نانهای بومی نمایانگر فرهنگ ملتهای ایرانی؛ مستندی با هدایت مریم سعادت
مدیر مستند «نانهای محلی ایران»، حدیث جان بزرگی، در گفتگو با خبرنگار مهر به توضیح ایده اولیه خلق این اثر پرداخته و گفت: در سفرهایی که به نقاط مختلف کشور از جمله سیستان و بلوچستان، گیلان و هرمزگان داشتم، با نانهایی مواجه شدم که نه تنها نام آنها برایم آشنا نبود، بلکه طعم و بافت و روش تهیهشان نیز برایم جدید و جالب بود. این تجربه در هر منطقه حتی در دورترین روستاها برایم تکرار میشد.
او ادامه داد: در سفرهای تفریحی معمولاً به این نکته توجه نمیکردم، اما زمانی که در میان افراد محلی قرار میگرفتم، متوجه غنای نانهای محلی میشدم. در آن لحظه به فکر فرو رفتم که چرا هیچگونه معرفی جامع و دقیقی از نانهای محلی مناطق گوناگون ایران که دارای فرهنگی غنی و تنوع قومی بسیار است، ارائه نشده است. این خلأ انگیزهای برای من شد تا مجموعهای را برای بررسی این موضوع طراحی کنم.
کارگردان مستند «واهگ» به کمبود مستندهای مربوط به نان اشاره کرد و گفت: آثار قبلی در مورد نان، تنور یا غذاهای محلی تولید شده بود، اما تا به حال مجموعهای مستند و ویژه در ارتباط با نانهای محلی وجود نداشت. پس از طراحی و تصویب طرح، شبکه مستند با تولید این اثر موافقت کرد و مراحل ساخت آن آغاز شد.

وی درباره تمرکز جغرافیایی این مستند توضیح داد که ما بهطور مشخص به نانهای استانهای سمنان، لرستان و همچنین چند نان از مازندران و گیلان پرداختهایم.
این کارگردان در مورد روند تحقیقات و پژوهش برای تولید مستند اظهار داشت: مراحل تولید ما شامل پژوهشهای کتابخانهای و اسنادی، سپس پژوهش میدانی بود. پس از تصویب طرح، پژوهش میدانی آغاز شد. من به همراه خواهرم که در این زمینه به من کمک میکرد، به صورت مجزا به نقاط مختلف سفر کردیم و مواد اولیه، سوژهها و شخصیتهای محلی، به خصوص بانوان روستایی و عشایری که نانهای محلی را تهیه میکردند، شناسایی و هماهنگیهای لازم را انجام دادیم. سپس فیلمبرداری آغاز شد.
جان بزرگی با اشاره به ارتباط عمیق نان با زندگی روزمره، آیینها و مناسبتهای مذهبی و ملی بیان کرد: یکی از ارکان اصلی این مستند به بررسی آئینها و رسوم اختصاص دارد که در مناطق مختلف، از جشنهای عروسی و اعیاد مذهبی تا مراسم ماه محرم و عید نوروز و همچنین مراسم مربوط به چیدن پشم دامها در میان عشایر، با تهیه نانهای محلی خاصی گره خوردهاند. این موضوع نشان میدهد که نان محلی نه تنها بخشی از میراث فرهنگی ناملموس ماست، بلکه با ذائقه، تفکرات، فلسفه زندگی و باورهای هر قوم ارتباطی عمیق دارد. نان به عنوان یک عنصر مهم در سفرههای ایرانیان از جایگاه برجستهای برخوردار است و انعکاس این ارتباط در آن نمود یافته است. لذا از این رو، تمرکز مستند فراتر از صرف معرفی نان بوده و به ارتباط آن با آئینها و رسوم مناطق مختلف میپردازد.

وی بیان کرد که این مستند عمدتاً به صورت مشاهدهای تهیه شده است و اگرچه مصاحبههایی با خانمهای نانوا انجام شده، اما بیشتر اطلاعات به شکل نریشن و با صدای خانم مریم سعادت، بازیگر سینما و تلویزیون، ارائه میگردد. در مواردی نیز شخصیتهای محلی، به ویژه بانوان، در مقابل دوربین درباره رسوم خود توضیحاتی ارائه دادهاند.
این مستندساز درباره برنامهریزی برای پخش مجموعه «نانهای محلی ایران» ابراز امیدواری کرد که به زودی این اثر در شبکه مستند روی آنتن برود. این مجموعه در حال حاضر در سه قسمت ۵۰ دقیقهای آماده پخش شده است.
جان بزرگی در پایان تأکید کرد: اعتقاد دارم که مجموعههای مرتبط با فرهنگ اقوام باید در تلویزیون با جدیت بیشتری مورد توجه قرار گیرند و تولید و پخش آنها در اولویت قرار گیرد. این آثار میتوانند بینش مثبتی برای نسلهای جدید ایجاد کنند و هرچقدر که در این زمینه فعالتر باشیم، آگاهی و دانش ما نسبت به میراث فرهنگی سرزمینمان افزوده خواهد شد.