فیبر نوری با عدم دسترسی آزاد به اینترنت، فاقد مزیت رقابتی است / برداشتن فیلترینگ؛ پیش‌شرطی برای جلب توجه کاربران به اینترنت ثابت؟
تینا مزدکی_ توسعه‌ی زیرساخت‌های فیبر نوری به‌عنوان یکی از راهکارهای ارتقای کیفیت و سرعت اینترنت ثابت در حال پیگیری است، اما تجربه کاربر از اینترنت تنها به کیفیت زیرساخت محدود نمی‌شود. کاربری که پس از اتصال به فیبر نوری هنوز با محدودیت‌های دسترسی به برخی از خدمات و پلتفرم‌ها از جمله فیلترینگ و اختلالات مواجه است، ممکن است تفاوتی ملموسی میان کیفیت advertised شبکه و کیفیت واقعی که تجربه می‌کند، احساس نکند. لذا، فیلترینگ می‌تواند برخی از مزایای قابل‌انتظار از اینترنت ثابت پرسرعت، به ویژه فیبر نوری، را تحت تأثیر قرار دهد.
این موضوع از آن جهت با اهمیت است که تصمیم کاربر برای انتقال از اینترنت همراه به اینترنت ثابت تنها به عوامل فنی وابسته به سرعت و کیفیت شبکه بستگی ندارد، بلکه به کل خدمات و تجربه‌ای که از این سرویس در زندگی روزمره خود دارد نیز مرتبط است. اگر کاربر متوجه شود که محدودیت‌های دسترسی در هر دو نوع شبکه همچنان برقرار است و برای دستیابی به اینترنت آزاد ناچار است هزینه‌ها و مشقت‌های بیشتری را تحمل کند، ممکن است تمایل او برای پرداخت هزینه‌های راه‌اندازی و اشتراک یک سرویس جدید کاهش یابد. در این شرایط، پرسش کلیدی این است که آیا توسعه پوشش فیبر نوری به‌تنهایی می‌تواند موجب افزایش تقاضای اینترنت ثابت شود یا اینکه سیاست‌های مرتبط با دسترسی آزاد به اینترنت نیز باید به‌طور همزمان مد نظر قرار گیرند؟
حامد بیدی، فعال حوزه حقوق اینترنت، بیان می‌کند که توسعه‌ی فیبر نوری لزوماً به معنای بهبود اینترنت نیست. او توضیح می‌دهد که فیبر نوری به عنوان یک زیرساخت ارتباطی می‌تواند در ساختار شبکه ملی اطلاعات استفاده شود و بنابراین نمی‌توان به‌راحتی کیفیت فیبر نوری را با کیفیت اینترنت معادل دانست.
او همچنین اشاره می‌کند که توسعه فیبر نوری بخش از برنامه‌های دولت‌ها برای سال‌ها بوده است، اما در عین حال در حوزه اینترنت، رویکردهای محدودکننده همچنان ادامه دارد و در سال‌های اخیر نیز محدودیت‌های بیشتری به وجود آمده است.
فیبر نوری به‌تنهایی کیفیت اینترنت را تضمین نمی‌کند
حامد بیدی، کنشگر حق اینترنت:« باید بین زیرساخت شبکه و خود اینترنت تفاوت قائل شد.»
بر اساس گفته‌های حامد بیدی، فیبر نوری یک زیرساخت ارتباطی است که می‌تواند هم برای شبکه ملی اطلاعات و هم به منظور دسترسی به اینترنت مورد استفاده قرار گیرد؛ از این رو، توسعه صرف فیبر نوری حاکی از بهبود کیفیت اینترنت نیست.
او اضافه می‌کند:« چنانچه دسترسی آزاد به اینترنت فراهم باشد، توسعه فیبر نوری می‌تواند به افزایش کیفیت اینترنت بینجامد. اما مشکل اصلی اینترنت روز جاری بیشتر از آنکه ناشی از نحوه دسترسی کاربران باشد، به محدودیت‌های موجود در سیستم‌های شبکه و رویکرد محدودکننده به ترافیک بین‌المللی مرتبط است.»
فیلترینگ در طول سال‌ها ذی‌نفعان اقتصادی خود را ایجاد کرده است
حامد بیدی در مصاحبه‌ای با خبرآنلاین و در پاسخ به این پرسش که چرا فیلترینگ ادامه دارد اظهار داشت: «فیلترینگ پدیده‌ای جدید نیست. از زمان ظهور اینترنت، به‌ویژه با افزایش استفاده از آن در تلفن‌های همراه، فیلترینگ همگام با آن گسترش یافته و ذی‌نفعان خود را شکل داده است؛ چه در میان شرکت‌هایی که به‌صورت مشخص در حوزه زیرساخت فیلترینگ فعالیت می‌کنند و چه در زمینه‌های دیگر مانند اپراتورها و شاخه‌های مختلف. بنابراین، در حالی که رفع فیلترینگ می‌تواند مزایای اقتصادی قابل‌توجهی برای دولت، اپراتورها و مردم به همراه داشته باشد، اما ساختار کنونی نیز در تمامی این سطوح ذی‌نفعان خود را ایجاد کرده است. به همین دلیل من بیشتر انگیزه فیلترینگ و دلایل تداوم آن را در عرصه‌های سیاسی، اجتماعی و امنیتی می‌بینم تا اقتصادی.»
او در ادامه می‌افزاید:« فیلترینگ تأثیری مستقیم بر نحوه دسترسی مردم به اینترنت، چه از طریق اینترنت ثابت و چه از طریق همراه، ندارد.»
حامد بیدی، کنشگر حق اینترنت:«تصمیم‌گیری درخصوص مسدودیت سایت‌ها و پلتفرم‌ها پیش از دستیابی کاربران به اینترنت صورت می‌گیرد.»
بیدی توضیح می‌دهد که پس از اعمال این سیاست‌ها، اینترنت باقی‌مانده از طریق شبکه‌های ثابت و همراه در اختیار اپراتورها و کاربران قرار می‌گیرد. بنابراین، مسئله اصلی فیلترینگ پیش از مرحله دسترسی کاربران به وقوع می‌پیوندد و مستقل از نوع شبکه‌ای که کاربر برای اتصال انتخاب می‌کند، افزودن می‌شود.
فیبر نوری در ایران مزیت قیمتی نسبت به اینترنت همراه ندارد
بیدی در پاسخ به این پرسش که چرا کاربران از فیبر نوری استقبال چندانی نمی‌کنند، می‌گوید: «عدم استقبال از فیبر نوری به چندین عامل بستگی دارد. اول اینکه بسیاری از شهروندان هنوز به فیبر نوری دسترسی ندارند و هزینه‌های اولیه برای راه‌اندازی این سرویس نیز برای بسیاری از آنها بار مالی قابل توجهی محسوب می‌شود. در این راستا، همین مسئله دسترسی اولیه خود به یک مانع تبدیل شده است. از طرف دیگر، فیبر نوری باید مزیت رقابتی داشته باشد. در بسیاری از کشورها، اینترنت ثابت مبتنی بر فیبر در مقایسه با اینترنت همراه، از قیمت پایین‌تری برخوردار است و عموماً کیفیت پایدارتری نیز ارائه می‌دهد. اما در ایران، به نظر می‌رسد که چنین مزیت قیمتی وجود ندارد.»
هزینه فیلترشکن‌ها بیشتر از هزینه اینترنت مردم را تحت فشار قرار می‌دهد
او ادامه می‌دهد: «امروزه، هزینه‌های اینترنت خود به تنهایی بار مالی سنگینی بر دوش مردم نیست، بلکه هزینه‌ای که بابت فیلترشکن‌ها و اختلالات ناشی از فیلترینگ می‌پردازند، بیشتر آنها را تحت فشار قرار می‌دهد. این مشکلات هم در شبکه همراه و هم در اینترنت فیبر نوری وجود دارد. در نتیجه، آنچه مردم به دنبال آن هستند، دسترسی آزاد به اینترنت است؛ مسأله‌ای که به طبع هم بر سرعت و هم بر کیفیت تأثیر می‌گذارد و تفاوت چندانی ندارد که این دسترسی از طریق تلفن همراه صورت گیرد یا فیبر نوری. در نتیجه، زمانی که نه تنها مزیت قیمتی جدی وجود ندارد، بلکه در سطح خدمات و کیفیت دسترسی نیز تفاوت بارزی دیده نمی‌شود و از سویی مانع اولیه راه‌اندازی نیز برای بسیاری از شهروندان کماکان موجود است، این چالش به وجود می‌آید که بسیاری از مردم تمایلی به استفاده از فیبر نوری نشان ندهند.»
بی‌اعتمادی به آینده اینترنت، خرید بسته‌های بلندمدت را کاهش می‌دهد
این فعال حقوق اینترنت در پاسخ به این پرسش که تا چه اندازه کاهش اعتماد کاربران به آینده اینترنت بر خرید بسته‌های بلندمدت تأثیر دارد، می‌گوید: «این مسئله قطعاً مهم است. موضوع اعتماد به آینده به‌ویژه از این منظر حائز اهمیت است که بسیاری از افراد مستأجر هستند و با تغییر محل زندگی، اینترنتی که در محل قبلی در اختیار داشتند، باید مجدداً تغییر کند. این موضوع در شرایط کنونی اقتصادی حتی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. به نظر می‌رسد که وضعیت اقتصادی اغلب اقشار جامعه در حال تنزل است و آنها ناچار به جابه‌جایی مداوم، صرفه‌جویی در هزینه‌ها، اجاره خانه‌های کوچکتر یا حتی نقل مکان به مناطق حاشیه‌ای می‌باشند. بی‌تردید این مسئله نیز به‌عنوان یک چالش مطرح می‌شود.»
کاربران بابت اینترنتی که دریافت نمی‌کنند هزینه پرداخت می‌کنند
او ادامه می‌دهد: «در فضای اینترنت به‌طور عمومی، مهم‌ترین مسئله وجود قطعی اینترنت و فقدان دسترسی به آن است. در حدود یک سال و نیم گذشته، به‌طور میانگین، یک روز از هر پنج روز، اینترنت در دسترس نبوده است. این وضعیت عملاً به معنای پرداختن هزینه در ازای خدماتی است که ارائه نمی‌شود و نوعی بی‌اعتمادی نسبت به اپراتورها ایجاد می‌کند. از سوی دیگر، مسأله فیلترینگ نیز در میان است و این موضوع اصلی سبب می‌شود که مردم تفاوت چندانی میان روش‌های مختلف دسترسی به اینترنت قائل نشوند.
به گفته حامد بیدی، تمامی این عواملی که ذکر شد منجر به انتظارات مردم از اینترنتی ارزان‌تر، با سرعت بالا، کیفیت مطلوب‌تر، اختلال کمتر و بدون فیلترینگ شده است. مطالبه اساسی آنها نیز همین است.
او در پایان می‌افزاید: «اگر این موضوع در سطح نوع دسترسی به اینترنت مد نظر قرار گیرد و سیاست‌گذاران به این نتیجه برسند که نوع دسترسی می‌تواند عاملی برای ایجاد مزیت رقابتی باشد، شرایط متفاوت خواهد بود. اما در غیاب چنین مزیتی، مسئله اصلی مردم همچنان باقی خواهد ماند و برای آنها تفاوت چندانی نخواهد داشت که نحوه دسترسی به اینترنت از طریق تلفن همراه باشد یا اینترنت ثابت.»
۲۲۷۳۲۳