نان محلی آینه فرهنگ اقوام ایرانی است؛ مستندی با روایت مریم سعادت

حدیث جان بزرگی کارگردان مستند «نان های محلی ایران» در گفتگو با خبرنگار مهر درباره ایده اولیه ساخت این مجموعه مستند توضیح داد: در سفرهایی که این سال‌ها برای ساخت مستند به مناطق مختلف از جمله سیستان و بلوچستان، گیلان و هرمزگان داشتم با نان‌های محلی ای مواجه می‌شدم که نه تنها نامشان را نشنیده بودم، بلکه طعم، بافت و شیوه پخت آنها برایم تازه بود. این تجربه در هر منطقه حتی در روستاهای بسیار دورافتاده، تکرار می‌شد.

وی افزود: در سفرهای تفریحی معمولا به این موضوع توجه نمی‌کردم، اما وقتی در میان مردم محلی حضور می‌یافتم، متوجه غنای نان‌های محلی می‌شدم. در آن زمان فکر کردم که چرا هیچ‌گاه معرفی درست و جامعی از نان‌های محلی مناطق مختلف ایران، با آن پیشینه فرهنگی و تنوع قومی، صورت نگرفته است. این خلأ من را بر آن داشت تا مجموعه‌ای برای پرداخت به این موضوع طراحی کنم.

کارگردان مستند «واهگ» درباره سابقه کم مستندنگاری از نان اظهار کرد: پیش‌تر آثاری درباره نان، تنور یا غذاهای محلی تولید شده بود، اما یک مجموعه مستند و انحصاری درباره نان‌های محلی هرگز وجود نداشت. پس از طراحی و طی مراحل تصویب، شبکه‌ مستند با ساخت این اثر موافقت کرد و فرایند تولید آغاز شد.

وی درباره تمرکز جغرافیایی این اثر گفت: فعلا به نان‌های استان‌های سمنان، لرستان و همچنین چند نان از استان‌های مازندران و گیلان پرداخته‌ایم.

این کارگردان درباره روند تحقیق و پژوهش این مستند اظهار کرد: فرایند تولید ما شامل پژوهش کتابخانه‌ای و اسنادی، سپس پژوهش میدانی بود. پس از تصویب طرح، پژوهش میدانی آغاز شد. خودم به همراه خواهرم که در امر تحقیق و پژوهش با من همکاری داشت، به صورت جداگانه به مناطق مختلف سفر کردیم و مواد اولیه، سوژه‌ها و شخصیت‌های محلی (عمدتا زنان روستایی و عشایری که نان‌های محلی می‌پختند) را شناسایی و هماهنگی‌های لازم را انجام دادیم. سپس فیلمبرداری آغاز شد.

جان بزرگی با اشاره به اینکه نان همواره پیوند عمیقی با زندگی روزمره، آئین‌ها و مناسبت‌های مذهبی و ملی دارد، عنوان کرد: یکی از ستون‌های اصلی این مجموعه مستند، پرداختن به آئین‌ها و رسوماتی است که در مناطق مختلف، از جشن‌های عروسی و اعیاد مذهبی گرفته تا مراسم ماه محرم و عید نوروز و اعیاد مذهبی حتی مراسم مربوط به چیدن پشم دام‌ها در میان عشایر، با پخت نان‌های محلی به‌خصوصی همراه هستند. این موضوع نشان می‌دهد که نان محلی علاوه بر اینکه بخشی از میراث فرهنگی ناملموس ما است، با ذائقه، افکار، فلسفه زندگی و عقاید هر قوم گره خورده است. نان در سفره ایرانیان از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است و بازتاب این پیوند در آن دیده می‌شود. از این رو، عمده نگاه مستند فراتر از معرفی صِرف نان است و به پیوند آن با آئین‌ها و رسومات مناطق مختلف می‌پردازد.

وی با اشاره به اینکه این مستند بیشتر مشاهده‌گر است، گفت: اگرچه مصاحبه‌هایی با خانم‌های نانوا انجام شد، اما بیشتر اطلاعات به‌ صورت نریشن با صداپیشگی خانم مریم سعادت بازیگر سینما و تلویزیون ارائه شده است. در برخی موارد نیز شخصیت‌های محلی به خصوص خانم‌ها در مقابل دوربین توضیحاتی درباره رسوم خود ارائه داده‌اند.

این مستندساز درباره برنامه پخش مجموعه «نان‌های محلی ایران» گفت: امیدوارم به زودی پخش این اثر در شبکه مستند اتفاق بیفتد. این مجموعه فعلاً در سه قسمت ۵۰ دقیقه‌ای آماده پخش شده است.

جان بزرگی در پایان تصریح کرد: امیدوارم مجموعه‌های مرتبط با فرهنگ اقوام در تلویزیون بیشتر جدی گرفته شوند و تولید و پخش آنها در اولویت قرار گیرد. این آثار می‌توانند دیدگاه مثبتی برای نسل‌های جدید ایجاد کنند. هرچه در این حوزه فعال‌تر باشیم، آگاهی و دانش ما درباره میراث فرهنگی سرزمینمان افزایش می‌یابد.