تحول مراکز رشد در دوران هوش مصنوعی؛ تغییر رویکرد از استقرار استارتاپ‌ها به ایجاد پلتفرم‌های ارزش‌آفرین

معاون فناوری و نوآوری وزارت علوم از آغاز برنامه ملی بازآفرینی مراکز رشد دانشگاهی خبر داد و بر لزوم گذر این مراکز از الگوی مرسوم استقرار شرکت‌ها به سمت کاربران هوشمند و توانمندساز تأکید کرد. در این رویکرد، مفاهیمی مانند فناوری عمیق، هوش مصنوعی، منتورینگ تخصصی، شبکه‌سازی، تجاری‌سازی و پیوند با صنعت و سرمایه به مؤلفه‌های کلیدی نسل جدید مراکز رشد تبدیل می‌شوند.
محمدنبی شهیکی‌تاش در کنفرانس سراسری مدیران مراکز رشد واحدهای فناور که در سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی برگزار شد، در مورد برنامه وزارت علوم برای تحول مراکز رشد دانشگاهی اظهار داشت: در جهانی که فناوری‌های نوظهور، هوش مصنوعی، و شیوه‌های نوین صنعتی به‌سرعت در حال تغییر روابط اقتصادی و کسب‌وکارها هستند، مراکز رشد نیز باید مدل‌های فعالیت خود را با این تغییرات هماهنگ کرده و از نقش سنتی خود به عنوان محل استقرار استارتاپ‌ها فراتر بروند.
وی همچنین به فعالیت ۲۸۶ مرکز رشد در کشور اشاره کرد و گفت: در حال حاضر ۳۱۶۵ واحد فناور در مرحله پیش‌رشد و ۵۷۵۱ واحد فناور در مرحله رشد در مراکز رشد کشور مشغول به فعالیت هستند. این ظرفیت وسیع، منبعی ارزشمند برای پیشرفت اقتصاد دانش‌بنیان به شمار می‌آید، اما برای بهینه‌سازی آن، نیازمند تقویت زیرساخت‌های نرم و حرفه‌ای مراکز رشد است.
شهیکی‌تاش اضافه کرد: در سال‌های اخیر زیرساخت‌های فیزیکی قابل‌توجهی برای مراکز رشد ایجاد شده است، اما امروزه چالش اصلی، گسترش دارایی‌های نامشهود و قابلیت‌های حرفه‌ای این مراکز است. این شامل ایجاد شبکه منتورینگ تخصصی، برنامه‌های توانمندسازی، خدمات پشتیبان برای تجاری‌سازی، ارتباط مؤثر با صنعت، شبکه‌سازی، دسترسی به سرمایه و فراهم آوردن مسیرهای واقعی برای ورود فناوری و کسب‌وکار به بازار است.

مراکز رشد بایستی به بازیگران فعال اکوسیستم نوآوری تبدیل گردند

معاون فناوری و نوآوری وزارت علوم با اشاره به تغییر مدل مراکز رشد در نمونه‌های جهانی عنوان کرد: مراکز رشد موفق به تحولی از ارائه صرف فضای فیزیکی، به سمت ارائه خدمات مدیریتی و تخصصی، ایجاد شبکه‌های نوآوری و در نهایت شکل‌دهی اکوسیستم‌های هوشمند و یکپارچه روی آورده‌اند.
وی تأکید کرد: مراکز رشد دانشگاهی نیز باید متناسب با نیازهای اقتصاد دانش‌بنیان و تحولاتی که در فناوری به وقوع می‌پیوندد، سیستم حرفه‌ای خود را در اکوسیستم نوآوری بازتعریف نمایند؛ سیستمی که در آن مرکز رشد نه‌تنها یک فضا برای استقرار باشد، بلکه به پلتفرمی برای اتصال استعدادها، تیم‌ها، منتورها، سرمایه و بازار تبدیل گردد.
شهیکی‌تاش ادامه داد: مراکز رشد کنونی در زمینه‌هایی مثل برنامه‌های پیش‌رشد و فرآیندهای انکوباسیون، جذب استعدادهای جدید، شبکه‌سازی منتورینگ و مهارت‌افزایی با چالش‌هایی مواجه‌اند و برنامه بازآفرینی مراکز رشد به‌منظور برطرف کردن این چالش‌ها طراحی شده است.

فناوری عمیق و هوش مصنوعی؛ محرک نسل نوین مراکز رشد

وی به سرعت تحولات فناوری تأکید کرد و گفت: در عصر هوش مصنوعی و همزمان با شکل‌گیری و توسعه مدل‌های جدید صنعتی و صنعت نسل پنجم، مراکز رشد باید ظرفیت‌های خود را برای حمایت از فناوری‌های پیچیده، دانش‌محور و عمیق ارتقاء دهند.
معاون فناوری و نوآوری وزارت علوم افزود: فناوری عمیق می‌تواند محور اصلی نسل جدید مراکز رشد باشد، زیرا بسیاری از فرصت‌های آتی در عرصه‌هایی رقم می‌خورند که نیازمند همگرایی میان پژوهش، فناوری، سرمایه‌گذاری بلندمدت، زیرساخت‌های تخصصی و بازار هستند.
به گفته وی، در چنین شرایطی، وظیفه مرکز رشد صرفاً کمک به تأسیس یک شرکت نیست، بلکه باید مسیر تبدیل دانش و پژوهش به فناوری، محصول و کسب‌وکار را تسهیل نماید.

معماری نوین مراکز رشد؛ از منتورینگ تا سرمایه و بازار

شهیکی‌تاش از طراحی معماری جدید مراکز رشد و آغاز فعالیت ۲۰ مرکز رشد نوین در ماه‌های اخیر خبر داد و اظهار داشت: در مدل جدید، شبکه منتورها و متخصصین ثبت‌شده در سامانه ملی زیسفا، مدارس کسب‌وکار، تورهای صنعتی و فناورانه، برنامه‌های مهارت‌افزایی، زیرساخت‌های تأمین مالی و ابزارهای هوشمند مدیریت خدمات در کنار یکدیگر کار خواهند کرد.
وی تصریح کرد: در این مدل، نیاز است که منتورینگ تجاری و تخصصی و خدمات پشتیبان تجاری‌سازی بیش از گذشته تقویت شوند، چرا که بسیاری از تیم‌های فناور برای گذر از مرحله ایده و نمونه اولیه، تنها به منابع فنی اکتفا نکرده و در حوزه‌هایی مانند مدل کسب‌وکار، جذب سرمایه و توسعه بازار نیز به پشتیبانی تخصصی نیازمندند.
معاون فناوری و نوآوری وزارت علوم ارتباط مراکز رشد با فرصت‌های سرمایه‌گذاری را به‌عنوان یکی از ضروریات نهایی‌سازی زنجیره رشد کسب‌وکارهای فناور دانست و بیان کرد: تعامل با شرکت‌های سرمایه‌گذاری شرکتی (CVC)، صندوق‌های پژوهش و فناوری و سایر ابزارهای تأمین مالی باید به یکی از اجزای بنیادی مدل عملیاتی مراکز رشد تبدیل شود.

از «استعداد تا بازار»؛ ایجاد یک مسیر مستمر برای تیم‌های فناور

شهیکی‌تاش هدف محوری برنامه بازآفرینی مراکز رشد را شکل‌دهی یک مسیر مشخص و پیوسته برای استعدادهای دانشگاهی اعلام کرد و بیان کرد: دانشجویان مستعد باید اجازه پیدا کنند که از مرحله شناسایی و توانمندسازی، به مرحله ایده‌پردازی و شکل‌گیری تیم، توسعه فناوری و محصول، جذب سرمایه و نهایتاً ورود به بازار پیش بروند.

وی همچنین افزود: برای دستیابی به این هدف، ضروری است فرهنگ همکاری، شبکه‌سازی و ارتباط میان فعالان اکوسیستم نوآوری در مراکز رشد تقویت گردد. مرکز رشد نسل جدید بایستی قادر باشد ظرفیت‌های دانشگاه، صنعت و سرمایه‌گذاران را در یک شبکه مؤثر بهم پیوند دهد.

توانمندسازی مدیران و شناسایی استعدادهای دانشگاهی

معاون فناوری و نوآوری وزارت علوم با تشریح اقداماتی که در مرحله نخست برنامه انجام شده گفت: تا کنون ۲۰ دانشگاه برای اجرای طرح مراکز رشد نوین انتخاب شده و ۸۰ مدیر مرکز رشد بر اساس استانداردهای جدید توانمند گردیده‌اند.
وی اضافه کرد: در راستای مشارکت در این برنامه نیز هماهنگی‌هایی با ۱۵ صندوق پژوهش و فناوری پشتیبان انجام شده است.

شهیکی‌تاش به برنامه‌های شناسایی و هدایت استعدادها نیز اشاره کرد و افزود: رویدادهای پیش‌رشد در قالب طرح "نوافرین صنعت‌ساز" برگزار شده و تا کنون امکان شناسایی حدود ۸ هزار دانشجوی مستعد فراهم آمده است. همچنین ۱۷۶ کارگزار منتورینگ در سامانه زیسفا برای پشتیبانی از این طرح ثبت گردیده‌اند.

حرکت دانشگاه‌ها به سمت ساختار یکپارچه نوآوری و تجاری‌سازی

وی ایجاد هم‌افزایی میان ساختارهای مختلف نوآوری در دانشگاه‌ها را یکی دیگر از محورهای برنامه بازآفرینی برشمرد و افزود: در بعضی دانشگاه‌ها، مراکز کارآفرینی، مراکز نوآوری، پردیس‌های فناوری و مراکز رشد به‌صورت هم‌زمان در حال فعالیت هستند و یکی از اهداف این برنامه جدید، تسهیل هم‌افزایی و یکپارچگی میان این ظرفیت‌هاست.
معاون فناوری و نوآوری وزارت علوم پیشنهاد داد که این مجموعه‌ها در دانشگاه‌های مربوطه به طرح مراکز رشد نوین، در قالب ساختاری یکپارچه تحت عنوان "مراکز ارتباط با صنعت و تجاری‌سازی فناوری" ساماندهی شوند.

به گفته وی، این ساختار می‌تواند شامل واحدهای تخصصی نظیر مرکز رشد واحدهای فناور، دفتر آموزش مهارت‌های صنعتی، دفتر تجاری‌سازی و خدمات پشتیبان استارتاپ‌ها، دفتر ارتباط با صنعت و کوآپ صنعتی، دفتر انتقال فناوری (TTO)، دفتر جذب سرمایه‌گذاری و گرنت‌های MVP و مرکز هدایت شغلی و مدرسه اشتغال باشد.

آینده مراکز رشد؛ از فضای فیزیکی تا پلتفرم خلق ارزش

شهیکی‌تاش در پایان تأکید کرد: اصلاح و تحول در مراکز رشد زمانی رخ خواهد داد که دانشگاه‌ها فراتر از وظایف آموزشی و پژوهشی خود، به محیطی فعال برای ایجاد فناوری، تشکیل کسب‌وکار، ارتباط با صنعت و ایجاد فرصت‌های شغلی تبدیل شوند.
وی ادامه داد: بر این اساس، وزارت علوم تلاش می‌کند تا با ایجاد یک زنجیره یکپارچه از "استعداد تا ایده، از ایده تا فناوری و از فناوری تا بازار"، نقش دانشگاه‌ها را در اقتصاد دانش‌بنیان کشور تقویت نماید.

در این چشم‌انداز، مرکز رشد دیگر تنها یک مکان برای استقرار یک شرکت نوپا نیست، بلکه باید به یک بازیگر حرفه‌ای در اکوسیستم نوآوری و پلتفرمی برای ایجاد ارزش تبدیل گردد؛ تحولی که می‌تواند نسل جدید مراکز رشد دانشگاهی را با الزامات عصر هوش مصنوعی و فناوری‌های عمیق هماهنگ کند.

۳۳۳