وزارت ارتباطات در تلاش است تا مشارکت بخش خصوصی را در اقتصاد فضایی افزایش دهد
به گزارش ایسنا، حسن سالاریه در مراسم مرتبط با هفته جهانی فضا که امروز دوشنبه ۱۳ مهرماه در دانشگاه علم و صنعت ایران برگزار گردید، به آسیب‌هایی که بر برخی زیرساخت‌های کشور در پی جنگ اخیر وارد شده است، اشاره کرد و عنوان داشت: عامل اصلی رونق و توسعه صنایع با فناوری پیشرفته از جمله صنعت فضایی، نیروی انسانی است.
وی ادامه داد: صنعت فضایی همواره با چالش‌ها و دشواری‌های فراوانی مواجه است و ما معمولاً موفقیت‌ها را به نمایش می‌گذاریم و آنها را بزرگ جلوه می‌دهیم، در حالی که برای هر موفقیتی، بارها با عدم موفقیت مواجه شده‌ایم. فرآیندهایی که برای رسیدن به حل یک مشکل طی می‌شوند و به نتیجه مطلوب نمی‌رسند، بسیار بیشتر از مسیرهایی هستند که در نهایت به موفقیت منتهی می‌شوند.
رئیس سازمان فضایی ایران در ادامه به تجربه کشورهای پیشرفته در زمینه توسعه ماهواره‌برهای سنگین اشاره کرده و افزود: در سطح جهانی، ماهواره‌برهای سنگین به دفعات پرتاب می‌شوند و به مدار نمی‌رسند، تا اینکه پس از چندین کوشش، یک پرتاب با موفقیت همراه می‌شود. بنابراین، سرسختی و پشتکار جزء لاینفک صنعت فضایی به شمار می‌رود.
وی به آسیب‌های وارد آمده به دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی نیز اشاره کرد و توضیح داد: اگر تجهیزات، ساختمان یا هر زیرساختی دچار آسیب شوند، می‌توان آنها را جایگزین کرد و نباید اجازه دهیم این آسیب‌ها روند توسعه را متوقف کنند. با تجربه‌ای که از مسیرهای پیشین کسب کرده‌ایم، این زیرساخت‌ها را احیاء خواهیم کرد و بسیاری از پروژه‌های صنعت فضایی که پیشتر در حال انجام بودند، هم‌چنان ادامه خواهند یافت.
رقابت برای دستیابی به مدارهای زمین؛ محدودیت فرصت‌ها
رئیس سازمان فضایی ایران با تاکید بر هفته جهانی فضا و مناسبت‌های این حوزه توضیح داد: امروز، عرصه فضایی به یک میدان رقابتی جدی و در حال گسترش تبدیل شده است. در گذشته فقط کشورهای محدودی در این زمینه فعال بودند، اما اکنون کشورهای مختلف در پی آن هستند که سهم و موقعیت خود را در صنعت فضایی پیدا کنند.
وی ادامه داد: کشورها احساس می‌کنند که اگر به‌موقع اقدام نکنند، در آینده از بهره‌برداری از برخی فناوری‌ها محروم خواهند ماند. آینده مربوط به فضا است و فناوری و توسعه در آینده بخش مهمی از آن از حوزه فضایی می‌گذرد.
سالاریه به افزایش سریع تعداد منظومه‌های ماهواره‌ای اشاره کرد و گفت: در زمینه بهره‌برداری از مدارهای پایین و زمین‌آهنگ، این‌گونه نیست که هر کشوری هر زمان که خواست بتواند از یک نقطه مداری استفاده کند. در حال حاضر، بسیاری از نقاط مداری به وسیله دیگر ماهواره‌ها اشغال شده‌اند و برای بهره‌برداری از این نقاط ممکن است با چالش‌هایی روبرو شوید و ناچار به همکاری و تبادل امتیاز با استفاده‌کنندگان قبلی باشید. لذا ضروری است که با دید گسترده‌تری به این عرصه نگریسته شود؛ عرصه‌ای که رقابت در آن شدید و در حال افزایش است.
رقابت برای منابع ماه و مأموریت‌های فضایی آینده
رئیس سازمان فضایی ایران در ادامه به برنامه‌های آتی برای بهره‌برداری از منابع ماه اشاره کرد و گفت: پیش‌بینی می‌شود این نوع فعالیت‌ها از سال ۲۰۲۸ تا ۲۰۳۰ آغاز شود؛ اما صرفاً انجام تحقیقات به تنهایی کافی نیست که همگان بتوانند از این منابع بهره‌برداری کنند.
وی افزود: کشوری که فناوری، پرتابگر و زیرساخت لازم را در اختیار دارد و سرمایه‌گذاری لازم را برای دستیابی به این فناوری کرده است، قطعاً ظرفیت بیشتری برای استفاده از فرصت‌های آینده خواهد داشت.
سالاریه در خصوص توسعه ماهواره‌برهای فوق‌سنگین اظهار کرد: پرتابگرها به دسته‌های فوق‌سبک، سبک، متوسط، سنگین و فوق‌سنگین تقسیم می‌شوند. در حال حاضر، پرتابگرهایی در سطح جهانی در حال توسعه هستند که می‌توانند محموله‌هایی با وزن چند صد تن را به مدار منتقل کنند.
وی ادامه داد: این پرتابگرها تنها برای قرار دادن یک یا چند ماهواره به مدار طراحی نمی‌شوند، بلکه هدف آنها رسیدن به ماه، ساخت تأسیسات بر روی ماه، مأموریت‌های مریخی و استفاده از منابع اجرام آسمانی دیگر است و در این حوزه رقابت سنگینی وجود دارد.
سالاریه افزود: ما نیز باید سهم خود را ایفا کنیم و در حال حاضر با جدیت و قدرت در این حوزه‌ها فعالیت می‌کنیم.
نقش بخش خصوصی در شتاب‌دهی صنعت فضایی
وی به ظهور و ظهور بخش خصوصی به عنوان یکی از عوامل تسریع‌کننده توسعه صنعت فضایی اشاره کرد و گفت: بهره‌برداری از ظرفیت‌های بخش خصوصی جزو برنامه‌های اصلی سازمان فضایی است و باید به شکل وسیع‌تری از این ظرفیت‌ها استفاده کنیم.
رئیس سازمان فضایی ایران در تشریح رشد شرکت‌های فعال در این حوزه گفت: وضعیت امروز صنعت فضایی با ۱۵ یا ۲۰ سال گذشته قابل مقایسه نیست و شرکت‌های موفقی در این عرصه پدید آمده‌اند. در حال حاضر در بعضی مناقصه‌های سازمان فضایی، ۴ الی ۵ شرکت توانمند حضوری فعال دارند. هرچند شرکت‌های بیشتری در مناقصه‌ها شرکت می‌کنند، ولی این ۴ الی ۵ شرکت قادرند کارها را به بهترین شکل انجام دهند و تعداد آنها نیز در حال افزایش است.
وی خاطرنشان کرد: این شرکت‌ها یک فرصت برای کشور به شمار می‌روند و باید به بهترین شکل از توانایی‌های آنها بهره‌برداری گردد.
افزایش چشمگیر تعداد ماهواره‌های فعال در جهان
سالاریه با اشاره به ابعاد اقتصادی حوزه فضا، گفت: در صورتی که حدود ۱۰ تا ۱۵ سال پیش تعداد ماهواره‌های فعال در مدار را مورد بررسی قرار می‌دادیم، این تعداد به هزاران ماهواره محدود می‌شد، اما اکنون تعداد ماهواره‌های فعال به ده‌ها هزار رسیده و رو به افزایش است.
وی افزود: این افزایش نشان‌دهنده رقابت شدید و نزدیک در حوزه فضایی است. کاهش هزینه‌ها، کوچک‌سازی ماهواره‌ها، تجاری‌سازی فناوری و همگانی شدن دانش فضایی از جمله عواملی هستند که امکان ورود عناصر بازار و تجارت به این حوزه را افزایش داده‌اند.
رئیس سازمان فضایی ایران افزود: در گذشته، ریسک فناوری در صنعت فضایی بسیار بالا بود، زیرا پس از پرتاب، دیگر امکان تعمیر یا اصلاح ماهواره وجود نداشت. بنابراین یا باید ماهواره بسیار قابل اعتماد باشد، یا طراحی آن به گونه‌ای باشد که در صورت خرابی یک جزء، امکان استفاده از جزء دیگری وجود داشته باشد، یا با افزایش تعداد پرتاب‌ها و کسب تجربه ریسک فناوری کاهش یابد.
وی اظهار داشت: کاهش هزینه‌های پرتاب‌ها نیز به اقتصاد فضایی کمک شایانی کرده و انگیزه ورود شرکت‌های خصوصی به این حوزه را افزایش داده است.
تضمین خرید خدمات فضایی؛ راهی برای کاهش ریسک سرمایه‌گذاری
سالاریه با اشاره به سیاست سازمان فضایی در حمایت از بخش خصوصی گفت: قاعده‌ای که در سازمان فضایی و وزارت ارتباطات دنبال می‌شود این است که اگر پروژه‌ای قابلیت اجرا توسط بخش خصوصی را داشته باشد، تا حد امکان آن را به دولت نسپاریم و از بخش خصوصی استفاده کنیم تا فضای رقابتی در این زمینه ایجاد شود.
وی افزود: در سازمان فضایی و وزارت ارتباطات، مقوله تضمین خرید خدمات و محصولات فضایی از جمله خرید پهنای باند، تصاویر و محصول نهایی در حال پیگیری است.
رئیس سازمان فضایی ایران گفت: وقتی بخش خصوصی قصد سرمایه‌گذاری دارد، می‌پرسد چه تضمینی برای بازگشت سرمایه و سودآوری آن وجود دارد. ما تا جایی که توان مالی و توان کاری بخش خصوصی امکان‌پذیر باشد، از ابزارهایی مانند تضمین خرید استفاده خواهیم کرد.
وی همچنین از تلاش برای ایجاد یا بهره‌برداری از ظرفیت صندوق‌های پژوهش و فناوری و صندوق‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر خبر داد و توضیح داد: در صنعت فضایی، ریسک فناورانه بالا است و این صندوق‌ها می‌توانند با کاهش ریسک فناوری، جذابیت و انگیزه بیشتری برای ورود بخش خصوصی ایجاد نمایند.
افزایش ارزش افزوده؛ حلقه حیاتی در اقتصاد فضا
سالاریه با اشاره به ظرفیت اقتصادی محصولات فضایی گفت: در فناوری‌های پیشرفته، تولید محصول خام به تنهایی ارزش اقتصادی نهایی ایجاد نمی‌کند و زمانی که دانش و فناوری به محصول تبدیل می‌شود، ارزش آن چند برابر می‌شود.
وی افزود: به عنوان نمونه، یک ماهواره که ساخته و در مدار قرار می‌گیرد، در دوران فعالیت خود می‌تواند تصاویری تولید کند که قابلیت فروش دارند و ارزش خروجی آن می‌تواند چندین برابر هزینه اولیه ساخت ماهواره باشد؛ البته این موضوع به شرایط بازار، رقبا و میزان شناخته شدن محصول نیز بستگی دارد.
رئیس سازمان فضایی ایران در ادامه اظهار داشت: اگر حتی محصول خام نیز با فناوری‌های پیشرفته پردازش گردد، ارزش افزوده بیشتری به آن افزوده می‌شود. برای مثال، تصاویر ماهواره‌ای می‌توانند مورد پردازش قرار بگیرند، خطاهای آنها برطرف شود و نقشه‌هایی از آنها استخراج گردد؛ در این صورت، ارزش محصول نهایی نسبت به تصویر خام به طور قابل توجهی افزایش خواهد یافت.
وی تاکید کرد: شرط اصلی این است که فناوری در دسترس شما باشد، چرا که هر کسی قادر به انجام این کار نیست. حوزه‌های فضایی به خاطر ماهیت فناوری‌محور خود، رقبای محدودی دارند و هرچه فناوری پیچیده‌تر و دسترسی به آن دشوارتر باشد، احتمال ایجاد بازار و درآمد نیز بیشتر می‌شود.
تاکید بر توسعه فناوری‌های منحصر به فرد
سالاریه خطاب به دانشجویان و نخبگان اظهار داشت: باید به کسب و کارهایی بپردازید که دیگران توان انجام آن را ندارند. دستیابی به فناوری‌های سخت و پیچیده ممکن است سال‌ها به طول بینجامد، اما وقتی این فناوری در اختیار شما قرار گیرد، می‌توانید بازار را شکل دهید و برای خود و کشور درآمدزایی کنید.
وی اقتصاد فضایی را اقتصادی جذاب و در حال رشد توصیف کرد و افزود: دستیابی به فناوری‌های فضایی کار دشواری است و نیازمند افرادی است که خستگی را نپذیرند و مسیر را ادامه دهند.
ایران به مرحله‌ای نزدیک شده که به دانش و فناوری بومی اتکا کند
رئیس سازمان فضایی ایران با اشاره به محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها در حوزه فناوری فضایی گفت: فناوری فضایی به آسانی در دسترس کشورها قرار نمی‌گیرد و در شرایط تحریم، دسترسی به این فناوری‌ها دشوارتر است، اما با تلاش‌های نسل‌های گذشته و ادامه این راه توسط نسل‌های آینده، به نقطه‌ای رسیده‌ایم که امید داریم بر اساس دانش و فناوری کاملاً بومی، خدمات فضایی ارائه دهیم.
وی پرتاب‌های موفق ماهواره‌های ایرانی را نشانه‌ای از این پیشرفت دانسته و بیان کرد: در سال‌های اخیر، پرتاب‌های موفقی انجام شده و پرتابگرهایی در کشور تأسیس گشته‌اند که عملیات موفق تزریق ماهواره به مدار را به سرانجام رسانده‌اند.
سالاریه به ماهواره‌برها و ماهواره‌های ایرانی اشاره کرده و گفت: ماهواره‌بر سیمرغ و دیگر پرتابگرهای کشور در این مسیر قرار دارند و فناوری پرتابگر یکی از پیچیده‌ترین بخش‌ها و گلوگاه‌های صنعت فضایی است که ممکن است کشورها برای رسیدن به نقطه مطلوب در آن سال‌ها صرف کنند.
وی افزود: در حوزه فناوری ماهواره نیز پروژه‌های ماهواره‌های بومی نظیر نور ۲، نور ۳، چمران و پایا در مدار قرار گرفته و عملکرد موفقی داشته‌اند. همچنین ماهواره پایا به تازگی در مدار قرار گرفته و تصاویری باکیفیت ارائه کرده است.
رئیس سازمان فضایی ایران تصریح کرد: در زمینه ساخت ماهواره نیز پروژه‌های دیگری در حال پیشرفت هستند و با همکاری دانشگاه‌ها، از جمله دانشگاه علم و صنعت ایران، ماهواره‌های جدیدی در حال ساخت هستند که به زودی پرتاب خواهند شد.
اقتصاد فضایی با تأکید بر خدمات داده‌محور و تصویر پایه رونق می‌گیرد
سالاریه به ضرورت انتقال توانمندی‌های فضایی به سمت اقتصاد فضایی اشاره کرد و بیان داشت: در این مرحله باید از ظرفیت فناوری‌های فعلی برای تجاری‌سازی فعالیت‌های فضایی استفاده کنیم.
وی تأکید کرد: رونق اقتصاد فضایی ضرورت داشته و این موضوع را به شکل جدی پیگیری می‌کنیم. همکاری‌ها با دانشگاه‌ها و به ویژه بخش خصوصی دانش‌بنیان که ارتباط نزدیکی با دانشگاه‌ها دارد، می‌تواند شتاب این روند را تسریع بخشد.
رئیس سازمان فضایی ایران افزود: با توسعه خدماتی که بر پایه داده‌ها و تصاویر ماهواره‌ای است، می‌توان امیدوار بود که نه تنها از ماهواره‌های خارجی بلکه از ماهواره‌های داخلی و بومی نیز خدمات گوناگونی ارائه خواهد شد.
وی در پایان ابراز امیدواری کرد که توسعه این خدمات و افزایش نقش بخش خصوصی و دانشگاه‌ها، زمینه رونق اقتصاد فضایی کشور را در آینده‌ای نزدیک فراهم آورد.
انتهای پیام