غنیمت فناورانه سپاه از اعماق هرمز؛ اسرار REMUS ۶۰۰ در دست ایران

خبرگزاری مهر-گروه سیاست-هادی رضائی: یکی از زیردریایی‌های خودمختار پیشرفته آمریکایی، معروف به REMUS 600، طبق اعلام نیروی دریایی سپاه، در تنگه هرمز به دست نیروهای ایرانی افتاده است؛ این دستگاه با قابلیت فعالیت در اعماق هزاران متری و جمع‌آوری اطلاعات زیرسطحی به همراه حسگرهای پیشرفته، بیشتر از یک «پهپاد زیرآبی» می‌تواند ارزش اطلاعاتی داشته باشد. اکنون سوال اساسی این است: این غنیمت فناورانه چه داده‌هایی را از عملیات‌های زیرسطحی به همراه داشته است؟

دستگیری دومین زیردریایی پیشرفته آمریکایی در تنگه هرمز باز هم توانایی‌های اطلاعاتی و عملیاتی نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را در میدان پرچالشی زیرسطحی نشان داد؛ این بار، فروندی از نوع REMUS 600، آثار قدرت رزمندگان سپاه را به نمایش گذاشت.

نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرده که رزمندگان این نیرو در یک عملیات هماهنگ و پیچیده، با تکیه بر اطلاعات به دست آمده و قابلیت‌های جنگ الکترونیک، یک زیردریایی آمریکایی از نوع REMUS 600 را که در تنگه هرمز به فعالیت مشغول بود، به دام انداخته‌اند.

اهمیت این عملیات تنها به تصرف یک شناور بدون سرنشین محدود نمی‌شود؛ چراکه REMUS 600 سیستم پیشرفته‌ای برای انجام عملیات زیرآبی، شناسایی و نقشه‌برداری بستر دریا، کشف و طبقه‌بندی مین‌ها و جمع‌آوری داده‌های محیطی است و می‌تواند به مجموعه‌ای از حسگرها و تجهیزات برتر در پیکربندی‌های مختلف مجهز گردد.

اکنون این سامانه در اختیار متخصصان ایرانی قرار دارد که می‌تواند از نظر شناخت فناوری و تحلیل داده‌های عملیات مورد استفاده قرار گیرد و اهمیت ویژه‌ای پیدا کند.

REMUS ۶۰۰؛ ربات زیرآبی پیشرفته آمریکایی

REMUS 600 یک وسیله زیرسطحی خودمختار (AUV) طراحی شده برای انجام مأموریت‌های بلندمدت در زیر آب است. این سیستم قادر است تا عمق تقریباً 600 متر به فعالیت پردازد و با استفاده از سامانه‌های ناوبری اینرسی، DVL و موقعیت‌یابی آکوستیکی، بخش وسیعی از مسیر مأموریت را بدون نیاز به هدایت مداوم اپراتور طی کند.

این شناور توانایی حمل انواع حسگرها از جمله سونارهای تصویربرداری، سونارهای جانبی، حسگرهای محیطی، دوربین‌ها و تجهیزات تخصصی شناسایی را داراست. این ویژگی، REMUS 600 را به یک پلتفرم کلیدی برای شناسایی زیرسطحی و جمع‌آوری اطلاعات دریایی تبدیل کرده است.

در برخی از پیکربندی‌های این خانواده، ادامه فعالیت می‌تواند به ده‌ها ساعت برسد و این سیستم می‌تواند مسافت قابل توجهی را زیر آب طی کند.

REMUS 600 یک وسیله نقلیه زیرسطحی خودمختار (AUV/UUV) تولید شده توسط Hydroid، از شرکت‌های تابعه Kongsberg، طراحی شده است و برای انجام مأموریت‌های طولانی‌مدت زیر آب، برداشت داده‌های اقیانوسی، نقشه‌برداری بستر دریا و کاربردهای دفاعی و تحقیقاتی توسعه یافته است. طراحی این سیستم ماژولار است؛ به این معنا که مجموعه حسگرها و بارهای مأموریتی می‌توانند متناسب با نوع عملیات تغییر یابند.

مشخصات فیزیکی و عملکردی

طول: حدود 3.25 متر

قطر بدنه: 32.4 سانتی‌متر (12.75 اینچ)

وزن: تقریباً 240 کیلوگرم در پیکربندی پایه؛ می‌تواند با توجه به بار تغییر کند

عمق عملیاتی: 600 متر

پیکربندی‌های عمیق‌تر: برخی منابع حداکثر تا 1500 متر را نیز ذکر کرده‌اند

سرعت بیشینه: تقریباً 5 گره دریایی (2.6 m/s)

سرعت مأموریتی معمول: حدود 3 تا 4 گره

مداومت: بسته به نوع باتری، سرعت و حمل بار؛ منابع مختلف بین 24 تا نزدیک 70 ساعت را برای پیکربندی‌های گوناگون گزارش کرده‌اند.

برد حدود: 286 مایل دریایی

منبع انرژی: باتری قابل شارژ لیتیوم‌یون

حمل‌ونقل: نیاز به تجهیزات پشتیبانی و معمولاً جابجا شدن با وسیله نقلیه یا شناور برای استقرار دارد.

مشخصات قدیمی‌تر حدود 24 ساعت مداومت را در نظر می‌گیرند، در حالی که WHOI برای یک پیکربندی REMUS 600 مداوم نزدیک به 70 ساعت را گزارش کرده است؛ بنابراین میزان مداومت برای تمام پیکربندی‌ها یکسان نیست و به باتری، سرعت، عمق و بار وابسته است.

سامانه‌های ناوبری و کنترل

REMUS 600 برای حرکت خودکار و ثبت دقیق مسیر، از ترکیبی از سامانه‌های ناوبری زیر استفاده می‌کند:

INS/ناوبری اینرسیایی

IMU

DVL برای اندازه‌گیری سرعت در برابر بستر

GPS برای تعیین موقعیت در سطح آب

حسگرهای فشار برای اندازه‌گیری عمق

سامانه‌های ناوبری و پردازش مختص خانواده REMUS

قابلیت اجرای مأموریت‌های از پیش تعیین شده و حرکت خودکار در مسیر مشخص شده

حسگرها و محموله‌ها

یکی از ویژگی‌های کلیدی REMUS 600، ساختار ماژولار محموله آن است. بنابراین یک REMUS 600 لزوماً در تمام مأموریت‌ها تجهیزات حسگر یکسانی ندارد. گزینه‌های ارائه شده شامل موارد زیر هستند:

Side-Scan Sonar برای تصویربرداری از بستر

Multibeam Echosounder (MBES) برای برداشت عمق و نقشه‌برداری سه‌بعدی

Synthetic Aperture Sonar (SAS/SSAM) برای تصویربرداری با کیفیت بالا

Sub-Bottom Profiler (SBP) برای بررسی لایه‌های زیر بستر

CTD برای اندازه‌گیری شوری، دما و عمق

ADCP برای اندازه‌گیری جریان آب

دوربین و سیستم‌های تصویربرداری

مغناطیس‌سنج

حسگرهای محیطی و اقیانوس‌شناسی

سیستم‌های خاص شناسایی و پیدا کردن اهداف زیرسطحی

به‌عنوان مثال، Kongsberg یک پیکربندی REMUS 600 مجهز به HISAS 2040 و EM 2040 را برای نقشه‌برداری و تصویربرداری با وضوح بالا معرفی نموده است.

ارتباطات

ارتباطات زیر آبی در AUV‌ها نسبت به ارتباطات معمول رادیویی محدود است. REMUS 600 می‌تواند از مودم آکوستیک برای تبادل داده‌ها و دستورات زیر آب استفاده کند و در هنگام رسیدن به سطح، ارتباطات سطحی مثل GPS و ارتباطات بی‌سیم برقرار می‌سازد.

در یک پیکربندی فنی مستند، مودم آکوستیک WHOI Micro-Modem در محدوده 20–30 kHz با نرخ داده 80 تا 1200 bit/s و حداکثر برد حدود 1.5 کیلومتر ذکر شده است؛ این ارقام مربوط به همان پیکربندی خاص است و نباید به‌عنوان مشخصات ثابت همه نسخه‌ها در نظر گرفته شوند.

قابلیت‌های مأموریتی

REMUS 600 یک پلتفرم چندمنظوره محسوب می‌شود و با توجه به بار می‌تواند برای موارد زیر مورد استفاده قرار گیرد:

نقشه‌برداری هیدروگرافی و بستر دریا

برداشت عمق و تهیه نقشه‌ها

بررسی‌های زمین‌شناسی و ژئوفیزیکی

پایش محیط زیست و اقیانوس‌شناسی

جست‌وجو و مکان‌یابی اشیاء زیر آبی

بازرسی سازه‌ها و تأسیسات زیرسطحی

جست‌وجو و بازیابی

بررسی مناطق بندری و ساحلی

پایش تغییرات بستر دریا

مأموریت‌های Mine Countermeasure (MCM) با حسگرهای مناسب

مأموریت‌های شناسایی، پایش و برداشت داده‌های زیرسطحی

تحقیقات علمی و نمونه‌برداری اقیانوسی

Kongsberg با اشاراتی مشخص REMUS 600 را برای مأموریت‌هایی همچون area survey، bathymetric survey، environmental survey، charting، change detection و برخی کاربردهای MCM معرفی کرده است.

ویژگی مهم: ماژولار بودن

ویژگی بارز REMUS 600 در این است که خود وسیله به صورت ثابت باقی می‌ماند، اما بسته حسگر و مأموریت می‌تواند تغییر کند. از این رو، یک پلتفرم می‌تواند برای نقشه‌برداری، اقیانوس‌شناسی، بازرسی یا مأموریت‌های شناسایی زیرسطحی تنظیم گردد. همچنین WHOI بر روی قابلیت تغییر و بازپیکربندی حسگرها تأکید کرده است.

به‌طور خلاصه، REMUS 600 یک AUV میان‌رده، خودمختار و ماژولار است که با قطر حدود 32 سانتی‌متر، طول حدود 3.25 متر، عمق عملیاتی پایه 600 متر، سرعت حداکثر نزدیک به 5 گره و ظرفیت حمل مجموعه‌ای متنوع از حسگرهای سونار، ناوبری، تصویربرداری و اقیانوس‌شناسی شناخته می‌شود. تفاوت‌های قابل توجه بین اعداد ارائه شده درباره مداومت و عمق، ناشی از تفاوت نسخه‌ها، باتری‌ها و پیکربندی‌های مأموریتی است؛ به همین دلیل برای یک گزارش فنی مناسب است تا اعداد همراه با ذکر «پیکربندی» ارائه شوند.

چرا شکار REMUS ۶۰۰ در هرمز اهمیت دارد؟

تنگه هرمز به عنوان یکی از مهم‌ترین آبراه‌های استراتژیک جهان، کنترل محیط زیرسطحی آن نقشی حیاتی در معادلات امنیت دریایی در این منطقه دارد.

در چنین فضایی، استفاده از شناورهای خودمختار زیرسطحی می‌تواند به یک نیروی نظامی اجازه دهد که بدون وارد کردن نیروی انسانی مستقیم به محیط پرخطر، اطلاعات مربوط به بستر دریا، راه‌های عبور، اشیای زیرسطحی و دیگر عناصر محیط دریایی را جمع‌آوری کند.

از این رو، به دام انداختن یک REMUS 600 چیزی فراتر از تصرف یک شناور بدون سرنشین به حساب می‌آید؛ زیرا این رخداد نشان‌دهنده توانایی نیروهای ایرانی در کشف، رهگیری و مقابله با ابزارهای پیشرفته شناسایی زیرسطحی خواهد بود.

غنیمت اصلی؛ اطلاعات در دل سامانه

ارزش واقعی یک سیستم مانند REMUS 600 فقط به بدنه، موتور یا تجهیزات آن خلاصه نمی‌شود.

هر مأموریت این سیستم‌ها می‌تواند داده‌هایی درباره مسیر حرکت، نقاط بررسی، اطلاعات سوناری، تنظیمات حسگرها و الگوهای اجرای مأموریت تولید کند. لذا در اختیار قرار گرفتن یک سیستم سالم می‌تواند فرصتی طلایی برای کارشناسان دفاعی کشور به وجود آورد تا ابعاد مختلف فناوری و روش‌های به‌کارگیری آن را مورد بررسی قرار دهند.

میزان اطلاعات قابل بازیابی به وضعیت سامانه، شیوه احیای آن و اقدامات حفاظتی بستگی دارد؛ اما نکته اصلی از منظر جنگ اطلاعاتی، اهمیت بسیار بالای آن است: سیستم طراحی شده برای جمع‌آوری اطلاعات در محیط زیرسطحی، خود می‌تواند به منبع اطلاعاتی برای طرفی که آن را تصاحب کرده تبدیل شود.

پیام عملیات؛ تنگه هرمز بی‌نظارت نیست

پیام اصلی این رویداد را می‌توان در یک جمله خلاصه کرد: تنگه هرمز برای نیروهای بتوانند فرامنطقه‌ای محیطی تحت نظارت و کنترل نیست.

آمریکا در سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری‌های مشهودی در زمینه سامانه‌های خودمختار دریایی و زیرسطحی انجام داده است. این سامانه‌ها در نظر گرفته شده‌اند تا با کاهش نیاز به حضور مستقیم نیروی انسانی، قابلیت‌های جمع‌آوری اطلاعات و شناسایی را بهبود ببخشند.

اما ورود یک سیستم پیشرفته مانند REMUS 600 به دست نیروی دریایی سپاه، و آن هم در محدوده راهبردی تنگه هرمز، می‌تواند نشان‌دهنده پیچیدگی رقابت اطلاعاتی و فناورانه در خلیج فارس باشد.

در این میدان، نبرد تنها میان شناورهای بزرگ و موشک‌ها به جریان نیست؛ بلکه شامل سونار، حسگر، داده‌ها، هوش مصنوعی، جنگ الکترونیک و سامانه‌های خودمختار زیرسطحی نیز می‌شود.

سپاه و نبرد نسل جدید در دریا

یکی از نکات چشمگیر در اطلاعیه نیروی دریایی سپاه، تأکید بر «اشراف اطلاعاتی» و «جنگ الکترونیک» است.

این تأکید نشان می‌دهد که در دیدگاه فرماندهان نیروی دریایی سپاه، مقابله با تهدیدات نوین دریایی تنها با تکیه بر شناورهای رزمی متعارف انجام نمی‌پذیرد و شبکه‌ای از شناسایی، نظارت، اطلاعات و جنگ الکترونیک در این نبرد نقش ایفا می‌کند.

اگر اطلاعات بیشتری از شیوه عملیات منتشر شود، آنچه برای تحلیلگران دفاعی اهمیت فراوانی خواهد داشت، نه تنها نوع REMUS، بلکه چگونگی کشف و رهگیری آن در محیط زیرسطحی است؛ زیرا این تجزیه و تحلیل می‌تواند تصویری واضح‌تر از توانمندی ایران در مقابله با سامانه‌های خودمختار زیر آب ارائه دهد.

یک غنیمت فناورانه در میانه جنگ اطلاعاتی

REMUS 600 سمبلی از تغییر در ماهیت جنگ دریایی است؛ وسیله‌ای کوچک‌تر از یک شناور رزمی متعارف، اما تجهیز شده با حسگرها و سیستم‌های ناوبری پیشرفته که می‌تواند برای مدت طولانی در زیر آب عمل کند.

اکنون، همان‌طور که نیروی دریایی سپاه اعلام کرده، یکی از این سامانه‌ها به جای اقدام به جمع‌آوری اطلاعات برای نیروی دریایی آمریکا، در اختیار متخصصان ایرانی قرار گرفته است.

این رویداد را می‌توان بخشی از نبرد خاموش و پیچیده اطلاعاتی در زیر آب‌های خلیج فارس و تنگه هرمز به حساب آورد؛ نبردی که در آن، هر داده، هر مسیر ثبت‌شده و هر فناوری کسب شده می‌تواند به مثابه بخشی از معادله قدرت به شمار آید.

در نهایت، اهمیت این واقعه فراتر از «شکار یک پهپاد زیرسطحی» است؛ ارزش حقیقی آن در این است که یکی از ابزارهای پیشرفته جمع‌آوری اطلاعات زیر آبی آمریکا، طبق اظهارات سپاه، اکنون در دست طرف ایرانی قرار دارد. این موضوع می‌تواند برای تحلیل فناوری، تاکتیک‌ها و الگوهای عملیات زیرسطحی آمریکا اهمیت شایانی داشته باشد.