ضرورت بازنگری در سند ملی پیشگیری از خودکشی و هشدار نسبت به نگرش «خطی» به این معضل
در گزارشی از ایسنا، دکتر علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و رئیس کارگروه تخصصی پیشگیری، کنترل و کاهش خودکشی در کشور، با اشاره به راه‌اندازی کمیته ملی کنترل و پیشگیری از خودکشی، بیان کرد: خوشبختانه در سطح ملی، وزارت کشور و قوه قضاییه نیز به این موضوع اهمیت داده‌اند و تحت نظارت شورای اجتماعی کشور، این کمیته آغاز به کار کرده است.
وی همچنین خاطرنشان کرد: این کمیته به‌صورت منظم جلسات خود را برگزار می‌کند و از ابتدا تأکید ما بر این بوده است که اگر می‌خواهیم اقدام مؤثری انجام دهیم، جلسات باید به عملی شدن کار منجر شوند؛ در غیر این صورت، برگزاری جلسه توجیهی ندارد.
رئیسی بر این نکته تأکید کرد که مسائل اجتماعی به‌صورت خطی نمی‌توانند مورد بررسی قرار گیرند و گفت: نمی‌توان این‌گونه تصور کرد که افزایش خودکشی فقط با یک برنامه یا اقدام خاص قابل حل است. مسائل اجتماعی بسیار پیچیده بوده و باید تمامی اجزای آنها را به‌صورت یک شبکه در نظر گرفت.
معاون بهداشت وزارت بهداشت ادامه داد: پیام اصلی در زمینه این مسائل اجتماعی این است که نباید با دیدگاهی خطی عمل کنیم، بلکه باید بر اساس دانش و شواهد اقدام نماییم. همچنین این تصور که خودکشی مختص کشور ماست، کاملاً نادرست است و کشورهای مختلف، از جمله آنهایی که وضعیت اقتصادی بهتری دارند، نیز با این مشکل دست و پنجه نرم می‌کنند.
وی تصریح کرد: ابعاد روان‌شناختی، اجتماعی و روانی به‌طور متقابل با یکدیگر مرتبط هستند و بنابراین نیاز به رویکردی علمی و اصولی برای بررسی آنها وجود دارد.
رئیسی به ضرورت رعایت استانداردهای حرفه‌ای در نحوه اطلاع‌رسانی پیرامون خودکشی اشاره کرد و اظهار داشت: در کشور تلاش‌های علمی گسترده‌ای برای تدوین استانداردهای مرتبط با نحوه اطلاع‌رسانی و انتشار اخبار در رابطه با خودکشی صورت گرفته است. خبرگزاری‌های رسمی تا حدی به این استانداردها پایبند هستند، اما برخی رسانه‌های غیررسمی هرگز به‌طور کامل این مقوله را رعایت نمی‌کنند و نیاز به اصلاح در این زمینه وجود دارد.
وی بر ضرورت توجه به تفاوت‌های فرهنگی در نواحی مختلف کشور تأکید کرد و اظهار داشت: الگویی که در حال حاضر برای استان تهران طراحی می‌شود باید در سایر استان‌ها نیز مدنظر قرار گیرد، اما با در نظر گرفتن فرهنگ خاص هر منطقه، مداخلات باید به‌تناسب آن معدن نیازمندی‌ها طراحی و اجرا گردد. در کمیته موجود در وزارت بهداشت، خواستار بازنگری سند ملی مدیریت و پیشگیری از خودکشی شده‌ایم تا بعد از نهایی شدن، این سند به‌صورت سراسری در کشور اجرا گردد.
رئیسی همچنین در خصوص تأثیر سامانه‌ها و ابزارهای ارتباطی در پیشگیری از خودکشی صحبت کرد و گفت: هرچقدر بهتر بتوانیم افراد را در راستای ارتقای سلامت و خودمراقبتی توانمند سازیم و دسترسی آنها به اطلاعات و خدمات را تسهیل کنیم، می‌توانیم تأثیر بیشتری بگذاریم. برخی افراد ممکن است تمایل نداشته باشند به‌طور مستقیم به روان‌شناس یا روان‌پزشک مراجعه کنند؛ بنابراین ایجاد فضایی امن و در دسترس که در آن افراد بتوانند بدون ترس از شناسایی، اطلاعات لازم را دریافت کنند و راهنمایی بگیرند، می‌تواند به‌شدت مؤثر واقع شود.
وی ادامه داد: نباید این تصور را داشته باشیم که پیشگیری از خودکشی مختص روان‌شناسان است. گاهی یک دوست، همکلاسی یا فردی نزدیک به شخص می‌تواند با مکالمه و گوش دادن به افکار او نقش مهمی در پیشگیری ایفا کند.
رئیسی به تأثیرپذیری افراد از رفتارهای مرتبط با خودکشی اشاره کرده و گفت: یکی از ظرافت‌های مهم این موضوع، تأثیرپذیری اجتماعی است. زمانی که چنین حوادثی در یک محیط رخ می‌دهد، ممکن است الگوهایی در بین دیگر افراد ایجاد شود؛ بنابراین باید این نکات ظریف در برنامه‌ریزی‌های پیشگیرانه مد نظر قرار گیرد.
وی تصریح کرد: موضوع خودکشی باید به‌عنوان یک مسأله علمی در نظر گرفته شود و نه صرفاً یک موضوع امنیتی. متخصصین این حوزه می‌توانند تمامی جوانب مسئله را بررسی کنند و نباید آن را با رویکردی امنیتی مواجهه کرد. خودکشی یک موضوع روانی و اجتماعی است و باید از این منظر به آن پرداخته شود.
معاون بهداشت وزارت بهداشت با تصریح بر این که گفتگو و شنیدن مشکلات افراد می‌تواند به‌طور مؤثر در پیشگیری از خودکشی موثر باشد، اظهار داشت: برخی افراد نیاز دارند تا با کسی صحبت کنند و مشکلاتشان را بیان نمایند. اگر بتوانیم به آنها گوش دهیم و به‌درستی با آنها برخورد کنیم، می‌توانیم در پیشگیری مؤثر عمل کنیم. فرد ممکن است برای دلایل مختلفی تحت فشار باشد، اما در یک لحظه بحران قرار گیرد و اگر بتوانیم آن لحظه را مدیریت کنیم، می‌توانیم اجازه ندهیم فرد به مرحله اقدام برسد.
رئیسی ادامه داد: گوش دادن به داستان‌ها و درد دل‌ها و تشکیل گروه‌های حمایتی می‌تواند بسیار مؤثر باشد. تجارب گروه‌های حمایتی در زمینه‌های مختلف نیز نشان داده است که افراد می‌توانند در رخدادهای سخت به یکدیگر کمک کرده و از یکدیگر حمایت کنند.
وی با اشاره به ظرفیت آموزه‌های دینی در این عرصه گفت: با نگاهی به آموزه‌های دینی و مفاهیمی مانند توکل و توسل، می‌توان از این ظرفیت‌ها در جهت کاهش آسیب‌های اجتماعی و تقویت عوامل محافظتی بهره‌برداری کرد.
رئیسی این نشست را از مهم‌ترین گردهمایی‌های کشور در زمینه پیشگیری از خودکشی بیان کرد و گفت: این موضوع به‌عنوان یکی از چالش‌های پیچیده اجتماعی شناخته شده و ما در حال آماده‌سازی مداخلاتی هستیم که به شکلی مؤثر در کشور انجام شود. نباید این وظیفه را محدود به یک نهاد یا سازمان خاص کرد؛ بلکه همه دستگاه‌ها و ذی‌نفعان باید با همکاری یکدیگر برای حل این معضل تلاش کنند.
معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به اهمیت محله‌محوری در این زمینه خاطرنشان کرد: یکی از بستری که می‌توانیم از طریق آن این کار را پیش ببریم، طرح محله‌محوری است؛ به این معنا که مشکلات هر محله را به‌روشنی شناسایی کرده و مداخلات را بر اساس همان مشکلات انجام دهیم.
رئیسی همچنین تأسیس مراکز «سراج» در سرتاسر کشور را اقدامی ارزشمند توصیف کرد و افزود: کارگروهی در وزارت کشور به‌همراه قوه قضاییه و وزارت بهداشت در حال فعالیت است و این نوع هم‌افزایی در سطح مناطق بی‌نظیر است. باید از این ظرفیت به‌خوبی بهره‌برداری کرده و در همکاری با تمام ذی‌نفعان آن را به الگوی مؤثری برای پیشگیری و کاهش آسیب‌های اجتماعی تبدیل کنیم.
انتهای پیام