آیا هوش مصنوعی جلوی یادگیری کودکان را می‌گیرد؟

دانش‌آموزان و دانشجویان با سرعت زیادی به استفاده از هوش مصنوعی در درس و تحصیل روی آورده‌اند. نظرسنجی شرکت فناوری آموزشی Chegg در سال گذشته نشان داد ۸۰ درصد دانشجویان دوره کارشناسی در کشورهای ثروتمند از هوش مصنوعی برای تحصیل استفاده می‌کنند. نظرسنجی‌های جدیدتر این رقم را در بریتانیا ۹۴ درصد و در آلمان ۹۳ درصد اعلام کرده‌اند.

چنین استفاده گسترده‌ای، نگرانی‌هایی را درباره تأثیر هوش مصنوعی بر یادگیری ایجاد کرده است. معلمان می‌گویند با انشاها و تکالیفی بسیار شبیه به هم مواجه می‌شوند که گمان می‌کنند توسط ChatGPT تولید شده‌اند. با این حال، تاکنون شواهد محکمی درباره تأثیر واقعی هوش مصنوعی بر کیفیت آموزش وجود نداشت.

دیوید استرومبرگ از دانشگاه استکهلم و ویکتور لی و وو یانهویی از دانشگاه هنگ‌کنگ تصمیم گرفتند این خلأ را پر کنند.

آن‌ها ۲۷ هزار دانش‌آموز ۱۲ تا ۱۸ ساله در چین را بررسی کردند؛ کشوری که استفاده از هوش مصنوعی در آن با سرعت زیادی گسترش یافته است. حدود ۸۰ درصد دانش‌آموزان گفته بودند از مدل‌هایی مانند Doubao و DeepSeek استفاده می‌کنند و ۲۰ درصد باقی‌مانده به‌عنوان گروه مقایسه در نظر گرفته شدند.

هوش مصنوعی مشقم را خورد!

نتایج چشمگیر بود.

پس از شش ماه، دانش‌آموزانی که از هوش مصنوعی استفاده می‌کردند، در تمام درس‌ها به‌طور متوسط ۱۸ درصد نمره بهتری در تکالیف خانه گرفتند.

زمان لازم برای انجام هر تکلیف نیز از میانگین ۶۴ دقیقه به ۴۵ دقیقه کاهش یافت.

اما وقتی نوبت به امتحان رسید، ماجرا کاملاً متفاوت بود.

همین دانش‌آموزان در امتحانات، به‌طور متوسط ۲۰ درصد نمره پایین‌تری نسبت به همکلاسی‌هایی گرفتند که از هوش مصنوعی کمک نگرفته بودند.

پیش از این، نمره خوب در تکالیف خانه معمولاً نشانه‌ای برای عملکرد بهتر در امتحان بود. اما حالا اتفاق عجیبی افتاده است: دانش‌آموزانی که بالاترین نمره تکالیف را می‌گیرند، در برخی موارد بیشتر احتمال دارد که در امتحانات عملکرد ضعیف‌تری داشته باشند.

خلاصه نتایج پژوهش

• نمره تکالیف با استفاده از هوش مصنوعی: ۱۸ درصد بهتر

• زمان انجام تکالیف: از ۶۴ دقیقه به ۴۵ دقیقه

• نمره امتحانات کاربران هوش مصنوعی: حدود ۲۰ درصد پایین‌تر

• جامعه مورد بررسی: ۲۶ هزار و ۸۱۱ دانش‌آموز ۱۲ تا ۱۸ ساله چینی

• دوره بررسی: ژانویه ۲۰۲۳ تا ژوئن ۲۰۲۵

منبع: پژوهش «جریمه یادگیری هوش مصنوعی مولد؛ شواهدی از آموزش متوسطه چین»

آیا مدارس باید هوش مصنوعی را ممنوع کنند؟

لزوماً نه.

افت نمرات امتحانی بیشتر در میان دانش‌آموزانی دیده شد که با کمک هوش مصنوعی تکالیف خود را خیلی سریع تمام می‌کردند.

دانش‌آموزانی که از هوش مصنوعی استفاده می‌کردند اما تقریباً به همان اندازه کاربران عادی برای تکالیفشان وقت می‌گذاشتند، افت قابل‌توجهی در یادگیری نداشتند.

بنابراین مسئله اصلی این نیست که دانش‌آموز از هوش مصنوعی استفاده می‌کند یا نه؛ مهم این است که چگونه از آن استفاده می‌کند.

دانش‌آموزانی که با وجود استفاده از هوش مصنوعی همچنان نتایج خوبی در امتحانات داشتند، احتمالاً فقط جواب‌ها را کپی و پیست نمی‌کردند تا سریع‌تر مشقشان تمام شود.

احتمال بیشتر این است که آن‌ها از چت‌بات‌ها مانند یک معلم خصوصی استفاده کرده باشند؛ مثلاً برای توضیح مفاهیم دشوار یا کمک به حل یک مسئله مشخص.

استفاده درست از هوش مصنوعی می‌تواند یادگیری را بهتر کند

پژوهش تازه دیگری نیز به نتیجه امیدوارکننده‌ای رسیده است.

زارا کانترکتور و خرمان ریس از کالج میدلبری از گروهی از دانشجویان خواستند موضوعی را که قبلاً با آن آشنا نبودند یاد بگیرند. برخی از آن‌ها اجازه داشتند از یک چت‌بات هوش مصنوعی کمک بگیرند و گروه دیگر بدون هوش مصنوعی مطالعه کردند.

دانشجویانی که از هوش مصنوعی استفاده کرده بودند، در آزمون‌ها نمرات بهتری گرفتند.

نکته مهم‌تر اینکه وقتی یک هفته بعد دوباره آزمایش شدند، این برتری همچنان باقی مانده بود.

هرچند شواهد علمی هنوز محدود است، نتایج فعلی یک پیام نسبتاً روشن دارند:

هوش مصنوعی می‌تواند بهره‌وری یادگیری را افزایش دهد، اما فقط برای کسانی که هوشمندانه از آن استفاده می‌کنند.

دانش‌آموزان باید در برابر وسوسه گرفتن فوری جواب از هوش مصنوعی مقاومت کنند و ابتدا خودشان درباره مسئله فکر کنند.