همراهی فناوری با آتشنشانها؛ از رباتهای خاموشکننده آتش تا سیستمهای هوشمند داخلی
به نقل از ایسنا، آتشنشانان در لحظات بحرانی و خطرناک وارد صحنه میشوند در حالی که دیگران از آن دوری میکنند؛ اما در دنیای کنونی، صرف شجاعت و آمادگی فردی به تنهایی کافی نیست تا با آتشسوزیهای پیچیده، ساختمانهای چند طبقه، مواد خطرناک و حوادث عظیم روبهرو شود. بنابراین فناوری به یکی از اصلیترین ابزارها برای ارتقاء ایمنی و تسریع واکنش در عملیاتهای نجات و اطفای حریق تبدیل شده است.
روز آتشنشانی و ایمنی فرصتی مهم برای توجه به رشتهای است که ذات آن با خطر، سرعت و تصمیمگیری در شرایط بحرانی ارتباط دارد. در سالهای اخیر، با ورود تکنولوژیهای نوین در بسیاری از نقاط جهان، این حرفه دچار تحولی اساسی شده است. از حسگرهای هوشمند و سیستمهای تشخیص آتش گرفته تا پهپادهایی که قبل از ورود نیروها، میتوانند تصویری جامع از صحنه حادثه ارائه دهند و رباتهای آتشنشانی که میتوانند به محیطهای بسیار پرخطر ورود پیدا کنند. تمامی این فناوریها به تدریج به چشم، گوش و بازوی عملیاتی آتشنشانان تبدیل شدهاند.
هوش مصنوعی نیز با پردازش همزمان دادههایی که از دوربینها، حسگرها، نقشههای ساختمان و اطلاعات محیطی جمعآوری میشود، میتواند در شناسایی سریعتر کانون آتش، ارزیابی مسیر گسترش آتش و حمایت از تصمیمگیری نیروهای عملیاتی کمک نماید. دوربینهای حرارتی و تجهیزات پوشیدنی هم با فراهم آوردن امکان شناسایی نقاط داغ و پایش وضعیت آتشنشانان، در مواقعی که دید مستقیم محدود است، به افزایش آگاهی محیطی و ایمنی نیروها کمک میکنند.
علاوه بر این فناوریها، توسعه مصالح مقاوم در برابر حریق، سیستمهای هوشمند مدیریت ساختمان، شبکههای ارتباطی پایدار و تجهیزات پیشرفته حفاظت فردی، رویکرد آتشنشانی را از صرف واکنش به حادثه به سمت پیشگیری، پیشبینی و مدیریت هوشمند بحران تغییر داده است. اهمیت این تغییر زمانی بیشتر نمایان میشود که بدانیم هر دقیقه در عملیات اطفای حریق میتواند بر سطح خسارت، شانس نجات افراد و ایمنی نیروهای امدادی تأثیر بگذارد.
از این منظر، سرمایهگذاری در فناوریهای آتشنشانی تنها به معنای تجهیز سازمانها به ابزارهای جدید نیست؛ بلکه بخشی از استراتژی افزایش تابآوری شهری و حفاظت از جان انسانها و زیرساختها است. ارتباط بین تجربه و مهارت آتشنشانان با توانایی فناوریهای نوین میتواند پایهگذار ظهور نسل جدیدی از خدمات ایمنی باشد؛ نسلی که در آن داده، هوش مصنوعی، رباتیک و سیستمهای هوشمند در کنار نیروی انسانی برای مقابله سریعتر و ایمنتر با حوادث مورد استفاده قرار میگیرند.
فناوران ایرانی به یاری آتشنشانان میشتابند
در سالهای اخیر، پیشرفت تکنولوژیهای نوین در حوزه آتشنشانی، از ابزارهای سنتی اطفای حریق فراتر رفته و به سمت بهکارگیری رباتها، پهپادها، حسگرهای هوشمند، دوربینهای حرارتی، سیستمهای هوشمند اعلام و اطفای حریق و راهکارهای مبتنی بر هوش مصنوعی گام برداشته است.
در کشور ایران نیز همزمان با افزایش نیاز به ارتقای ایمنی در ساختمانها، صنایع و زیرساختهای شهری، بخشی از ظرفیت شرکتهای دانشبنیان، دانشگاهها و مراکز فناور به طراحی و بومیسازی این تجهیزات اختصاص یافته است. هدف از این طراحی و ساخت فقط خاموش کردن آتش نیست، بلکه شامل تشخیص سریعتر حریق، دسترسی ایمنتر به کانون حادثه، کاهش خطر برای آتشنشانان و بهبود دقت تصمیمگیری در عملیات نیز میشود.
در این راستا، ورود فناوریهای داخلی به عرصه ایمنی و مدیریت آتش میتواند علاوه بر کاهش وابستگی به تجهیزات خارجی، زمینهساز توسعه راهکارهایی متناسب با نیازها و شرایط عملیاتی کشور گردد؛ از رباتها و پهپادهایی که قابلیت پایش یا عملیات در مناطق پرخطر را دارند تا سیستمهای هوشمندی که با استفاده از دادههای حسگرها و تصاویر، در مراحل تشخیص، پایش و مدیریت حادثه به یاری نیروهای آتشنشانی میآیند.
رباتهای آتشنشانی؛ ورود به محیطهای خطرناک بدون به خطر انداختن نیروی انسانی
رباتهای آتشنشانی از جمله فناوریهایی هستند که به همت فناوران ایرانی به مرحله توسعه رسیدهاند. این رباتها میتوانند در محیطهایی که ورود مستقیم آتشنشانان با خطر جدی همراه است، به عنوان نیروی کار پشتیبان در عملیات حاضر شوند. این رباتها با بهرهگیری از دوربین، حسگر و سیستمهای ارتباطی، امکان مشاهده و ارزیابی محیط را از فاصلهای ایمن فراهم میکنند و در مدلهای مجهز به سامانه اطفاء میتوانند برای کنترل آتش نیز به کار گرفته شوند.
یکی از مهمترین مزایای این فناوری، کاهش تعامل مستقیم آتشنشانان با حرارت، دود، گازهای خطرناک و احتمال ریزش سازهها است.
پهپادهای آتشنشانی؛ چشم آسمان برای شناسایی کانونهای آتش
پهپادهای آتشنشانی از دیگر نوآوریهای شرکتهای دانشبنیان کشور در این زمینه هستند. این پهپادها میتوانند قبل از ورود نیروهای عملیاتی یا بهطور همزمان با حضور آنها، تصویر وسیعی از محدوده حادثه به فرمانده عملیات ارائه دهند؛ چرا که استفاده از دوربینهای حرارتی در این ابزارها امکان شناسایی نقاط داغ و کانونهای پنهان آتش را فراهم میسازد و در حوادث بزرگ، دسترسی هوایی به مناطقی را ممکن میکند که رسیدن زمینی به آنها دشوار یا زمانبر است.
مزیت اصلی پهپادها، افزایش سرعت شناسایی و آگاهی فرمانده عملیات از وضعیت صحنه و کاهش زمان تصمیمگیری است. سازمانهای آتشنشانی کشور از این پهپادها به عنوان یکی از فناوریهای مورد استفاده برای کنترل و اطفاء حریق بهره میبرند.
حسگرهای هوشمند و سیستمهای اعلام حریق؛ شناسایی پیش از گسترش حادثه
نسل جدید سیستمهای اعلام حریق به جای آنکه صرفاً پس از مشاهده دود یا شعلهای پاسخ دهند، از مجموعهای از حسگرها برای پایش شرایط محیط استفاده میکنند. حسگرهای دود، حرارت و گاز میتوانند تغییرات غیرعادی را شناسایی و هشدار اولیه ایجاد کنند. در سیستمهای متصل به شبکه، اطلاعات حسگرها قابلیت ارسال به مرکز کنترل را دارند.
کاربرد این فناوری، کاهش فاصله زمانی میان آغاز آتش و اعلام حادثه است و مزیت آن این است که زمان واکنش را کوتاهتر و فرصتی بیشتر برای تخلیه افراد و آغاز عملیات اطفا فراهم میکند.
در ایران نیز شرکتهای دانشبنیان در طراحی، تولید و اجرای سیستمهای اعلام و اطفای حریق فعال هستند.
دوربینهای حرارتی؛ دیدن آتش در میان دود
دوربین حرارتی یکی از ابزارهای کلیدی برای شناسایی تفاوت دما در محیط حادثه محسوب میشود. این فناوری به آتشنشانان اجازه میدهد در شرایطی که دود یا تاریکی بینایی طبیعی را محدود کرده است، نقاط با دمای بالا را شناسایی نمایند. قابلیتهای این تجهیزات میتواند برای شناسایی کانونهای پنهان آتش، جستوجوی افراد در محیطهای پر دود و بررسی محلهایی که احتمال باقیماندن آتش در آنها وجود دارد، مورد استفاده قرار گیرد.
مزیت اصلی دوربین حرارتی، افزایش توانایی دید آتشنشان در محیطهایی است که چشم انسان اطلاعات کافی از وضعیت حرارتی صحنه ارائه نمیدهد. دوربینهای حرارتی نیز در زمره تجهیزات جدید مورد استفاده در آتشنشانی قرار گرفتهاند.
پوششهای ضدحریق؛ فناوریای برای خرید زمان در برابر آتش
برخی فناوریهای آتشنشانی قبل از وقوع حادثه عمل میکنند؛ پوششهای ضدحریق برای سازههای فولادی و بتنی با هدف کاهش تأثیر حرارت بر اجزای سازه به کار گرفته میشوند. برخی پوششهای منبسطشونده در مواجهه با حرارت، لایهای عایق ایجاد میکنند و برخی پوششهای معدنی نیز با کاهش سرعت انتقال حرارت، افزایش زمان مقاومت سازه در برابر آتش را به همراه دارند.
در ایران نیز ارقام از پوششهای ضدحریق بر پایه فناوریهای نانوکامپوزیتی و مواد معدنی توسعه یافتهاند. کاربرد اصلی این فناوری، افزایش زمان پایایی سازه و فراهم آوردن فرصت بیشتر برای تخلیه افراد و عملیات امداد و اطفای حریق است.
مواد و مصالح نسوز؛ پیشگیری از گسترش آتش از نقطه شروع
فناوریهای مرتبط با مصالح نسوز نیز جزئی از زنجیره ایمنی در برابر حریق به شمار میآید. استفاده از مصالح مقاوم در برابر حرارت در ساختمانها، تجهیزات صنعتی و تأسیسات میتواند سرعت انتقال حرارت و گسترش آتش را کاهش دهد.
در کشور، نمونههایی از طرحهای فناورانه برای توسعه سیمان و آجرهای نسوز با مقاومت مکانیکی بالا نیز در زیستبوم دانشبنیان معرفی شده است.
تجهیزات هوشمند قابل حمل؛ افزایش ایمنی خود آتشنشان
فناوری تنها برای شناسایی و خاموش کردن آتش به کار نمیرود؛ بخش دیگری از نوآوریها به حفاظت از نیروی عملیاتی ارتباط دارد. حسگرهای قابل حمل برای شناسایی گازهای خطرناک، تجهیزات ارتباطی الکترونیکی، کلاههای ایمنی هوشمند و سیستمهای ارتباطی پیشرفته از جمله فناوریهایی هستند که میتوانند اطلاعات محیط و شرایط عملیات را در اختیار آتشنشان یا فرمانده قرار دهند.
در مجموع، مسیر فناوری در آتشنشانی ایران را میتوان از «تجهیزات واکنشی» به سمت «سیستمهای پیشبین، متصل و هوشمند» ترسیم کرد؛ مسیری که در آن رباتها و پهپادها وارد مناطق پرخطر شده و حسگرها قبل از وقوع حادثه هشدار میدهند، دوربینهای حرارتی موجب شفافسازی محیط نامرئی برای چشم انسان میشوند و هوش مصنوعی میتواند دادههای پراکنده حادثه را برای تصمیمگیری سریعتر پردازش کند. چنین زنجیرهای در نهایت به یک هدف مشترک منتهی میشود: افزایش سرعت عملیات، کاهش ریسک برای آتشنشانان و محدود کردن خسارت ناشی از آتشسوزی.
ساخت ربات عمود پرواز آتشنشان توسط محققان دانشگاه تبریز
محققان دانشگاه تبریز، ربات عمودپرواز آتشنشان با کپسول کامپوزیتی اطفاء حریق و سرعت عمل بالا طراحی و ساختهاند.
نقش امدادرسانی و اطفای حریق در حوادث غیرمترقبه یکی از مسائل حیاتی در زندگی روزمره است و داشتن تجهیزات مناسب برای افزایش سرعت عمل در این زمینه لازم است. عواملی نظیر ترافیک، ازدحام جمعیت و خرابی تجهیزات، این امر را به خطر میاندازد و به همین دلیل با گسترش نقش رباتها در زندگی روزمره بشر، میتوان از آنها در زمینه امدادرسانی و اطفای حریق نیز بهره برد.
در این محصول، طرح نوینی از ربات عمودپرواز شش موتوره مجهز به کپسول اطفاء حریق ارائه شده است. ویژگی بارز این ربات توانایی آن در عملکرد مستقل برای مهار آتش میباشد. همچنین بهکارگیری دوربین و حسگرهای شناسایی گاز این امکان را به مأموران آتشنشانی میدهد که محل حادثه را بدون خطر بررسی نمایند.
هدف اصلی از طراحی این ربات، کمک به افراد دچار حادثه بهطور موقت تا رسیدن نیروهای امدادی اصلی است و سرعت عمل در رسیدن به محل حادثه و انجام عملیات اولیه در دقایق ابتدایی حادثه، مجهز بودن به کپسول آتشنشانی کامپوزیتی، مواد اطفاء حریق و نردبان امداد، قابلیت انجام عملیات مستقل برای امداد و نجات و اطفای حریق بدون نیاز به پشتیبانی از سایر وسایل، و دارا بودن بازوهای قابل تنظیم برای ورود و عبور از حفرههای مختلف از ویژگیهای دیگر این ربات است.
این ربات قابلیت انجام عملیات آتشنشانی در محیطهایی با دمای حداکثر ۴۰۰ درجه سانتیگراد را داشته و تأمین انرژی پرواز آن از طریق باتری صورت میگیرد که ویژگیهای بارز آن محسوب میشود.
تولید نسل نوین اطفاء حریق بدون کاهش میزان اکسیژن محیط
متخصصان یک شرکت دانشبنیان موفق به طراحی سیستم اطفاء حریق آیروسل شدهاند که بدون کاهش سطح اکسیژن محیط میتواند آتش را خاموش کند.
این محصول در فضاهای بسته و باز قابل استفاده بوده و مزیت آن نسبت به سایر محصولات اطفاء حریق این است که سیستم خودکار و اعلام حریق به راحتی به آن متصل شده و نیازی به شارژهای چند ماهه یا سالانه ندارد و حتی اگر ۱۵ سال بدون استفاده بماند، نیاز به تعمیر و نگهداری یا شارژ نخواهد داشت و همچنین پس از خاموش کردن آتش آلودگی نیز ایجاد نمیکند.
این محصول وارداتی بوده، اما فناوران ایرانی این فناوری را بهطور کاملاً بومی و بدون وابستگی به دانش و مواد اولیه آن از خارج، در کشور طراحی و ارائه میکنند.
توپهای دانشبنیان؛ تجهیزی نوین برای اطفاء حریق
یکی از شرکتهای دانشبنیان موفق به طراحی و تولید تجهیزات نوین اطفاء حریق شده است که بدون نیاز به لولهکشی، در فضاهای کمتردد و حساس مانند انبارها، اتاقهای سرور و مراکز بایگانی قابل استفاده میباشد.
توپهای اطفاء حریق این شرکت بهمحض قرار گرفتن در معرض مستقیم شعله، فعال میشوند و در کنار اطفاء آتش، صدایی حدود ۱۲۰ دسیبل تولید میکنند که همزمان نقش سیستم هشدار را نیز ایفا میکند.
در ایجاد این محصول از پودر سوپر ABC استفاده شده که قادر است حریقهای ناشی از مواد جامد، مایعات و گازها را مهار نماید. این ویژگی ضمن تطابق با استانداردهای متعارف اروپایی و آمریکایی، پوششدهنده کلاسهای مختلف حریق است.
این توپها علاوه بر کاربردهای صنعتی، در منازل مسکونی، ادارات و مراکز عمومی نیز قابل استفاده هستند. یکی از ویژگیهای کلیدی این محصولات، عدم نیاز به سرویس، شارژ یا نگهداری تا پنج سال میباشد و پس از این مدت نیز عملکرد آن بهطور کامل متوقف نشده و ممکن است کمی از کارایی اطفاء آن کاسته شود.
به نقل از ایسنا، امروزه آتشنشانی دیگر صرفاً به ابزارهای خاموشکننده حریق محدود نمیشود، بلکه شامل مجموعهای از فناوریهای پیشگیرانه، تشخیصی، عملیاتی و حفاظتی است که میتوانند پیش از وقوع حادثه، در زمان شناسایی آتش و حین عملیات امداد به یاری نیروهای آتشنشانی بیایند. تجربیات توسعه رباتهای آتشنشانی، پهپادهای امدادی، سیستمهای هوشمند اعلام و اطفای حریق، دوربینهای حرارتی، تجهیزات حفاظت فردی و مواد و پوششهای مقاوم در برابر حریق در کشور نشان میدهد که ظرفیتهای فناورانه میتوانند پاسخگوی بخشی از نیازهای این حوزه باشند.
در این میان، مزیت اصلی فناوری زمانی آشکار میشود که باعث کاهش حضور مستقیم نیروی انسانی در موقعیتهای خطرناک، افزایش سرعت شناسایی و واکنش، دسترسی به اطلاعات دقیقتر از محل حادثه و فراهمسازی زمان بیشتر برای نجات افراد و کنترل آتش گردد. به عبارتی دیگر، فناوری قرار نیست جایگزین آتشنشان شود، بلکه میتواند قابلیتهای عملیاتی او را در شرایطی که زمان، اطلاعات و ایمنی از اهمیت حیاتی برخوردارند، ارتقاء بخشد.
تداوم این مسیر وابسته به توسعه فناوریهایی است که باید علاوه بر بومیسازی، از نظر عملکرد، ایمنی، استاندارد و قابلیت استفاده در شرایط واقعی عملیات مورد بررسی قرار گیرند. ارتباط میان توان علمی و فناورانه کشور با تجربه سازمانهای آتشنشانی میتواند مجالی فراهم آورد تا راهکارهایی شکل بگیرد که از مرحله تشخیص و پیشگیری تا اطفای حریق و حفاظت از نیروهای عملیاتی را پوشش دهد؛ مسیری که بهطور کلی هدفش کاهش تلفات انسانی و خسارتهای ناشی از حوادث و افزایش ایمنی شهروندان و آتشنشانان است.
پایان پیام