تحقیقات آماری حکایت از آن دارد که محدودیتهای اینترنت موجب شکلگیری یک بازار پرهزینه و وسیع برای خدمات عبور از فیلترینگ گردیده است. این گزارش با توجه به تحلیل محتوای تلگرامی، آگهیهای فروش ویپیان و نظرسنجیهای ملی به تهیه گردیده و ابعاد این پدیده را به وضوح نمایان میسازد. جلب توجه کاربران به ابزارهای دسترسی به اینترنت آزاد حتی فراتر از رصد نوسانات نرخ دلار پیش رفته است.
نسبت ۸۰ درصد کاربران ایرانی که از فیلترشکن بهره میبرند
بر اساس دادههای ارائهشده توسط دیتاک، حدود ۷۵ درصد کاربران ایرانی برای دسترسی به اینترنت از فیلترشکن استفاده میکنند. این آمار بیانگر آن است که از هر چهار کاربر، سه نفر به این ابزارها برای انجام فعالیتهای آنلاین خود نیاز دارند. همچنین، حداقل یکسوم این کاربران برای خدمات ویپیان هزینهای را پرداخت میکنند که نشانگر شکلگیری یک بازار مادی وسیع و تحمیل هزینههای مستقیم به سبد مخارج خانوارهاست. دیتاک با مقایسه تأثیر اقتصادی این موضوع، به روشنی بیان کرده که قیمت یک گیگابایت فیلترشکن تقریباً برابر با قیمت یک نان بربری است.
صعود قیمت ویپیان در دوران اختلالات اینترنتی
تحلیلها نشان میدهد که عرصه فروش ویپیان به شدت تحت تأثیر شرایط دسترسی به اینترنت قرار دارد. در طولانیترین دوره روند قطعی اینترنت، متوسط هزینه هر گیگابایت فیلترشکن به حدود ۳۹۰ هزار تومان افزایش پیدا کرده و در اوج تقاضا، قیمتها به دو میلیون تومان برای هر گیگ نیز رسید. این قیمتها حتی پس از اتصال مجدد اینترنت، در سطح ۴٫۸ برابر قیمت اولیه (بهار ۱۴۰۴) ثابت ماندند.
یکی از نمونههای قابل توجه، افزایش ۲۳۴ برابری قیمت یک بسته ۳۰ گیگابایتی بود که از حدود ۵۰ هزار تومان به ۱۱ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان در دوره "اوج خاموشی" رسید و پس از آن به ۲۴۰ هزار تومان کاهش یافت که هنوز هم بیشتر از قیمت اولیه باقیمانده است.
بازار ۱۰۵ هزار میلیارد تومانی خدمات عبور از فیلترینگ
برآوردهای موجود در گزارش نشاندهنده این است که اندازه تخمینی بازار سالانه ابزارهای عبور از فیلترینگ در ایران حدود ۱۰۵ هزار میلیارد تومان به حساب میآید. این رقم با حداقل ۳۱ هزار میلیارد تومان و حداکثر ۱۶۴ هزار میلیارد تومان نیز محاسبه شده است.
این محاسبات حاکی از آن است که حتی با فرض استفاده مشترک از هر فیلترشکن توسط حداقل دو نفر، کف این بازار همچنان بالای ۳۰ هزار میلیارد تومان در سال خواهد بود. این یافتهها نشانگر این است که محدودیتهای اینترنت، نه تنها دسترسی کاربران را دشوار میسازد بلکه اقتصادی بزرگ و نسبتاً غیرشفاف را پیرامون فیلترشکنها بنا نهاده است.