا حتی یک دهه شکل نگرفتهاند، بلکه مشکلات مزمنی هستند که در طول چندین دهه ایجاد شدهاند.
دستیار رئیسکل بانک مرکزی در امور ارزی درباره تأمین ارز در بازار رسمی افزود: نکتهای که باید به آن اشاره شود این است که تأمین ارز در بازار رسمی همچنان ادامه دارد. با اینکه واردات و صادرات ما با محدودیت جدی روبهرو شده، تأمین ارز ما ۱۵ درصد کاهش یافته در حالی که واردات ما کاهش بیشتری را تجربه کرده است.
دارابی خاطرنشان کرد: اگر این موضوع را بررسی کنیم، میتوانیم بگوییم که نسبت به سالهای ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ که شرایط نفتی و ارزی به مراتب بدتری را تجربه میکردیم، وضعیت بهتری داریم. البته این بدان معنا نیست که منابعی که به بانک مرکزی اختصاص یافته ۱۵ درصد کاهش یافته و این کاهش ناخوشایند است؛ بلکه حتی این کاهش میتواند بیش از این باشد.
او درباره سیاستهای بانک مرکزی جهت مدیریت منابع ارزی توضیح داد: یکی از سیاستهایی که بانک مرکزی از دیماه بهکار بسته، در قالب اصلاحات ارزی بوده است. بانک مرکزی خود را برای بدترین سناریوها آماده کرده است. بدترین سناریو این است که صادرات ما محدود شود و تأمین ارز دچار اختلال گردد.
دارابی گفت: از دیماه، بانک مرکزی ذخایر خود را افزایش داده و بارها مسئولان بانک مرکزی این موضوع را اعلام کردهاند. به همین دلیل، با وجود تمام محدودیتهای صادراتی که متعلق به امروز و دیروز نیست و از ماههای گذشته شروع شده، تأمین ارز واردات باز هم در حال جریان است.
او افزود: مردم ممکن است کالا را با قیمت بالا خریداری کنند، اما همواره دسترسی به کالا وجود دارد. در بازار جایی نیست که بگوییم کالایی وجود ندارد. با وجود تمام این عوامل، تأمین ارز ادامه دارد و از این پس نیز ادامه خواهد داشت؛ زیرا اصلاحات ارزی انجامشده از دیماه به بانک مرکزی در این زمینه کمک کرده است.
دستیار رئیسکل بانک مرکزی در امور ارزی درباره وضعیت ذخایر بانک مرکزی تأکید کرد: به لحاظ ذخایر، بانک مرکزی در موقعیت مناسبی قرار دارد.
دارابی همچنین در مورد بازگشت ارز حاصل از صادرات سایر صادرکنندگان بیان کرد: بازگشت ارز از جانب سایر صادرکنندگان، یعنی صادرکنندگان خرد، نسبت به سال قبل دو برابر شده و این روند با تسهیلات ایجاد شده همچنان ادامه دارد.
او در پاسخ به سوالی در خصوص اقدامات تسهیلکننده بازگشت ارز صادرکنندگان گفت: از دیماه، بازگشت ارز به صورت اسکناس را بهطور کامل مجاز کردیم تا صادرکنندگان بتوانند ارز خود را به این روش برگردانند.
دارابی افزود: همچنین امروز مصوبهای داشتیم که به موجب آن، صادرکنندگان میتوانند به سادگی و طبق ماده ۱۱ قانون برنامه هفتم، معاملات خود را با بانکها و واردکنندگان انجام دهند. بانک مرکزی نیز سعی دارد هرچه بیشتر این مسیر را ساده و تسهیل کند تا تمامی صادرکنندگانی که مشمول قانون هستند، بتوانند بهراحتی ارز خود را بفروشند؛ تصور ما این است که این سیاستها در افزایش منابع ناشی از بازگشت ارز تأثیر قابل توجهی خواهد داشت.
دستیار رئیسکل بانک مرکزی در امور ارزی در انتها گفت:اگر سالهای ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ را مرور کنیم، مشاهده میکنیم که ما بعضاً تا مهرماه سال ۱۳۹۹ واقعاً با یک تا دو میلیارد دلار برای مدیریت ارز نفتی کشور تلاش میکردیم.