آمار و احتمال پیرامون پاندمی «طاعون» چه اطلاعاتی ارائه می‌دهد؟

غزال زیاری- این روزها با انتشار اخبار مربوط به شیوع بیماری‌ای به نام طاعون روسی یا طاعون ریوی، میزان نگرانی‌ها به شدت افزایش یافته و افراد با دقت و وسواسی مضاعف، اخبار مرتبط با این بیماری، از علائم آن گرفته تا روش‌های انتقال و میزان شیوعش را به‌طور جدی پی‌گیری می‌کنند.

پس از شیوع ویروس کرونا در سال ۲۰۱۹ و همه‌گیری آن در سطح جهانی که به مدت چند سال زندگی همه ساکنان زمین را تحت تأثیر قرار داد، افراد همیشه گوش به زنگ چنین اخبار مشابهی هستند و در ذهنشان نگرانی‌های کوچک و بزرگ درباره تکرار روزهای تلخ مشابه وجود دارد.

قضیه طاعون روسی از زمانی آغاز شد که یک کارمند ۲۸ ساله در آزمایشگاهی واقع در موسسه تحقیقات ضدطاعون در منطقه ایرکوتسک (سیبری) روسیه بر اثر عفونت تنفسی شدید (پنومونی) جان خود را از دست داد. مقامات بهداشتی به منظور پیشگیری از هرگونه خطر احتمالی، بلافاصله نزدیک به ۲۰۰ نفر از افرادی که با او در تماس بودند را به قرنطینه فرستادند. عامل این بیماری، باکتری معروف یرسینیا پستیس (Yersinia pestis) است؛ همان میکروارگانیسمی که مسئول تاریخچه «مرگ سیاه» در قرون وسطی بود، اما در این مورد به شکل خطرناک انتقال تنفسی، یعنی طاعون ریوی بروز کرده است.

در این مقاله، ما به طور علمی بررسی خواهیم کرد که آیا احتمال دارد طاعون ریوی همانند کرونا به یک بیماری همه‌گیر جهانی تبدیل شود و کل جهان را تحت تأثیر قرار دهد.

کرونا چگونه و با چه سرعتی جهانی شد؟

برای ارزیابی شدت پاندمی‌ها، کافی است نگاهی به گذشته‌ای نه چندان دور بیندازیم: ویروس کووید-۱۹ در اواخر دسامبر ۲۰۱۹ در چین شناسایی شد و در عرض تنها ۳ ماه (تا مارس ۲۰۲۰) به دلیل فقدان ایمنی جمعی و ساختار هوابرد ویروس، از سوی سازمان جهانی بهداشت به عنوان «پاندمی جهانی» اعلام گردید. بحران اصلی کرونا به مدت بیش از ۳ سال دنیا را درگیر نگه داشت. اما آیا طاعون نیز می‌تواند چنین مسیری را طی کند؟

آیا طاعون روسی به یک پاندمی جهانی تبدیل خواهد شد؟

پاندمی به شیوع وسیع یک بیماری گفته می‌شود که فراتر از مرزهای یک کشور یا منطقه رفته و بخش بزرگی از جمعیت کشورهای مختلف را تحت تأثیر قرار می‌دهد. به طور ساده، وقتی یک بیماری در سطح جهانی و در مناطق متنوع به‌طور گسترده گسترش یابد، به آن «پاندمی» یا همه‌گیری جهانی اطلاق می‌شود.

در بررسی این موضوع از منظر اپیدمیولوژی و آمار، نظر پزشکان معتبر فعال در زمینه بیماری‌های عفونی و سازمان جهانی بهداشت واضح و صریح است: احتمال تبدیل طاعون ریوی به یک پاندمی جهانی همه‌گیر (شبیه به کووید-۱۹) بسیار پایین است، اما خطر شیوع محلی آن بسیار بالا می‌باشد. این متخصصان به دلایل زیر این ریسک را اندک ارزیابی می‌کنند:

• فاکتور زمان و دوره نهفتگی: دوره نهفتگی طاعون ریوی مختصر و میان ۱ تا ۳ روز و گاهی زیر ۲۴ ساعت متغیر است. این سرعت بالا اگرچه به خودی خود خطرناک است، اما به اپیدمیولوژیست‌ها این امکان را می‌دهد تا زنجیره انتقال را به سرعت شناسایی و قرنطینه کنند. *«دوره نهفتگی» به مدت زمانی اشاره دارد که از ورود عامل بیماری‌زا به بدن تا ظهور اولین علائم بیماری می‌گذرد.
• ماهیت باکتریایی در مقابل ویروسی: کووید-۱۹ یک بیماری ناشی از ویروس بود، اما طاعون منبعی باکتریایی دارد. باکتری‌ها در مقایسه با ویروس‌ها که به دلیل جهش‌های پایدار و مداوم به سرعت گسترش می‌یابند، ساختاری ثابت دارند و در مقایسه با ویروس‌های جدید، سال‌هاست که درمان‌های شناخته‌شده‌ای برای آنها وجود دارد.
• معادله درمان و میزان مرگ‌ومیر: طاعون ریوی اگر در مراحل ابتدایی درمان نشود، تقریباً ۱۰۰٪ کشنده است؛ اما نکته کلیدی این است که برخلاف کووید-۱۹، طاعون در صورت شناسایی زودهنگام در روزهای نخست، با استفاده از آنتی‌بیوتیک‌های متعارف قابل درمان می‌باشد. به همین علت، زنجیره انتقال آن پیش از تبدیل به یک همه‌گیری با موانع دارویی و قرنطینه متوقف خواهد شد.

یک معیار مهم برای اندازه‌گیری سرعت انتشار یک بیماری، «نرخ بازتولید پایه» یا «R۰» است؛ بدین معنا که به‌طور میانگین هر فرد مبتلا می‌تواند بیماری را به چند نفر دیگر منتقل کند. برآوردها نشان می‌دهد که R۰ در طاعون ریوی، بسته به پارامترهای مانند تراکم جمعیت و کیفیت تهویه، در حدود ۱.۳ تا ۴ می‌باشد.

برای مقایسه، این عدد در سویه‌های اول کووید-۱۹ در حدود ۲.۵ تا ۳.۵ و در بیماری سرخک بین ۱۲ تا ۱۸ برآورد شده بود. به همین سبب، طاعون ریوی قادر به ایجاد زنجیره‌ای از انتقال است، اما سطح سرایت آن به هیچ وجه با بیماری‌های نظیر سرخک هم‌رتبه نیست و با شناسایی به موقع بیماران، درمان و کنترل تماس‌ها، می‌توان سرعت شیوع آن را به طرز قابل توجهی کاهش داد.

منابع: time، cidrap، wikipedia

۲۲۷۲۲۷