زعفران به دلیل تغییرات اقلیمی در معرض خطر قرار گرفته است

دکتر روح‌الله مرادی در مصاحبه‌ای با ایسنا طی بررسی وضعیت مزارع زعفران‌کاری در سطح کشور، به نکته نگران‌کننده‌ای اشاره کرد: با این که شرایط به‌صورت نسبی نسبت به سال قبل بهبود یافته، کاهش تعداد جوانه‌های گل در هر بنه زعفران، سبب خواهد شد تا عملکرد زعفران در واحد سطح، در مقایسه با سال ۱۴۰۳، حدود ۳۰ درصد کاهش یابد.

وی توضیح داد: در حالی که انتظار می‌رفت، پس از سپری شدن سال‌های دشوار در زمینه کشاورزی، سطح تولید به وضعیت عادی بازگردد، مشاهدات میدانی کارشناسان نشان‌دهنده این است که عوامل اقلیمی و فیزیولوژیکی، چالش تازه‌ای برای تولیدکنندگان زعفران به وجود آورده است.

رئیس پژوهشکده زعفران تربت حیدریه اضافه کرد: یکی از مسائل مشترک و قابل توجه که کشاورزان از مناطق مختلف به آن اشاره کردند، پایین بودن تعداد جوانه‌های گل در بنه‌های زعفران است. به واقع، در حال حاضر با یک تناقض در تولید مواجه هستیم.

مرادی در توجیه این موضوع بیان کرد: در بسیاری از مزارع، بنه‌ها به لحاظ اندازه و وزن وضعیت نسبتاً مطلوبی دارند و حتی بزرگ‌تر از برخی سال‌های پیش به نظر می‌رسند، اما این بزرگ‌بودن می‌تواند فریبنده باشد. بخش قابل توجهی از این بنه‌ها در سال جاری، عموماً فقط یک جوانه گل دارند؛ در حالی که در سال‌هایی که عملکرد خوبی داشتیم، معمولاً دو، سه و حتی چهار جوانه گل در بسیاری از بنه‌ها وجود داشت.

وی خاطرنشان کرد: نوسانات دما در تابستان‌های اخیر به‌طور مستقیم بر چرخه فیزیولوژیک گیاه تأثیر گذاشته است. در زعفران، تنها بزرگ بودن و سنگینی بنه نمی‌تواند مبنای خوبی برای پیش‌بینی عملکرد گل باشد. با توجه به اثرات منفی دماهای بالا در تابستان بر عملکرد گیاه، تعداد جوانه‌های گل در هر بنه، عامل کلیدی در تعیین ظرفیت تولید گل و در نهایت عملکرد زعفران به شمار می‌رود.

مرادی ادامه داد: بنابراین، رشد نسبی اندازه بنه‌ها در شرایط کنونی الزماً به معنای افزایش تولید گل نیست و حتی شاید در زمان برداشت، کشاورزان را ناامید کند.

رئیس پژوهشکده زعفران کشور یادآور شد: ارزیابی‌هایی که انجام شده، برآورد ابتدایی و میدانی پیش از شروع برداشت اصلی است. بر اساس مشاهدات کارشناسان پژوهشکده زعفران و مقایسه وضعیت بنه‌ها و جوانه‌های گل در مناطق مختلف، انتظار می‌رود عملکرد زعفران در سال جاری نسبت به سال گذشته به طرز جزئی بهبود یابد؛ زیرا سال گذشته از منظر عملکرد، برای بسیاری از مناطق زعفران‌کاری سالی نامطلوب بود.

لزوم اتخاذ رویکرد علمی در مدیریت بحران تولید

وی همچنین هشدار داد: این بهبود نباید به‌عنوان نشانه‌ای از بازگشت به دوران اوج تولید تلقی شود. برآورد فعلی ما حاکی از آن است که عملکرد زعفران در واحد سطح در سال ۱۴۰۵، حداقل حدود ۳۰ درصد کمتر از عملکرد سال ۱۴۰۳ و متوسط عملکرد سال‌های عادی خواهد بود. این به این معناست که با وجود ظاهر مناسب مزارع، خروجی نهایی شامل گل و در نهایت پودر زعفران، با کاهش روبه‌رو خواهد شد.

مرادی بر ضرورت اتخاذ رویکرد علمی در مدیریت بحران تولید تأکید کرده و خاطرنشان ساخت: در شرایط فعلی که اظهارنظرهای متنوعی درباره میزان تولید زعفران در سال جاری مطرح می‌شود، ضروری است که برآورد تولید براساس شواهد میدانی، سطح زیرکشت، عملکرد واقعی در واحد سطح و وضعیت گل‌دهی مزارع صورت گیرد. هرگونه اظهارنظر درباره افزایش یا کاهش تولید، بدون در نظر گرفتن این عوامل کلیدی، نمی‌تواند تصویر دقیقی از شرایط واقعی تولیدکنندگان ارائه دهد.

وی با تأکید بر مسئولیت اجتماعی دانشگاه افزود: پژوهشکده زعفران دانشگاه تربت‌حیدریه به‌عنوان یک نهاد علمی و تخصصی با گروهی از کارشناسان مجرب در حوزه زعفران، خود را متعهد می‌داند که اطلاعات مربوط به وضعیت تولید را بر اساس داده‌های میدانی و شواهد علمی در اختیار جامعه تولیدکنندگان، فعالان زنجیره زعفران و عموم مردم قرار دهد تا تصمیم‌گیری‌ها، هم در سطح سیاست‌گذاری‌های دولتی و هم در مدیریت مزارع، مبتنی بر واقعیت‌های مزرعه قرار گیرد.

مرادی با تأکید بر اهمیت استراتژیک این منطقه در صنعت جهانی زعفران، بر لزوم مواجهه با چالش‌های اقلیمی و بهره‌گیری از دانش نوین برای حفظ پایداری تولید این محصول با ارزش تأکید کرد.

رئیس پژوهشکده زعفران دانشگاه تربت‌حیدریه افزود: تربت‌حیدریه فراتر از یک مرکز تولیدی به‌عنوان مهم‌ترین منطقه اقتصاد زعفران در دنیا شناخته می‌شود.

وی با اشاره به ویژگی‌های اقلیمی نیمه‌خشک و خصوصیات خاص خاک‌شناسی این منطقه بیان کرد: ترکیب ویژگی‌های ژنتیکی گیاه و شرایط محیطی در تربت‌حیدریه، سبب تمایز محصول این منطقه از زعفران تولیدی در دیگر نقاط جهان شده است.

زعفران تربت‌حیدریه در صدر فهرست تقاضای واردکنندگان از اروپا و شرق آسیا

مرادی در ادامه به برتری کیفیت محصول این منطقه اشاره کرد و اظهار داشت: زعفران تولیدی در تربت‌حیدریه از نظر مقدار سافرانال، که عامل عطر، کروسین، به عنوان عامل رنگ و پیکروکروسین، به‌عنوان عامل طعم، در بالاترین سطح کیفیت قرار دارد. این موضوع سبب شده است این محصول همواره در صدر فهرست تقاضای واردکنندگان از اروپا و شرق آسیا قرار گیرد و با بالاترین قیمت‌ها در سطح جهانی به فروش برسد.

رئیس پژوهشکده زعفران به نقش علمی این مرکز نیز اشاره کرده و افزود: پژوهشکده زعفران دانشگاه تربت‌حیدریه به‌عنوان تنها مرکز تحقیقاتی تخصصی این محصول در عالم، با بهره‌مندی از آزمایشگاه‌های پیشرفته، فضایی را برای محققان فراهم کرده است تا در زمینه‌های اصلاح نژاد، مدیریت آفات، بهینه‌سازی مصرف آب و مقابله با آثار تغییرات اقلیمی تحقیق کنند.

وی همچنین با ابراز نگرانی درباره چالش‌های پیش رو، از تأثیر تغییرات اقلیمی بر تولید زعفران خبر داد و گفت: افزایش دما در تابستان‌ها منجر به کاهش تعداد جوانه‌های موجود در بنه‌ها شده است که این موضوع به‌عنوان زنگ خطری برای کشاورزان محسوب می‌شود. آینده تولید در این منطقه به‌شدت وابسته به مدیریت بحران‌های اقلیمی است.

مرادی با اشاره به کاهش ۳۰ درصدی عملکرد در واحد سطح در سال جاری تأکید کرد: با وجود این چالش‌ها، برخورداری از زیرساخت‌های علمی و تجربه بالا در بین کشاورزان، امیدها را برای مدیریت بهینه بحران و بازگشت به تولید واقعی در سال‌های آتی زنده نگه داشته است.

وی در پایان خاطرنشان ساخت: برای حفظ و پایداری مقام زعفران این منطقه، تغییر در روش‌های آبیاری و بهره‌برداری از فناوری‌های نوین کشاورزی حیاتی است.

تربت حیدریه به عنوان مرکز زعفران جهان شناخته می‌شود و برآورد می‌شود قریب به ۱۰ هزار هکتار از مزارع زعفران کشور در این شهر قرار دارد که تقریباً بیش از ۵۰ درصد کل تولید زعفران جهانی در این شهر انجام می‌شود. در عین حال، ایران بیش از ۹۴ درصد زعفران دنیا را تأمین می‌کند. این شهر با شرایط مناسب آب و هوایی و خاک حاصل‌خیز محیطی ایده‌آل برای رشد و تولید این گیاه با ارزش فراهم آورده است.

انتهای پیام