گسترش سوراخ لایه اوزون در سال جاری / شواهد آن از ماه‌ها پیش مشاهده شده بود

براساس گزارش خبرآنلاین، لایه اوزون یکی از سپرهای طبیعی کره زمین در برابر اشعه‌های مضر فرابنفش خورشید به‌شمار می‌آید. این لایه بخش زیادی از تابش‌های فرابنفش خطرناک را به خود جذب کرده و از موجودات زنده روی زمین در برابر آسیب‌ها، از جمله افزایش احتمال سرطان پوست محافظت می‌نماید.

در سپتامبر ۲۰۲۶، اندازه سوراخ لایه اوزون بر فراز قطب جنوب به ۲۷.۴ میلیون کیلومتر مربع دست یافت. دانشمندان پیش از این، نشانه‌های این پدیده را مشاهده کرده بودند.

طبق گزارش «theconversation»، محققان در ماه مه متوجه تغییراتی در جریان‌های جوی شدند که گواهی بر این بود که گردابه قطبی جنوبی می‌تواند در ماه‌های آتی قوی‌تر و سردتر از اندازه معمولی خود گردد.

این گردابه، توده‌ای وسیع از هوای سرد را در بالای قطب جنوب نگه می‌دارد. دماهای پایین درون این گردابه شرایط ایده‌آلی برای شکل‌گیری ابرهای استراتوسفری در قطب ایجاد می‌کند.

سطح این ابرها محلی است که واکنش‌های شیمیایی رخ می‌دهد و ترکیبات حاوی کلر و برم را فعال می‌سازد. با تابش نور خورشید در فصل بهار قطب جنوب، این ترکیبات به سرعت می‌توانند مولکول‌های اوزون را تجزیه کنند.

محققان با توجه به تغییرات ثبت‌شده در ماه مه، پیش‌بینی کردند که در سپتامبر با سوراخ اوزون بزرگی مواجه خواهیم شد.

چرا سوراخ اوزون این اندازه بزرگ شد؟

روند بزرگ شدن سوراخ اوزون در سال ۲۰۲۶ از اوایل اوت آغاز شده و زودتر از انتظار رخ داد و در اوایل سپتامبر شتاب بیشتری به خود گرفت.

در پایان اوت، وسعت سوراخ به حدود ۱۵ میلیون کیلومتر مربع رسید. این مقدار در ۱۲ سپتامبر به ۲۵ میلیون کیلومتر مربع افزایش یافته و سپس به ۲۷.۴ میلیون کیلومتر مربع رسید. لازم به ذکر است که افزایش وسعت سوراخ اوزون به‌تنهایی نشانه‌ای از وخامت اوضاع لایه اوزون نیست.

امسال با وجود گسترش وسیع، عمق کاهش اوزون چندان به شدت برخی از سال‌های شدید گذشته نبوده است. بنابراین، میزان کلی اوزون از دست رفته کمتر از مقداری است که صرفاً بر اساس وسعت سوراخ تصور می‌شود. بنابراین، این پدیده به معنای شکست در روند ترمیم لایه اوزون نیست.

از زمان تصویب پروتکل مونترال در سال ۱۹۸۷، مقدار مواد شیمیایی تخریب‌کننده اوزون در لایه استراتوسفر حدود یک‌سوم نسبت به اوج خود در اوایل سال ۲۰۰۰ کاهش یافته است. این توافق بین‌المللی هنوز هم نقش مهمی در بازگرداندن لایه اوزون به وضعیت سلامت خود ایفا می‌کند.

نکته اینجاست که وضعیت سوراخ اوزون تنها به مقدار مواد شیمیایی موجود در جو وابسته نیست بلکه تغییرات در گردش هوای در ارتفاعات بالا نیز می‌تواند به تفاوت‌های سالانه منجر شود.

در سال ۲۰۲۶، مساحت سوراخ به بیش از ۲۷ میلیون کیلومتر مربع رسید، با این حال عمق کاهش اوزون به شدت سال‌های قبلی نبود. رکورد تاریخی بیشترین مساحت سوراخ اوزون همچنان به سال ۲۰۰۶ تعلق دارد که در ۹ سپتامبر به ۲۹.۶ میلیون کیلومتر مربع رسید.

از طرف دیگر، روند کاهش مواد شیمیایی تخریب‌کننده اوزون ادامه دارد. غلظت این مواد در لایه استراتوسفر از اوج خود در حدود سال ۲۰۰۰ تقریباً یک‌سوم کاهش یافته است. این روند نتیجه اجرای پروتکل مونترال است که از سال ۱۹۸۷ برای حذف تدریجی مواد مضر لایه اوزون به‌کار گرفته شده است.

بنابراین، این سوراخ بزرگ امسال بیشتر یادآور این موضوع است که وضعیت اوزون می‌تواند از سالی به سال دیگر تغییرات چشم‌گیری داشته باشد. در بلندمدت، مدل‌های علمی همچنان پیش‌بینی می‌کنند که لایه اوزون در قطب جنوب قبل از سال ۲۰۹۰ به شرایط اولیه خود بازگردد.

۵۸۵۸