آیا جانوران همدیگر را با نام صدا میزنند؟
تینا مزدکی_هر فردی که با آن آشنا هستید، نام خاصی دارد. اما آیا قابلیت نامگذاری و خطاب قرار دادن یکدیگر با نام، تنها مختص انسانها است یا آیا حیوانات نیز به طریقی دیگر یکدیگر را با نام میشناسند؟
تحقیقات نشان میدهد برخی از پستانداران و پرندگان از برچسبهای صوتی برای اشاره به دیگر اعضای گونه خود بهره میبرند، اما دانشمندان در مورد تفسیر این یافتهها هنوز به یک توافق جامع نرسیدهاند. در دهه ۱۹۶۰، محققان کشف کردند که دلفینهای پوزهبطری (Tursiops) سوتهایی متفاوت و مختص هر فرد تولید میکنند که به این سوتها «سوتهای امضایی» گفته میشود.
در سالهای بعد، پژوهشگران آزمایشهایی انجام دادند که طی آن این سوتها از طریق اسپیکرهای زیر آب پخش میشد و واکنشهای دلفینها به آنها مورد بررسی قرار میگرفت. نتایج نشان داد که دلفینها برای برقراری ارتباط، سوت امضایی دیگر دلفینها را تقلید میکنند، رفتاری که شباهتهایی با نحوه استفاده انسانها از نامها دارد. این موجودات همچنین قادرند دلفینهای دیگر را بر اساس فرکانس و «شکل» سوتها شناسایی کنند، بدون اینکه به صدای دلفینی که سوت را تولید کرده توجه کنند.
کلی جاکولا، روانشناس شناختی که در مرکز پژوهش دلفینها در فلوریدا کار میکند، به لایوساینس گفت به نظر میرسد دلفینها این سوتها را به افراد دیگر انتساب میدهند و بهنوعی نمادین آنها را مرتبط میسازند. پژوهشها نشان میدهند که دلفینها برای شناسایی یکدیگر در ساختارهای اجتماعی پیچیده و همچنین در هنگام همکاری برای انجام وظایف مختلف از این سوتها بهرهبرداری میکنند.
فیلها نیز صداهای مختص به خود دارند
آزمایشهای صوتی همچنین نشان دادهاند که فیلهای آفریقایی وحشی (Loxodonta) به یکدیگر با آواهای مشخص و منحصر به فرد میپردازند؛ صداهایی بم و خزندهای که ویژه هر فرد است. مایکل پاردو، بومشناس رفتاری در دانشگاه ایالتی کلرادو و نویسنده اصلی این تحقیق، توضیح میدهد که این صداها به نوعی مشابه به خرخر گربهای بسیار بزرگ است.
فیلها معمولاً زماني که نام خود را از طریق اسپیکر میشنوند، سریعتر به سمت منبع صدا حرکت کرده و واکنشهای صوتی بیشتری بروز میدهند.
آیا طوطیها نیز یکدیگر را با نام میشناسند؟
تحقیقات پخش صدا همچنین نشان دادهاند که طوطیهای کوچک معروف به طوطیهای صورتعینکی (Forpus conspicillatus) که بومی مناطق خاصی از آمریکای جنوبی و مرکزی هستند، ممکن است برای خطاب کردن طوطیهای دیگر از برچسبهای صوتی استفاده کنند.
مطالعاتی که روی پرندگان در اسارت انجام شده میتواند اطلاعات بیشتری در مورد توانایی آنها برای یادگیری برچسبهای صوتی ارائه دهد. در یک نظرسنجی از صاحبان طوطیها که شامل حدود ۸۰۰ پرنده بود، تقریباً نیمی از آنها از برچسبهای صوتی برای اشاره به افراد و حیوانات مختلف استفاده میکردند؛ برچسبهایی که از انسانهای اطراف خود آموخته بودند.
لورین بندیکت، زیستشناس در دانشگاه شمال کلرادو و نویسنده اصلی این مطالعه، به لایوساینس گفت: «طوطیها مطمئناً از انسانها چیزهای زیادی یاد میگیرند؛ آنها لزوماً معنای آن را در بافت زبانی انسان نمیفهمند، اما میدانند چه زمان باید از آن استفاده کنند.»
یکی از مشارکتکنندگان در این نظرسنجی بیان کرد که طوطی او در زمان خطاب به او با نام نادرست، فرد مقابل را اصلاح میکند. چند فرد دیگر نیز اشاره کردند که طوطیهایشان بهدرستی نام تمام افراد و سگهایی که در خانه هستند را به کار میبرند.
با این وجود، این نوع رفتارها با رفتار طوطیهای وحشی تفاوت دارند و نیاز به پژوهشهای بیشتری وجود دارد تا بررسی شود آیا طوطیهای صورتعینکی واقعاً مفهوم «نام» را درک میکنند و آیا برای همنوعان خود نامی انتخاب میکنند یا خیر.
تعریف دقیق نام چیست؟
تشخیص اینکه آیا یک صدای حیوان بهطور معادل با تعریف انسانی از نام، یعنی برچسب صوتی خاص و نمادینی که به یک فرد خصوص اختصاص داده شده است، بهعنوان «نام» شناخته میشود یا نه، کار آسانی نیست. یک تحقیق در مورد میمونهای مارموست نشان میدهد که این حیوانات ممکن است از برچسبهای صوتی بهره ببرند. محققان با اجرای آزمایشهای صوتی دریافتند که مارموستها برخی صداهای خاص را بهسوی افراد خاص تولید کرده و این صداها را از اعضای خانواده خود میآموزند.
با این حال، جاکولا در پاسخ خود به این تحقیق اظهار داشت که این صداها لزوماً شبیه به نامها نیستند؛ زیرا در آزمایشها، تنها در ۱۶ تا ۶۱ درصد موارد به درستی شناسایی شدهاند. او بر این باور است که مارموستها ممکن است صرفاً در حال تقلید از صداهای یکدیگر باشند. در عین حال، جاکولا تأکید کرد که نباید یک تفسیر واحد را برای همه گونههای جانوری اعمال کرد.
او گفت: «موضوع فیلها با موضوع مارموستها و طوطیهای صورتعینکی کاملاً متفاوت است. اینکه بخواهیم درباره گونههای مختلف صحبت کنیم و مطمئن باشیم که همه در حال گفتگو درباره یک موضوع خاص هستیم، بسیار دشوار است.»
جاکولا و همکارانش در مقالهای که در ژوئیه ۲۰۲۶ منتشر شد، سه معیار حداقلی برای بررسی این رفتار در گونههای مختلف ارائه کردهاند؛ ارجاع به فرد، بازنمایی نمادین و معنای مشترک. ارجاع به فرد به این معناست که یک صدا برای یک فرد خاص در نظر گرفته شده است. بازنمایی نمادین به این معناست که آن صدا در ذهن حیوان نماینده یک فرد مشخص بوده و معنای مشترک نیز به این معناست که تعدادی از افراد این صدا را به یک فرد مشخص مرتبط میسازند.
با استفاده از این معیارها بر شواهد موجود، جاکولا میگوید دلفینهای پوزهبطری قویترین شواهد را از استفاده از نام در میان حیوانات ارائه میدهند. در مقابل، برای اثبات اینکه فیلها، طوطیها و مارموستها واقعاً از نامها بهره میبرند، نیاز به پژوهشهای بیشتری برای نشان دادن وجود بازنمایی نمادین است.
جاکولا اشاره کرد: «زمانی که چیزی را نامگذاری میکنید، ادعای بزرگی مطرح میکنید. هدف ما ایجاد یک چارچوب منسجم بود تا بتوانیم این پرسش را با روشی نظاممندتر بررسی کنیم.»
چرا نامها برای حیوانات مفید هستند؟
گونههایی که ممکن است از صداهای شبیه نام بهکار ببرند، دارای چند ویژگی مشترک هستند: آنها توانایی یادگیری صداهای جدید را دارند و همچنین بسیار اجتماعیاند. به گفته پاردو، نامها میتوانند در جوامع جانوریای بیشتر کاربرد داشته باشند که در آنها گروهها به زیرگروههای کوچکتر تقسیم شده و افراد از دید همتایان خود خارج میشوند.
این رفتار بهنظر میرسد در شاخههای تکاملی بسیار متفاوتی وجود داشته باشد؛ بنابراین ممکن است در چندین گونه بهصورت مستقل پیشرفت کرده باشد. پاردو بیان میکند که این مسأله میتواند اطلاعات مهمی در زمینه تکامل زبان در شرایط اجتماعی پیچیده در اختیار محققان قرار دهد.
تحقيق درباره اینکه آیا حیوانات از نامها استفاده میکنند یا خیر، میتواند به پژوهشگران کمک کند تواناییهای شناختی لازم برای ایجاد نمایشی انتزاعی از افراد دیگر را بهتر درک کنند.
بندیکت میگوید: «برای انسانها، نامها جزئی اساسی از هویت و درک ما از خود هستند. بنابراین اگر حیوانات نام خاصی داشته باشند و به آنها پاسخ دهند، میتواند نشاندهنده داشتن درک از خود و همچنین از موجودات دیگر و هویت آنها باشد.»
با این حال، جاکولا توضیح میدهد که اگرچه اثبات رفتار نامگذاری در دنیای طبیعی دشوار است، او وجود صداهای مشابه نام در دیگر حیوانات غیرانسانی را رد نمیکند. او اشاره میکند شواهد موجود برای اظهار نظر قطعی درباره اینکه آیا حیوانات واقعاً نامی استفاده میکنند، کافی نیست.
پاردو نیز بر این باور است که شواهد بیشتر میتواند تاییدکننده این رفتار در گونههای بیشتری باشد، اما معتقد است که احتمال دارد بسیاری از حیوانات یکدیگر را به نام بخوانند.
گونههای دیگری از حیوانات مانند بابونها، زرافهها و کلاغها نیز جوامعی دارند که به گروههای کوچکتر تقسیم میشوند. هرچند در حال حاضر شواهدی مبنی بر استفاده این گونهها از نام وجود ندارد و چنین ساختاری اجتماعی باید با توانایی یادگیری صوتی هماهنگ باشد، پاردو بر این باور است که این رفتار ممکن است بهمراتب رایجتر از آنچه تا به امروز تصور کردهایم، باشد.
منبع: livescience
۲۲۷۳۲۳