حذف دهک‌بندی از سیستم کالابرگ/ ساز و کار جدید حمایت از خانواده‌ها چیست؟
براساس گزارش ایسنا، دولت به‌زودی قصد دارد برنامه جدیدی برای حمایت معیشتی و افزایش اعتبار کالابرگ اجرا کند که گفته می‌شود از ۱۵ مهر این برنامه به مرحله اجرا درخواهد آمد. در این راستا، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی از تغییرات در شیوه شناسایی خانوارها سخن به میان آورده و اعلام کرده است که این تغییرات از شیوه دهک‌بندی سنتی فاصله می‌گیرد؛ سیاستی که قصد دارد خانوارها را نه تنها بر اساس یک «دهک»، بلکه با توجه به مجموعه‌ای از شاخص‌های درآمدی و دارایی در رده‌های متفاوتی قرار دهد. همزمان، وزیر اقتصاد به شناسایی حدود ۴۰ تا ۴۴ میلیون نفر برای دریافت اعتبار بیشتر کالابرگ اشاره کرده است، اما هنوز رقم نهایی افزایش اعتبار و زمان دقیق اجرای آن به تأمین منابع مالی وابسته است.
پایان نظام دهک‌بندی برای کالابرگ
احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، با تشریح الگوی جدید شناسایی مشمولان حمایت‌های معیشتی بیان کرده است که دیگر دهک‌بندی به شیوه سنتی مبنای اصلی این سیاست نخواهد بود و به‌جای آن، توجه بیشتری به سطح وسع خانوارها خواهد شد.
به گفته میدری، دهک‌بندی در اصل یک ابزار تحلیلی محسوب می‌شود و دولت در شیوه جدید سعی دارد که اطلاعات مرتبط با وضعیت اقتصادی خانوارها را از منابع مختلف گردآوری نماید. در این مدل، جامعه به سه دسته با وسع پایین، متوسط و بالا تقسیم‌بندی می‌شود و تعدادی از شاخص‌ها برای تعیین جایگاه اقتصادی افراد مورد استفاده قرار خواهد گرفت.
این تغییر در شرایطی مطرح شده است که در سال‌های اخیر، دهک‌بندی یکی از مهم‌ترین معیارهای دولت برای پرداخت یا حذف یارانه‌ها بود؛ روشی که گاهی با اعتراض‌هایی از سوی خانوارهایی مواجه می‌شد که جایگاه خود در یک دهک مشخص را با وضعیت واقعی درآمد و هزینه‌هایشان همخوان نمی‌دانستند.
ابهام‌های مربوط به صحت دهک خانوارها
میدری درباره دلیل این تغییر توضیح داده است که وقتی به فردی گفته می‌شود که در دهک پنجم قرار دارد، مشخص نیست که تا چه حد این رتبه‌بندی برای خود فرد قابل درک است. در مدل جدید، به‌جای تأکید صرف بر رتبه خانوار در میان کل جمعیت، معیارهای روشنی درباره درآمد و دارایی مورد بررسی قرار خواهد گرفت. بر این اساس، خانوارها بر اساس مجموعه‌ای از شاخص‌ها ارزیابی می‌شوند و تحلیل انجام‌شده می‌تواند وضعیت یک خانوار را در گروه‌های با وسع پایین، متوسط یا بالا قرار دهد.
در این فرآیند، اطلاعات وزارت اقتصاد، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و دیگر سازمان‌های اجرایی کنار هم جمع‌آوری می‌شود و بخش فناوری اطلاعات در این پروسه با همکاری وزارت ارتباطات دنبال خواهد شد. همچنین، قرار است امکان خوداظهاری برای خانوارها فراهم شود تا افراد اطلاعات لازم را در اختیار قرار دهند. به این ترتیب، فلسفه این تغییر روش آن است که حمایت‌های جدید به‌جای آنکه صرفاً به یک رتبه آماری در جدول دهک‌ها وابسته باشد، به مجموعه‌ای از اطلاعات اقتصادی خانوار مرتبط شود.
۴۰ تا ۴۴ میلیون نفر برای دریافت اعتبار بیشتر شناسایی شده‌اند
حدود ۴۰ تا ۴۴ میلیون نفر را برای دریافت اعتبار بیشتر کالابرگ شناسایی کرده است.
طبق توضیحات او، در شناسایی گروه هدف، علاوه‌بر سطح درآمد، برخی از شاخص‌های دارایی مانند مالکیت ملک و خودرو نیز مورد توجه قرار گرفته است. با این حال، رقم نهایی افزایش اعتبار کالابرگ هنوز به‌طور رسمی اعلام نشده و قرار است پس از نهایی شدن منابع و سازوکار اجرایی اطلاع‌رسانی شود.
این اظهارات نشان می‌دهد که افزایش اعتبار کالابرگ به‌طور قطع به تمامی دریافت‌کنندگان فعلی به یک اندازه تخصیص نخواهد یافت، بلکه دولت در حال برنامه‌ریزی ساختاری است که حمایت‌های بیشتر به گروه‌های هدف خاص معطوف شود.
در واقع، در الگوی جدید دو موضوع از هم تفکیک می‌شوند: اصل استفاده از کالابرگ و میزان حمایت اضافی برای گروه‌های هدف. بنابراین ممکن است تمامی خانوارهای مشمول کالابرگ به یک نسبت از افزایش اعتبار جدید بهره‌مند نشوند.
افزایش ۵۰ درصدی هنوز قطعی نیست
علاوه‌بر موضوع تغییر نظام شناسایی، موضوع اصلی دیگر میزان افزایش اعتبار کالابرگ است. میدری بیان کرده که بانک مرکزی پیشنهاد افزایش ۵۰ درصدی اعتبار کالابرگ را مطرح کرده، اما مدنی‌زاده، وزیر اقتصاد، این افزایش را ۳۰۰ هزار تومان برابر با ۳۰ درصد اعلام کرده است که زمان به‌کارگیری آن هنوز نهایی نشده. به گفته وزیر رفاه، اولویت دولت افزایش حمایت از اقشار نیازمند است و به همین منظور جلساتی با رئیس‌کل بانک مرکزی، رئیس سازمان برنامه و بودجه و وزیر اقتصاد برگزار شده است.
مهم‌ترین مسأله در این میان تأمین منابع مالی عنوان شده و سازمان برنامه و بودجه مسئولیت هماهنگی این بخش را بر عهده دارد. میدری بیان کرده است که دولت در تلاش است که افزایش اعتبار کالابرگ برای اقشار هدف از ۱۵ مهرماه آغاز شود؛ با این حال، این تاریخ هنوز به معنای اجرای قطعی افزایش نیست و به تأمین منابع و تصمیم نهایی دولت وابسته است.
چرا دولت از دهک‌بندی فاصله می‌گیرد؟
تغییر در شیوه شناسایی مشمولان را می‌توان تلاشی در جهت هدفمندتر کردن حمایت‌های معیشتی به‌حساب آورد. در نظام دهک‌بندی، خانوارها نسبت به سایر خانوارها در یک رتبه مشخص قرار می‌گیرند؛ در حالیکه در الگوی جدید، تمرکز بیشتری بر مجموعه‌ای از شاخص‌های درآمد و دارایی وجود خواهد داشت. این تفاوت اهمیت دارد زیرا ممکن است دو خانوار در یک دهک قرار داشته باشند اما از نظر درآمد، دارایی، مالکیت مسکن یا خودرو و سایر شاخص‌های اقتصادی اختلافات قابل‌توجهی میان آنها باشد.
اکنون دولت می‌خواهد با تجمیع داده‌های مختلف، تصویری دقیق‌تر از وضعیت اقتصادی خانوارها ترسیم کند. البته موفقیت این روش به کیفیت داده‌ها، به‌روزرسانی اطلاعات و دقت معیارهای مورد استفاده بستگی خواهد داشت. از سوی دیگر، ورود خوداظهاری به این فرآیند نیز می‌تواند فرصت اصلاح اطلاعات خانوارها را ایجاد کند، هرچند که نحوه بررسی و صحت سنجی اطلاعات ارائه شده اهمیت زیادی خواهد داشت.
حمایت از مصرف‌کننده و تولیدکننده
میدری همچنین بر تجربه کشورهای دیگر اشاره کرده و بیان داشته که کالابرگ صرفاً سیاستی مختص ایران نیست و هدف آن حمایت همزمان از مصرف‌کننده و تولیدکننده است. در دیدگاه دولت، کالابرگ می‌تواند در شرایط افزایش قیمت کالاهای اساسی، بخشی از قدرت خرید خانوارهای هدف را حفظ کند و در عین حال تقاضا برای کالاهای خاص را به سمت تولیدکنندگان و شبکه عرضه هدایت کند.
با این حال، در وضعیت کنونی اقتصاد کشور، مسأله اصلی همچنان تأمین منابع پایدار برای اجرای این سیاست است. بنابراین حتی اگر افزایش ۵۰ درصدی اعتبار به عنوان یکی از گزینه‌های مطرح شده به حساب آید، اجرای آن به تصمیم نهایی در خصوص منابع مالی بستگی خواهد داشت.
حمایت بیشتر با جامعه هدف محدودتر؟
برآیند اظهارات دو وزیر حاکی از آن است که دولت به‌سمت الگویی در حال حرکت است که در آن به‌جای تکیه کامل بر دهک‌های درآمدی، گروه‌های هدف بر اساس ترکیب درآمد و دارایی شناسایی می‌شوند.
مدنی‌زاده از شناسایی ۴۰ تا ۴۴ میلیون نفر برای افزایش احتمالی اعتبار صحبت کرده و میدری نیز به تقسیم جامعه به سه گروه دارای وسع پایین، متوسط و بالا اشاره کرده است. بنابراین، در صورت نهایی شدن این سازوکار، مرحله جدید کالابرگ می‌تواند تفاوت قابل‌توجهی در میزان حمایت از گروه‌های مختلف ایجاد کند.
انتهای پیام